Hürmüz’de kirli oyun deşifre oldu: ABD’den “Roma İmparatorluğu” taktiği!

Orta Doğu'da tansiyon giderek yükseliyor! Hürmüz Boğazı'nda yaşanan gelişmeler, yalnızca bir enerji krizi değil, küresel dengeleri etkileyen kritik bir süreç olarak değerlendiriliyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun "Müsamaha göstermeyeceğiz" açıklamasıyla dikkat çeken gelişmeler sonrası, A Haber'de konuşan Akademisyen ve Hukukçu Doç. Dr. Levent Ersin Orallı ve Akademisyen ve Siyaset Bilimci Prof. Dr. Burak Küntay sürecin arka planını değerlendirdi.

MARCO RUBIO'DAN NET MESAJ

Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş güvenliği tartışmaları Washington-Tahran hattında gerilimi artırdı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran'ın boğaz üzerindeki kontrol iddialarına karşı sert bir tutum sergileyerek, "Hürmüz Boğazı'nı açmaktan kasıtları, 'Evet, İran ile koordine olduğunuz, bizden izin aldığınız sürece boğazlar açık, yoksa sizi havaya uçururuz ve bize ödeme yaparsınız' demekse bu, boğazları açmak değildir. Bunlar uluslararası su yollarıdır. İranlıların uluslararası bir su yolunu kimlerin kullanacağına ve bunu kullanmak için onlara ne kadar ödemeniz gerektiğine karar verdiği bir sistemi normalleştiremezler, biz de buna müsamaha gösteremeyiz" ifadelerini kullandı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'dan İran'a ilişkin Hürmüz açıklaması (Fotoğraf: ahaber.com.tr - ekran görüntüsü)

ULUSLARARASI HUKUK VE "ABLUKA" TARTIŞMASI ATEŞ HATTINDA

Akademisyen ve Hukukçu Doç. Dr. Levent Ersin Orallı, Hürmüz Boğazı merkezli tartışmaları uluslararası hukuk perspektifinden değerlendirerek, ablukanın hukuki çerçevesine dikkat çekti. Orallı, "Ablukanın uluslararası hukukta tek bir tanımı var: BM Antlaşması 42. Madde. O da Güvenlik Konseyi'nin yetkisi dahilindedir. Eğer bir devlet barışı bozarsa Güvenlik Konseyi devreye girer, arabuluculuktan askeri tedbirlere kadar geniş yetkiler kullanabilir" ifadelerini kullandı.

Akademisyen ve Hukukçu Doç. Dr. Levent Ersin Orallı, Uluslararası hukuk ve abluka tartışmalarına değindi (Fotoğraf: ahaber.com.tr - ekran görüntüsü)

MONİST TEORİ VE "TEK HUKUK" YORUMU

Orallı, uluslararası hukuk ile iç hukuk arasındaki ilişkiye de değinerek monist teori üzerinden değerlendirmede bulundu. "Monist teoride iç hukuk ve uluslararası hukuk tek bir sistemdir. Uluslararası hukuk evrensel düzeni kurar, iç hukuklar da buradan beslenir" diyen Orallı, ABD'nin yaklaşımına dikkat çekti.

Orallı, "Amerika diyor ki: 'Madem tek hukuk var, o zaman bu hukuku ben belirlerim.' Trump da daha önce 'Uluslararası hukuk yok, benim ahlakım ve aklım var' demişti" ifadelerini kullandı.

ROMA İMPARATORLUĞU BENZETMESİ VE HADRIAN ATIFI

Tartışmanın en dikkat çeken bölümlerinden biri ise Roma İmparatorluğu üzerinden yapılan tarihsel benzetme oldu. Orallı, "Roma İmparatoru Hadrian'ın 'Aklım ve ahlakım hukuktur' yaklaşımıyla günümüz ABD politikaları arasında benzerlik kuruluyor" diyerek şunları söyledi:

"Hadrian'a yapılan atıf aslında modern güç politikalarının tarihsel bir izdüşümüdür. Bugün de benzer şekilde normların üzerinde bir güç tanımı ortaya konuluyor."

Orallı, bu yaklaşımın eleştirildiğini ancak bazı çevrelerce "gerçekçi bir güç okuması" olarak değerlendirildiğini belirtti.

Orallı, Trump'ın Roma İmparatorluğu taktiği uyguladığını söyledi (Fotoğraf: ahaber.com.tr - ekran görüntüsü)

HÜRMÜZ BOĞAZI VE "ULUSLARARASI KRİZ STRATEJİSİ" İDDİALARI

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun "Müsamaha göstermeyeceğiz" çıkışına da değinen Orallı, sürecin stratejik boyutuna dikkat çekti. "ABD, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma ihtimalini de hesaba katan bir strateji yürütüyor. Burada amaç, krizi uluslararası bir soruna dönüştürmek" diyen Orallı, "İran'a saldırı sonrası Hürmüz'ün kapanması istenmiş olabilir. Çünkü Hürmüz kapanırsa konu bölgesel değil küresel bir mesele haline gelir." ifadelerini kullandı.

