Fon krizine karşı yeni kurallar yolda! Erken uyarı ve otomatik aksiyon sistemi geliyor: İşte bilmeniz gerekenler

Fon krizi, Sermaye Piyasası Kanunu'nda değişiklik çalışmalarını hızlandırdı. Yeni düzenleme ile "erken uyarı ve otomatik aksiyon sistemi" kurulacak. Fon yatırımcılarının korunmasına yönelik yeni mekanizmalar oluşturulacak. Sermaye piyasalarında ekstra sıkı denetim mimarisi kurulacak, hata yapanlara verilen cezalar katlanarak artacak. Alternatifli yürütülen çalışmalar, olgunlaştırılmasının ardından Başkan Recep Tayyip Erdoğan'ın onayına sunulacak.

YAKLAŞIK 30 MADDE, 3 ANA TEMEL

Sabah Gazetesi'nden Önder Yılmaz'ın haberine göre, 30 madde civarında olması öngörülen Sermaye Piyasası Kanunu'nda değişiklik taslağındaki düzenlemeler, "yatırımcıya koruma, Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) erken müdahalesi, sorumluluk ve caydırıcı yaptırım" şeklinde üç ana temele dayanıyor. Yürürlükteki Sermaye Piyasası Kanunu'nun 96. maddesi SPK'ya, sermaye piyasası kurumlarının hukuka aykırı faaliyetleri tespit edildiğinde "faaliyetin kapsamını sınırlandırma, geçici durdurma, yetki iptali" konularında yetki veriyor. Yeni düzenlemeyle "yatırımcıların hak ve menfaatlerinin ciddi şekilde tehlikeye girmesi" veya "piyasanın sağlıklı işleyişinin ciddi şekilde risk altına girmesi" gibi erken müdahale kriterlerinin eklenmesi düşünülüyor.

SPK'NIN YETKİLERİ GENİŞLETİLİYOR

Piyasaya müdahaleyi düzenleyen 101. maddede SPK'nın "işlem yasağı, açığa satış sınırlaması, veri dağıtımının sınırlandırılması, işlem limiti" gibi tedbir alma yetkileri düzenleniyor. Yeni çalışmada SPK'nın hangi koşulda, ne zaman ve hangi usulü izleyerek tedbirleri alacağına açıklık getirilmesi planlanıyor.

Sermaye piyasası kurumlarına getirilen "bildirim" yükümlülüğünün sadece "suç şüphesi" üzerine getirilmesinin yanı sıra "olağan dışı fon getirisi, aşırı yoğunlaşma, ilişkili taraf işlemleri, olağan dışı fiyat hareketi, likidite bozulması, yatırımcı çıkışlarında anormal artış" gibi risk noktalarında da bildirim yapılması öngörülüyor. Buna ilişkin "erken uyarı ve otomatik aksiyon sistemi"nin hukuki zemine oturtulması da üzerinde çalışılan maddelerden biri. Böylece insan faktörü ve inisiyatif alanı daraltılmış olacak.

İkinci Fon Kurulu toplantısı Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında gerçekleştirildi. (Fotoğraf: AA)

Yeni sistem, "fon büyüklüğünün temel finansal göstergelerle açıklanamayacak şekilde artması", "fonun toplam değerine oranla anlık nakit veya kolay paraya çevrilebilir varlık rasyosunun hızla düşmesi" ve "bir fonun veya aynı gruba ait fonların, dolaşımdaki sığ bir hissede toplam payının izaha muhtaç şekilde artması" halinde devreye girecek.

CEZALAR ARTACAK

Taslakta idari para cezalarının yeniden değerleme oranında artışının ötesine geçilerek bazı suç fiillerinde alt-üst sınırların yükseltilmesi de ele alınıyor. SPK'da idari para cezaları 9 bin 482 TL'den 5 milyon 565 bin TL'ye kadar veriliyor. Alternatifli çalışmada cezaların katlanarak artırılmasının yanı sıra "ekonomik büyüklüğe göre cezanın belirlenmesi" formülü de ele alınıyor. Fon işlemlerinin, ilişkili taraf işlemlerinin ve yapay fiyat oluşumunun hangi noktada "piyasa bozucu eylem" sayılacağı da açıklık kazanacak. Piyasa dolandırıcılığı için 5 yıla kadar hapis ve 10 bin güne kadar adli para cezası uygulanıyor. Yeni çalışmada ceza miktarının artırılması veya fon piyasasına özgü manipülatif işlemlerin mevcut suç tanımları kapsamına alınması da değerlendiriliyor.

