Çin’den İran’a milyarlarca dolarlık “arka kapı” desteği
Wall Street Journal’ın haberine göre Çin, İran petrolünün büyük bölümünü satın alarak Tahran’a kritik bir finansal hat açtı. ABD yaptırımları sıkılaştıkça kurulan karmaşık ağlar sayesinde İran ekonomisi nefes aldı. Bu süreçte Washington ve Tel Aviv’in saldırıları ise bölgede tartışmalı bir meşruiyet krizini beraberinde getirdi. Peki İran ekonomisi savaşta nasıl ayakta kaldı?
ABD'nin "maksimum baskı" politikasıyla İran'ı küresel enerji piyasasından dışlama hedefi, sahada beklenen sonucu vermedi. Wall Street Journal'ın haberine göre İran, bugün hâlâ her ay milyarlarca dolarlık petrol satışı gerçekleştiriyor.
Bu tablonun merkezinde ise Çin yer alıyor. Pekin yönetimi, son yıllarda İran'dan yaptığı petrol alımını keskin biçimde artırarak Tahran'ın en büyük müşterisi haline geldi. Öyle ki Çin'in, İran'ın ürettiği petrolün neredeyse tamamını satın aldığı belirtiliyor.
Bu durum, ABD yaptırımlarının ekonomik etkisini önemli ölçüde sınırlarken, İran'ın özellikle savaş koşullarında finansal kaynak bulmasını mümkün kılıyor.
GÖLGE TİCARET AĞI: SİSTEM NASIL İŞLİYOR?
WSJ'nin aktardığına göre İran ve Çin, yaptırımları aşmak için son derece karmaşık ve çok katmanlı bir sistem kurdu.
Bu sistemin temel unsurları şöyle:
- Küçük Çin bankaları üzerinden yürütülen ödeme mekanizmaları
- Hong Kong merkezli paravan şirketler
- Sahte faturalar ve farklı ülke menşeli gibi gösterilen petrol sevkiyatları
- "Gölge filo" olarak adlandırılan tanker ağı
Özellikle tanker operasyonlarında dikkat çekici yöntemler kullanılıyor. Gemilerin isimleri değiştiriliyor, konum sinyalleri kapatılıyor ve petrol, açık denizde gemiden gemiye aktarılıyor. Böylece petrolün İran kaynaklı olduğu gizleniyor.
"TEAPOT" RAFİNERİLERİ: SİSTEMİN KALBİ
Çin'in devlet enerji devleri, ABD yaptırımlarından kaçınmak için İran petrolü alımını sınırlarken, devreye "teapot" olarak bilinen bağımsız rafineriler giriyor.
Bu küçük ölçekli tesisler:
- Daha düşük denetime tabi
- Dolar yerine yuan ile ödeme yapabiliyor
- Küresel finans sistemine daha az bağlı
Bu sayede İran petrolünün ana alıcıları haline gelmiş durumdalar.
MİLYARLARCA DOLARLIK GELİR: İRAN NASIL AYAKTA KALDI?
Habere göre İran, Çin üzerinden kurduğu bu ağ sayesinde her yıl on milyarlarca dolar gelir elde ediyor. Bu gelirler, farklı kanallar üzerinden aklanarak küresel ölçekte kullanılabilir hale getiriliyor.
Kpler verilerine göre yalnızca 2025 yılında Çin'in İran'dan günlük yaklaşık 1,4 milyon varil petrol aldığı tahmin ediliyor. Bu, İran'ın toplam satışlarının yüzde 80'inden fazlasına denk geliyor.
ABD'NİN SINIRLI HAMLE ALANI
Washington yönetimi, yaptırım ihlallerine karşı çeşitli adımlar attı. Ancak Çin'i doğrudan hedef almanın küresel petrol fiyatlarını yükseltme ve ABD-Çin ilişkilerini daha da germesi riski, bu adımları sınırlı tuttu.
Bu nedenle kurulan sistem büyük ölçüde işlemeye devam etti.
HÜRMÜZ GERİLİMİ VE ÇİFTE STANDART TARTIŞMASI
Haberde dikkat çeken bir diğer unsur ise savaş koşullarında dahi bu ticaretin sürmesi.
İran'ın Hürmüz Boğazı'nı Batılı gemilere kapattığı, mayınlama faaliyetleri yürüttüğü ve ABD müttefiklerine ait tankerleri tehdit ettiği bir ortamda, İran petrolünü taşıyan gemilerin Çin'e ulaşmaya devam ettiği belirtiliyor.
Bu durum, uluslararası sistemde "kimin için serbest ticaret, kimin için yaptırım?" sorusunu yeniden gündeme taşıyor.
SALDIRILAR VE MEŞRUİYET TARTIŞMASI
Öte yandan bölgede artan gerilimde ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları da uluslararası hukuk açısından yoğun tartışmalara neden oluyor.
Bu saldırılar, birçok kesim tarafından açık bir yetki ve meşruiyet zemini olmadan gerçekleştirildiği gerekçesiyle eleştiriliyor. Söz konusu askeri hamleler, sadece bölgesel istikrarı değil, aynı zamanda enerji güvenliğini ve küresel ticaret yollarını da doğrudan etkiliyor.
YAPTIRIMLAR DELİNDİ, DENGE DEĞİŞTİ
Wall Street Journal'ın ortaya koyduğu tabloya göre Çin-İran hattında kurulan ekonomik iş birliği, klasik yaptırım mekanizmalarının etkisini ciddi şekilde zayıflatmış durumda.
Ortaya çıkan yeni denklemde:
- İran ekonomik olarak tamamen izole edilemiyor
- Çin enerji ihtiyacını avantajlı şekilde karşılıyor
- ABD'nin yaptırım gücü sınırlanıyor
Ancak bu tablo, aynı zamanda küresel sistemde kuralların ne kadar esnetilebilir olduğunu ve güç dengelerinin nasıl yeniden şekillendiğini de gözler önüne seriyor.
ÇİN VE İRAN'IN ABD VE İSRAİL'E HÜRMÜZ OYUNU
RUSYA VE ÇİN GERÇEKTEN İRAN'IN YANINDA MI?
İRAN ABD'NİN "HAYALET" UÇAĞI F-35'İ NASIL HEDEF ALDI?
ABD'DE MÜHİMMAT PANİĞİ
ÇİN SAHADA ABD YIĞINAKTA: DEVLERİN SAVAŞI KAPIDA MI?
