EYT düzenlemesi Meclis Başkanlığı'nda sunuldu teklifin gelecek hafta Genel Kurul'da yasalaşması bekleniyor.

EYT'de 975 gün hesabı nasıl olacak? Kademeli prim günü nasıl hesaplanır? EYT ile ilgili merak edilenleri Sosyal Güvenlik Uzmanı Ali Duman, A Haber'de yanıtladı.

İşte o açıklamalardan satır başları;

Geçen hafta açıklama yapıldı. 1 hafta içerisinde Meclis komisyonunda bu konuyu görüşüp Genel Kurul'a taşıyıp yasa olarak Şubat'ın belki 10'una kadar bu işlemin çözüleceğini düşünüyoruz dedi. EYT'liler de bu süreci bekliyor.

Yasa teklifinde bizim gördüğümüz maddeler içerisinde kademeli geçişle ilgili önemli bir detay olduğunu bunun vatandaşımız tarafından herkesin şöyle bir beklentisi vardı 99 yılından önceye dönülür mü?

99 yılından önceki kanunda 5 bin günde emekli olmak mümkünken şu anki kanunda bir kademeli geçiş söz konusu. Verilen yasa teklifi içerisinde 99 öncesine bir vurgu olmadığını gördük biz. Şu anki kademeli geçiş şartlarına göre vatandaşımız çalışarak eksiğini tamamlamak zorunda.

Normalde SGK sistemi 2002 tarihinde 4.759 sayılı kanun içerisindeki günleri belirtiyor. Diyor ki sigortaya girdiği tarihe göre çalışacağı süreler şöyledir.

Mesela erkek için 24 Kasım 89 ile 23 Mayıs 91 arasında sigortaya giren erkek için bu kanun 5.525 gün istiyor. Her 1,5 yıl arttığında bu süre 75 gün artar.

Ya da sigorta girişi buradan daha eskiyse 75 gün aşağı düşer. 23 Mayıs 91'e kadar bu tarih aralığında çalışan erkek 5.525 isterken 24 Mayıs 91 ile 23 Kasım 92 arasında olana mesela 5.600 ister. Yani her 1,5 yılda 75 gün şeklinde artar.

Kadın için 24 Mayıs 97'de sigortaya giren kadın bu tarihten sonra son kanunda belirtilen 8 Eylül 99 tarihi 24 Mayıs 97 ile 8 Eylül 99'a kadar olan sürede 5.975 gün ister kadınlarda. Ama aşağıya doğru her 1 yılda da 75 gün düşer. Yani 1 yılda 75 gün artarken diğer bir yılda da 75 gün düşer.

NE ZAMAN YASALAŞACAK?

AK Parti Grup Başkanvekili Muhammet Emin Akbaşoğlu, detayları anlattı. "EYT'lilere ilk maaş Mart'ta" ifadelerini kullanan Akbaşoğlu, "Haftaya Salı ya da Çarşamba yasalaşmasını öngörüyoruz. 5 milyon çalışana dönük tarihi bir düzenlemedir." dedi.

Ekonomist Muhammet Bayram ve İbrahim Derici, A Haber canlı yayınında EYT ile ilgili merak edilenleri yanıtladı.

İşte o açıklamalardan satır başları;

Ekonomist Muhammet Bayram: Şu anda yürürlükte prim gün sayısı 5.000 ile 5.975 prim gün sayısına sahip olanlar. Yani biz EYT kanununu konuşurken 5.000 prim gün sayısı ile emekli olunabilir şeklinde konuşmuştuk. Ama burada Sayın Akbaşoğlu'nun yaptığı açıklamada yürürlükteki şu andaki prim gün sayıları dikkate alınacak.

Sadece yaş şartını ortadan kaldıracağız dedi. Yani kişiler eğer sigortalılık süresini sağladıysa yani kadınlar 20 yıl erkekler 25 yıl ve prim gün sayısını doldurduysa 5.000 ile 5.975 günü sağlayanlar bunlar.

Yaş şartı kalktı. Zaten 23 yıllık bir bekleyiş vardı burada. 8.9.1976'dan önce girenler 5.000 prim gün sayısıyla emekli olabiliyordu. Gelen kanunla beraber 8 Eylül 99 öncesinde girenler 5.975 gün prim gün sayısına kavuştu.

Emekli olanlar için sosyal güvenlik destekleme primleri yoktu. Bu aslında emeklileri atık tasfiye etmek yeni kişilerin istihdamını sağlamak açısından devletimizin getirdiği bir husustu. Burada EYT kapsamında olan vatandaşlarımız hala erken yaşta oldukları için hala çalışmaya devam edecekleri için burada işverene bir destek gerekiyordu. İşverenler de hem kıdem tazminatı olsun hem de o 5 puanlık indirimin emeklilere de sağlanmasını istiyordu.