ÖNCELİK YATIRIMCININ KORUNMASI

Yeni düzenlemede "fon yatırımcılarının korunmasına" özel önem veriliyor. Düzenleme ile tasfiye edilen fonlarda ara ödeme usulüne kanuni zemin oluşturulacak. Net yatırım tutarının hesaplanmasına ilişkin esaslara açıklık getirilecek. Fon tasfiye süreçleri hızlandırılacak, yatırımcı mağduriyetini azaltacak yeni tedbirler alınacak. SPK'nın yetkisi kapsamındaki "geçici işlem yasağı, varlıkların korunmasına yönelik önlemler, portföylerin dondurulması, bilgi ve belge isteme yetkisinin genişletilmesi, denetim süreçlerinin hızlandırılması" da taslakta düzenlenecek konular arasında.

Mevcut kanunda yer alan piyasa bozucu eylemleri düzenleyen 104. madde, içeriden bilgi sızdırılması ticaretini düzenleyen 106. madde ve piyasa dolandırıcılığına yönelik 107. maddede de caydırıcı hükümler getirilmesi öngörülüyor. Çalışmada kripto varlıklara yönelik boşlukların doldurulması için SPK'nın bu alandaki denetim yetkilerinin net olarak belirlenmesi bekleniyor.

YATIRIMCIYA GÜVENCE

Fon mal varlığını düzenleyen 53. maddede, fonun tasfiye edilmesi halinde yatırımcının parasını alma zamanlaması ve yöntemi gibi başlıklar yeniden ele alınacak. Çalışmayla "ara ödeme, tasfiye sırasında yatırımcıya kısmi ödeme, net yatırım tutarının hesaplanması, nihai tasfiye hesabından mahsup ve tasfiye sırasındaki yatırımcı haklarına" açıklık getirilecek.

Çalışmayla "fon yöneticisinin görev ve sorumlulukları, fon varlığı ile şirket varlığının ayrıştırılması, risk yönetimi, iç kontrol, yatırım kararlarının kayıt altına alınması" konularına açıklık getirilerek fonlar üzerinden manipülasyon ihtimalinin minimuma düşürülmesi ve şeffaflığın artırılması hesaplanıyor. Düzenlemede "Bir fonun gerçek değeri ile açıklanan değeri arasında ciddi fark oluştuğunda kim, ne zaman ve hangi kuruma bildirim yapacak?" sorusu da yanıt bulacak.

İŞTE YAPILACAK BAŞLICA DÜZENLEMELER

Erken uyarı ve otomatik aksiyon sistemi kurulacak. Fon yatırımcılarının korunmasına yönelik yeni mekanizmalar oluşturulacak. Sermaye piyasalarında ekstra sıkı denetim mimarisi kurulacak. Hata yapanlara verilen cezalar katlanarak artacak. Bildirim yükümlülüğünün kapsamı genişletilecek. Olağan dışı getiri, aşırı yoğunlaşma, likidite bozulması ve anormal yatırımcı çıkışında bildirim zorunluluğu olacak. İnsan faktörü ve inisiyatif alanı daraltılacak. Fon büyüklüğündeki aşırı artış ve bir hissede yoğunlaşma gibi durumlarda erken uyarı ve otomatik aksiyon sistemi devreye girecek. SPK'nın yetkilerine, yatırımcıların hak ve menfaatlerinin ciddi şekilde tehlikeye girmesi veya piyasanın sağlıklı işleyişinin ciddi şekilde risk altına girmesi gibi erken müdahale kriterlerinin eklenmesi düşünülüyor.

SPK'nın "işlem yasağı, açığa satış sınırlaması, veri dağıtımının sınırlandırılması, işlem limiti" gibi tedbir alma yetkilerini hangi koşulda, ne zaman ve hangi usulü izleyerek kullanacağına açıklık getirilecek. Taslakta idari para cezalarının yeniden değerleme oranında artışının ötesine geçilerek bazı suç fiillerinde alt-üst sınırların yükseltilmesi de ele alınıyor. Fon işlemlerinin, ilişkili taraf işlemlerinin ve yapay fiyat oluşumunun hangi noktada "piyasa bozucu eylem" sayılacağı açıklık kazanacak. Tasfiye edilen fonlarda ara ödeme usulüne kanuni zemin oluşturulacak.

Net yatırım tutarının hesaplanmasına ilişkin esaslara açıklık getirilecek. Fon tasfiye süreçleri hızlandırılacak, yatırımcı mağduriyetini azaltacak yeni tedbirler alınacak. Fon işlemlerinin, ilişkili taraf işlemlerinin ve yapay fiyat oluşumunun hangi noktada piyasa bozucu eylem sayılacağı da açıklık kazanacak.