"KÜRESEL MÜDAHALE MEKANİZMASI" SENARYOSU

Orallı, NATO ve diğer uluslararası aktörlerin sürece dahil edilmek istendiğini belirterek, "ABD NATO'yu çağırdı ama karşılık bulamadı. Avrupa ülkeleri ve Çin de sürece dahil olmadı" dedi. Bu durumun ABD'yi tek başına çözüm üreten aktör konumuna taşıdığını ifade eden Orallı, "Süper güç olarak ABD, kendisini yeniden 'dünya düzeninin kurucusu' gibi konumlandırıyor" sözlerini kullandı.

Akademisyen ve Siyaset Bilimci Prof. Dr. Burak Küntay ABD'nin kurumsallaşmış bir varlık kurduğuna dikkat çekti(Fotoğraf: ahaber.com.tr - ekran görüntüsü)

PROF. DR. BURAK KÜNTAY: ABD KURUMSALLAŞMIŞ BİR VARLIK KURUYOR

Siyaset Bilimci Prof. Dr. Burak Küntay ise sürecin geleceğine dair çarpıcı değerlendirmelerde bulundu. Küntay, "ABD şu anda bölgedeki varlığını geçici değil, kurumsal bir yapıya dönüştürüyor" diyerek, "Hürmüz Boğazı'nda bir Amerikan geçiş üstünlüğü kavramı ortaya çıkabilir" ifadelerini kullandı. Küntay ayrıca, "İleride bu süreç 'Hürmüz Savaşı' olarak anılabilir. Tıpkı Boğazlar rejiminde olduğu gibi yeni bir uluslararası protokol oluşabilir" dedi.

Küntay'dan Babülmendep ve Yemen hattına ilişkin çarpıcı uyarı (Fotoğraf: ahaber.com.tr - ekran görüntüsü)

BABÜLMENDEP VE YEMEN HATTI UYARISI

Küntay, krizin yalnızca Hürmüz ile sınırlı kalmayacağını belirterek dikkat çeken bir uyarıda bulundu:

"Bir sonraki aşamada Babülmendep ve Yemen hattı gündeme gelebilir. Husiler üzerinden yeni bir gerilim alanı oluşabilir."

"CAMCI METAFORU": KRİZ–MÜDAHALE DÖNGÜSÜ

Küntay, ABD'nin rolünü "camcı metaforu" ile şöyle açıkladı:

"Önce cam kırılıyor, sonra camcı çağrılıyor. ABD de önce krizi oluşturuyor, ardından çözüm için sahneye çıkıyor."

TRUMP, BALO SALONU VE EPSTEIN TARTIŞMASI

Tartışmaların en dikkat çekici başlıklarından biri ise eski ABD Başkanı Donald Trump'ın söylemleri oldu. Orallı, "Trump'ın açıklamalarında İran'dan çok farklı gündemlerin de yer aldığını görüyoruz. Örneğin Beyaz Saray'da balo salonu projesi gibi iç siyasi motivasyonlar öne çıkıyor" dedi. Ayrıca Epstein dosyaları ve suikast iddialarına da değinilerek, Trump'ın açıklamalarında İran konusunun dolaylı geçtiği ifade edildi.

Trump'ın asıl derdi ne? Prof. Dr. Küntay tek tek saydı (Fotoğraf: ahaber.com.tr - ekran görüntüsü)

KUVEYT–İRAN–IRAK SAVAŞI VE TARİHSEL ÖRNEKLER

Orallı, Körfez tarihine de atıf yaparak Kuveyt'in gemilerini koruma girişimlerini hatırlattı:

"Kuveyt, İran tehdidi nedeniyle gemilerine Amerikan bayrağı astı. Bu süreçte ABD fiilen bölgedeki ticaret akışını kontrol eder hale geldi."

Ayrıca İran-Irak Savaşı döneminde yaşanan sivil uçak kazası ve bölgedeki askeri gerilimler de örnek olarak verildi.

"KONTROL DEĞİL AKIŞ YÖNETİMİ"

Orallı, sürecin nihai noktasına ilişkin değerlendirmesinde, "Parayı ve enerjiyi tamamen kontrol etmek mümkün değildir. Akış bir nehir gibi sürekli yön değiştirir" ifadelerini kullandı. "Bu nedenle ne ABD'nin ne İran'ın bölgeyi tamamen kontrol etmesi mümkündür. Şu an yaşanan süreç bir geçiş ve güç mücadelesi dönemidir" dedi.

"ONURLU ÇIKIŞ" ARAYIŞI

Orallı, olası çözüm senaryolarına ilişkin ise dikkat çeken bir çıkış yolu tarif etti:

"Taraflar bir noktada 'onurlu çıkış' arayacaktır. Ambargoların gevşetilmesi, bazı yaptırımların kaldırılması ve diplomatik normalleşme ihtimaller dahilindedir" ifadelerini kullandı.