Yani şu anda emekli olanlar için herhangi bir 5 puanlık indirim yok ama EYT kapsamında emekli olanlar için ve işe devam edecekse eğer 10 gün içinde tekrar başvurmak suretiyle 5 puanlık bir indirim şu anda anladığımız kadarıyla kanun teklifinde. Ama bunun tüm emeklilere de yansıtılması gerekiyor. Diğer şartlardan emekli olup da işe devam edenler de var. Muhtemelen plan bütçe komisyonunda tekrar görüşülecektir diye düşünüyorum. 5 puanlık indirim 500 TL'ye tekabül ediyor.

STAJ BAŞLANGICI KABUL EDİLECEK Mİ?

Staj şu anda bu kanun kapsamında değil.

Bu kanunu gölgelememek lazım. 23 yıllık bir bekleyiş vardı. Beklentiyi Sayın Cumhurbaşkanı bu yasayı en kapsamlı şekilde çıkartarak karşıladı. Devletimiz Türkiye Yüzyılı vizyonu kapsamına uygun olarak Sayın Cumhurbaşkanı ifadelerinde ortaya çıkan refahı ferahı öncelikle sabit çalışanlara sabit dar gelirlilere, sabit orta gelirlilere yayacağız toplumun bütün kesimlerine bunu dağıtacağız dedi bu kanunu da böyle okumak lazım.

SÜREÇ NASIL İŞLEYECEK?

Meclis Plan Bütçe Komisyonu'nda bu tartışıldıktan sonra Genel Kurul'a sevk edilecek. Genel Kurul'dan onay alındıktan sonra Sayın Cumhurbaşkanının tensiplerine sunulacak. Onayladıktan sonra Resmi Gazete'de yayımlanacak. Bu süreç muhtemelen Şubat ayı ortalarını bulacak.

Ekonomist İbrahim Derici: Benim gördüğüm kadarıyla bariz bir değişiklik yok. Yani kaç aydır konu tartışılırken zaten kamuoyu beklenti içerisindeydi. Sosyal güvenlik uzmanlarımız da işin teknik boyutlarını uzun uzun anlatmışlardı. Prim gün sayısını dolduran ve yılı dolduranların yaş şartı beklenmeksizin emekliliklerine imkan sağlandı. İşveren açısından kalifiye elemanların emekli olmamasını sağlamak için prim desteği dediğimiz ek ilave bir prim desteği sağlanmış oluyor.

10 ADIMDA EYT REHBERİ

Yürürlüğe girmesinin ardından da emeklilik başvuruları başlayacak. Sosyal Güvenlik Kurumu, emeklilik başvuru işlemlerinin hızlı ve hatasız tamamlanması için yoğun bir mesai yürütürken, EYT'liler için 10 kritik adım bulunuyor.

Başvurular Şubat ayı itibariyle e-devlet üzerinden erişime açılacak, ilk emekli aylıkları da Mart ayında yatırılacak. İlk etapta emekli olacak 2 milyon 250 bin EYT'linin atması gereken 10 kritik adıma ilişkin süreç şöyle işleyecek:

EYT DURUMUNUZU ÖĞRENİN

Birinci adımda EYT durumunun öğrenilmesi gerekiyor. Bunun için 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigorta kaydının bulunması, 5000 günlük prim ödemesinin tamamlanması, kadınlar için 20, erkekler için 25 yıl sigortalılık süresinin dolması zorunluluğu bulunuyor. Bağ-Kur ve Emekli Sandığı'nda ise kadınlarda 7200 gün, erkeklerde 9 bin günün tamamlanmış olması gerekiyor. EYT'den emekli olup olunmayacağını çalışma hayatı iletişim merkezi "Alo 170", il ve ilçe SGK müdürlükleri, SGK'nın ilgili birimlerinden öğrenmek mümkün.

STATÜNÜZÜ KONTROL EDİN

EYT kapsamında hangi statüden emekli olunacağının doğru hesaplanması gerekiyor. Hangi statüden (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı) emekli olacaksanız prim gününüz ve sigortalılık sürenizi tespit edin. Hangi statüden emekli olacağınızı son 2 bin 520 gün bildirilen prime göre emekli olunur. En çok hangi statüden priminiz varsa o statüden emekli olursunuz. Bağ-Kur ve SSK varsa son 1261 gün hangisi fazlaysa o statünün şartlarına göre emekli olunur.

1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk defa sigortalı olanlar çalışma hayatı boyunca en fazla hizmetinin bulunduğu statüden emekliliğe hak kazanır. Bu tarihten önce sigorta girişi olanlar son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla statüden, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu statüden bağlanır. Emekli aylığı alınacak zam ve ikramiyeler de ona göre hesaplanır.

