Dijital bataklık! Televizyona ceza platformlara denetimsizlik

Sokaklarda oyun oynayan, arkadaşlarıyla yüz yüze iletişim kuran ve hayatın gerçek deneyimleriyle büyüyen çocukların yerini, zamanının büyük bölümünü ekran başında geçiren yeni bir nesil almaya başladı. Dijital dünyada bulunan sınırsız içerik, çocukların günlük yaşam alışkanlıklarını ve sosyal ilişkilerini de giderek daha fazla şekillendiriyor.

Akıllı telefonlar, sosyal medya, çevrimiçi oyunlar, video akışları ve sınır ötesi dijital platformlar, çocukların uykusunu, dikkatini ve problem çözme becerilerini aşındırıyor.

Çocukları ve gençleri kuşatan dijital içerik dünyası, denetim tartışmalarını da beraberinde getiriyor. Özellikle dizi ve filmlerin yoğun olarak tüketildiği dijital platformlarda, yaş sınırı ve içerik denetimi yetersiz kaldığı için, gençlerin LGBT temalarının yer aldığı içeriklerle karşılaşması da kamuoyunda tartışma konusu oldu.

DİJİTAL BATAKLIK

Uzmanlar, Z kuşağının medya tüketim haritasının geleneksel medyayla neredeyse ilgisinin kalmadığına dikkat çekiyor. Bu kuşak için asıl mecralar şöyle sıralanıyor:

• YouTube ve TikTok: Günün büyük bölümünde kontrolsüz YouTuber içeriklerine ve TikTok'un şiddet-istismar ağına maruz kalan gençlik, algoritmik yönlendirmenin esiri durumda.

• PUBG ve Roblox: Saatlerce süren sanal öldürme seansları empati devrelerini felç ediyor. Yasaklı olmasına rağmen VPN üzerinden erişilen Roblox, ebeveyn şikâyetine konu olan içerikleriyle çocukları büyük risk altında bırakıyor.

• Discord ve Telegram: Kapalı devre iletişim uygulamalarında ailelerin haberi olmadan kurulan, zaman zaman yurt dışı bağlantılı gruplar; cinsel istismar, şantaj ve radikalleşme vakalarının zeminini hazırlıyor.

• Online yayın platformları: Netflix, HBO, Disney+, Amazon Prime başta olmak üzere denetimsiz yayın mecralarında Türk aile yapısıyla örtüşmeyen, eleştirilen içerikler çocuklara ulaşabiliyor.

ŞİDDET VE LGBT İÇERİKLERİ YAN YANA!

Gerçeklikten kopuk sanal bir dünyanın içinde bulan gençler, PUBG, Roblox gibi oyunlar oynuyor. Özellikle telefonlarda PUBG ile saatlerini geçirip daha fazla insan öldürme motivasyonunu kazanıyor, Roblox ile LGBT içeriklerine maruz kalıyor. Tüm bu oyunlar sebebiyle çocuklarda saldırı senaryoları da oluşuyor.

GENÇLERİ TELEVİZYON DEĞİL ALGORİTMA ZEHİRLİYOR

Gençlerin televizyon içeriklerinden ziyade ağırlıklı olarak dijital platformlar, kısa video uygulamaları ve çevrim içi oyunlara yöneldiği, bu nedenle asıl etkinin bu alanlarda yoğunlaştığına yönelik bir görüş hakim.

EN GÜVENLİ MECRA HALA TELEVİZYONLAR

Dijital platformların yüksek reklam gelirleri uğruna şiddet içeriklerini denetlemediği dönemde, geleneksel medya temsilcilerinden önemli bir çıkış gelmişti.

Televizyon Yayıncıları Derneği, yayımladığı bildiride dijital mecralardaki denetimsizliğe dikkat çekerek bir hatırlatmada bulundu. Dernek yetkilileri, sanal dünyada oluşturulmaya çalışılan algının aksine, denetim mekanizmalarının işlediği en güvenli mecranın hala televizyon olduğunu hatırlatan bir bildiriyle aileleri bilinçli tüketime davet etmişti.

RTÜK CEZAYI GÜVENLİ LİMANA KESİYOR

En güvenli mecra hala televizyon olurken, TV kanalları, yayın içerikleri nedeniyle ağır idari ve mali yaptırım riskiyle karşı karşıya kalıyor. Televizyon kanalları RTÜK mevzuatı gereği reklam sürelerinden yayın ilkelerine, yaş sınırlandırmalarından içerik kısıtlamalarına kadar pek çok kurala uyum sağlamakla yükümlü tutuluyor.

Buna karşın dijital platformlarda reklam ve içerik denetim süreçleri farklı ve daha esnek mekanizmalar üzerinden yürütülüyor. Bu tablo; Türkiye'de istihdam sağlayan ve yatırım yapan yerli yayıncıların maliyet ve yükümlülüklerini katlarken, küresel platformların serbest hareket edebilmesine zemin hazırlıyor.

Sektör temsilcileri ve medya uzmanları; yerli yayıncıların ağır sorumluluklar altında ezildiği mevcut yapının yayıncılık sektöründe haksız rekabete yol açtığını ifade ediyor. Dijital mecraların ticari ve içerik esnekliğine dikkat çekilerek, yayın sektöründe sürdürülebilirliğin sağlanması adına fırsat eşitliği odaklı ve dengeli bir denetim modelinin uygulanması gerektiği vurgulanıyor.

RTÜK'TEN ATV'YE 8 MİLYON TL CEZA

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), ATV ekranlarında yayınlanan Esra Erol'da programına "çocuk ve gençlerin ruhsal gelişimini etkileme" gerekçesiyle 8 milyon TL'ye varan idari para cezası uyguladı.

AYNI YAPTIRIM GÜCÜ DİĞER İÇERİKLERE NEDEN GÖSTERİLMİYOR?

Tek bir televizyon programı üzerinden Turkuvaz Medya'ya milyonlarca liralık fatura çıkaran RTÜK'ün, sosyal medyada çocuklara açık biçimde ulaşan şiddet, yasa dışı bahis, istismar ve müstehcenlik içeren paylaşımlar karşısında aynı yaptırım gücünü göstermemesi ise büyük bir çelişkiyi ortaya çıkardı.