Doğu’da stratejik ittifak Batı’da milli çatlak! Küresel savunmada dengeler değişti

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın Mekke'de imzaladığı stratejik savunma anlaşması, üç ülkenin ortak üretim potansiyelini gündeme taşıdı. Türkiye'nin beşinci nesil savaş uçağı KAAN'a Suudi Arabistan'ın yatırımcı olarak katılabileceği konuşulurken, Pakistan'ın envanterindeki savaş uçaklarında zaten Türk yapımı mühimmat kullanılıyor.

ÜÇ ÜLKE ARASINDA SAVUNMA SANAYİİNDE YENİ BİR ÜRETİM HATTI ŞEKİLLENİYOR
Türkiye ile Pakistan arasında MİLGEM gemi projesi ve havacılık iş birliği sürerken, Türkiye ile Suudi Arabistan arasında insansız hava araçları ve teknoloji transferi odaklı projeler yürütülüyor. Yeni savunma mutabakatının, İHA, füze, mühimmat ve hava savunma sistemlerinde ortak üretimi daha da genişletmesi bekleniyor. Bölgedeki başka ülkelerin de bu ittifaka katılabileceği konuşuluyor.

Türkiye ve doğusundaki ülkeler bu şekilde yakınlaşırken, yarım yüzyıla yakın süredir birlik hâlinde olan Avrupa'da manzara tam tersi yönde ilerliyor.

AVRUPA'DA BÜTÇE BÜYÜYOR, ORTAK ÜRETİM KÜÇÜK KALIYOR

Avrupa Birliği ülkeleri savunma harcamalarını hızla yükseltiyor, fakat kıtanın gerçek sorunu para bulmak değil, bu kaynağı ortak bir savunma sanayiine dönüştürebilmek. Avrupa Savunma Ajansı verilerine göre AB ülkelerinin savunma harcamaları 2025'te yüzde 20 artışla 418 milyar avroya ulaştı; 2026'da bu rakamın 454 milyar avroya çıkması öngörülüyor.

Buna rağmen ortak savunma ekipmanı tedarikinin toplam tedarik içindeki payı sadece yüzde 24 seviyesinde. Avrupa'nın yıllardır ulaşmayı hedeflediği yüzde 35'lik ortak tedarik oranına hâlâ erişilemedi.

Asıl kritik soru, bu büyüyen bütçenin 27 ayrı ulusal tedarik sistemine mi dağılacağı, yoksa ölçek ekonomisi yaratabilecek ortak platformlara mı dönüşeceği. FCAS, MGCS, Horizon, NH90 ve Eurodrone projelerinde yaşananlar, aynı yapısal soruna işaret ediyor.

ALTINCI NESİL UÇAK PROJESİ ÇIKMAZDA: FCAS

Fransa, Almanya ve İspanya'nın Avrupa'nın altıncı nesil savaş uçağını geliştirmek için başlattığı Future Combat Air System (FCAS) programı, Dassault Aviation ile Airbus arasındaki iş paylaşımı, fikri mülkiyet ve liderlik anlaşmazlıklarıyla gölgelendi. Büyüklüğünün yaklaşık 100 milyar avroya ulaşabileceği hesaplanan proje, Avrupa'nın ABD'den bağımsız bir hava gücü kurma iddiasının merkezinde yer alıyordu. 2026'da yaşanan gelişmeler, programın insanlı savaş uçağı bileşeninin mevcut ortaklık yapısıyla sürdürülemez hale geldiğini ortaya koydu; program bu haliyle yeniden yapılandırma sürecine girdi.

DENİZ PROJESİ: HORİZON PROGRAMI DAĞILDI

Benzer bir kırılma denizcilikte de yaşandı. İngiltere, Fransa ve İtalya 1990'larda ortak yeni nesil hava savunma gemisi geliştirmek amacıyla Horizon programını başlattı ve 1994'te mutabakat imzaladı. Ancak geminin görev tanımı, sanayi şirketleri arasındaki iş paylaşımı ve programın yönetimi konusundaki görüş ayrılıkları nedeniyle Üçlü Horizon yapısı 1999'da sona erdi. İngiltere Type 45 ulusal programına yönelirken Fransa ve İtalya Horizon programını ikili olarak sürdürdü.

KARA ARACINDA GECİKME: MGCS 2040'LARA KAYDI

Karada da benzer anlaşmazlıklar sürüyor. Fransa ve Almanya, Leopard 2 ile Leclerc tanklarının yerini alacak Main Ground Combat System (MGCS) programını planlamıştı; projede insansız kara araçları ve yeni nesil silah sistemleri de yer alıyordu. Ancak ihtiyaç tanımları ve iş payı konusunda ortaya çıkan anlaşmazlıklar nedeniyle programın takvimi 2040'lı yıllara ertelendi.

EURODRONE'DA YENİ ÇATIŞMA

Sabah'ın haberine göre, Avrupa'nın ABD yapımı MQ-9 Reaper'a alternatif olarak geliştirdiği Eurodrone programında Fransa, Almanya, İtalya ve İspanya ortaklığı bulunuyor. Ancak 2026'da Dassault ile Airbus arasında iş paylaşımı konusunda yeni bir anlaşmazlık patlak verdi. Dassault CEO'su Eric Trappier, Airbus'ın şirketini programdan dışlamaya çalıştığını öne sürdü.

HAVACILIKTA GEÇMİŞTE DE BENZER AYRILIKLAR YAŞANMIŞTI

Eurofighter ve Rafale ayrımı bunun en bilinen örneği. İngiltere, Almanya, İtalya ve İspanya ortak savaş uçağı programında birlikte ilerlerken, Fransa kendi yoluna gitmeyi tercih etmişti.

AB KOMİSYONU'NUN HEDEFİ: YÜZDE 55

Avrupa Komisyonu bu yapısal sorunu açıkça kabul ediyor. Avrupa Savunma Beyaz Kitabı'na göre kıta küçük ulusal pazarlara bölünmüş durumda, üretim ölçeği yetersiz kalıyor ve Avrupa Tek Pazarı'nın sunduğu avantajlardan tam olarak yararlanılamıyor. Bu nedenle AB, 2030'a kadar ortak tedarik oranını yüzde 35'e, savunma yatırımlarının Avrupa üzerinden gerçekleştirilme oranını ise en az yüzde 55'e çıkarmayı hedefliyor.