EKSİK GÜNLERİ TAMAMLAYIN

Eksik olan prim günlerinizi borçlanarak tamamlayın. Doğum, askerlik, yurtdışı borçlanma gibi kanunda yazan haklarla eksik günler tamamlanabilir. Borçlanma hakkınız yoksa ya da borçlanma ile prim gününü dolduramıyorsanız, eksik günleri nasıl tamamlayacağınızı öğrenin ve eksik primlerinizi tamamlayın.

Askerlik ve doğum borçlanması için başvuranlar için bir aylık ödeme süresi bulunuyor. Ne kadar prim gününüz eksikse o kadar borçlanma yapmanız yeterli olacaktır. Borçlanma tutarını ödeyip de emekli olamayanların cayma hakkı olup, bir defaya mahsus olarak paralarını iade alabilirler.

ÇALIŞMAYANLAR TAHSİS TALEBİ YAPACAK

Yasa çıktığında herhangi bir işte çalışmayanlar SGK'ya tahsis talebi için başvuracak. E-devlet üzerinden ya da tahsis talep formu doldurularak iadeli taahhütlü posta yoluyla başvurulabilir.

ÇALIŞANLAR SGK'DAN YAZI ALACAK

EYT kapsamında emekli olacakların öncelikle işten ayrılması gerekiyor. Bunun için SGK'dan "emeklilik hakkı" yazısı alması gerekiyor. Çalışanlar bu yazıyı işverene teslim edecek.

KOD-8'LE ÇIKIŞA DİKKAT

İşveren de Kod-8 ile emeklilik nedeniyle işten çıkış işlemini gerçekleştirecek. Bu sürecin ardından emeklilik için başvuru gerçekleştirilebilecek.

EMEKLİLİK BAŞVURUSU YAPILACAK

İşten çıkış işlemi yapıldıktan sonra emeklilik için bağlı bulunulan il, ilçe Sosyal Güvenlik Kurumuna emeklilik başvurusunda bulunulur. Emeklilik başvurusu e-devlet ya da iadeli taahhütlü posta ile emeklilik tahsis talep formu doldurularak yapılabilir.

E-DEVLET VE ELDEN YAPILABİLİR

E-Devlet girişinin ardından arama "gelir, aylık ödenek talep belgesinin verilmesi belgesi" tıklanacak. Ekrandaki "yeni başvuru" sekmesi işaretlenerek, tahsis talep türü olarak da "yaşlılık aylığı" seçilecek. SSK kapsamında aylık talep edecekler "4A SSK", Bağ-Kur kapsamındakiler de "4B Bağ-Kur"u" seçecek.

Ardından da altta yer alan "başvur" butonu tıklanacak. Kimlik numarası, ad-soyad bilgileri, ikametgâh adresi ekrana otomatik geliyor. Maaş ödemesinin yapılacağı banka seçilerek açıklama kısmına bankanın talep edilen şubesi yazılacak. Dilekçenizi elden ya da postayla da verebilirsiniz.

Hak sahibinin yakınları da aynı şekilde yazılı başvurabilir. Dilekçeyi doldururken yaşlılık aylığının işaretlenmesi gerekiyor. Bağ- Kur'lular dilekçelerini dosyalarının bulunduğu yere, SSK'lılar da çalıştıkları yere dilekçe vererek emekli olmak istediğini beyan eder. Memurlar kurumları vasıtasıyla emeklilik işlemini yapıyor.

KIDEM TAZMİNATI ÖDEMELERİNE DİKKAT EDİN

Her tam çalışma yılı için ödenen kıdem tazminatı tutarı, fesih tarihinden geçerli olan kıdem tazminatı tavanı (19 bin 982 lira) ile sınırlı olacak. Buradaki tek koşul aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışılması olup aynı işyerinde çalışmaya devam edenler için kıdemde iki seçenek söz konusu olabilir.

Kıdem tazminatını alabilecekleri gibi, istifa tarihinde kıdemi almayıp aynı işyerinde çalışmaya devam ederek birkaç yıl sonra ayrılırken talep edilebilirler. Çalışılan her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler de oranlanarak hesaplamaya ekleniyor. Çalışana ödenen ücretle beraber düzenli olarak sağlanan yol, yemek parası için ek ödemeler de hesaba katılır. Kıdem hesabında çalışanın brüt ücreti dikkate alınır.

EMEKLİLİK SONRASINI KONUŞUN

İşverenle emeklilik sonrasını konuşun. Emeklilikten sonra işe devam edeceklerin maaş başta olmak üzere çalışma koşullarına ilişkin emeklilik sonrasını netleştirmesi gerekiyor.

HABERİN VİDEOSUNU İZLEMEK İÇİN TIKLAYIN