AB, 15 yaş altı çocukların sosyal medya ve yapay zeka sohbet botlarına erişimini yaşa göre kısıtlamaya hazırlanıyor

Avrupa Birliği, çocukların sosyal medya ve diğer dijital platformlarda karşı karşıya kaldığı risklere karşı kapsamlı bir düzenleme hazırlıyor. "AB Kids Act" adı verilen yeni yasal çerçevenin 17 Eylül'de Avrupa Komisyonu tarafından sunulması bekleniyor.

Reuters'ın Avrupa Komisyonu belgelerine dayandırdığı haberine göre düzenleme, yalnızca sosyal medya platformlarını değil, video paylaşım servisleri, çevrim içi oyunlar ve yapay zeka destekli sohbet uygulamalarını da kapsayacak.

Taslakta 15 yaş, çocukların dijital platformlarda kendi hesaplarını bağımsız şekilde kullanabilmesi açısından kritik eşik olarak öne çıkıyor. Ancak düzenlemenin nihai metni henüz açıklanmış değil ve teklifin Avrupa Parlamentosu ile AB üyesi ülkeler tarafından müzakere edilmesi gerekiyor.

15 YAŞ ALTI İÇİN DİJİTAL DÜNYADA YENİ DÖNEM

Hazırlanan sistem, çocukların yaşlarına göre farklı kurallara tabi olmasını öngörüyor.

Reuters'ın aktardığı taslağa göre 15 yaş ve üzerindeki gençlerin kendi hesaplarını oluşturabilmesi, 13 ve 14 yaşındaki çocukların ise ebeveyn kontrolündeki başlangıç hesapları üzerinden bazı platformlara erişebilmesi planlanıyor.

3 ila 12 yaş arasındaki çocukların ise yalnızca ebeveynlerin kontrolündeki hesaplar üzerinden ve çocuklara uygun hizmetlere erişmesi öngörülüyor. 3 yaşın altındaki çocuklar için ise kapsam dahilindeki hizmetlere erişimin engellenmesi planlanıyor.

Böylece AB'nin yaklaşımı, tüm çocuklar için tek bir yasak getirmek yerine yaşa göre kademeli dijital erişim modeli üzerine kuruluyor.

INSTAGRAM, TIKTOK VE YOUTUBE YALNIZ DEĞİL

Yeni düzenlemenin kapsamı sosyal medya platformlarıyla sınırlı kalmayacak.

Hazırlık belgelerine göre Instagram, TikTok ve YouTube gibi platformların yanı sıra yapay zeka sohbet botları ve çevrim içi oyunlar da çocukların korunmasına yönelik yeni kuralların kapsamına alınacak.

Bu kapsamda çocukların kullandığı dijital hizmetlerde yaş doğrulama sistemlerinin devreye alınması, ebeveyn kontrol araçlarının güçlendirilmesi ve çocukların yabancılarla istenmeyen iletişime maruz kalmasını azaltacak önlemler uygulanması planlanıyor.

Yani düzenleme yalnızca "çocuğun sosyal medya hesabı açıp açamayacağı" meselesi olmayacak. AB, çocukların dijital dünyada karşılaştığı daha geniş bir hizmet alanını aynı çerçeve içerisinde düzenlemeye hazırlanıyor.

YAPAY ZEKA SOHBET BOTLARI DA MERCEK ALTINDA

Düzenlemenin en dikkat çekici yönlerinden biri de yapay zeka sohbet uygulamalarının kapsam içine alınması.

ChatGPT benzeri sohbet botları ve çocukların doğrudan etkileşime girebildiği diğer yapay zeka hizmetleri, taslak kapsamında değerlendiriliyor.

Bu adım, yapay zekanın çocukların günlük yaşamındaki kullanımının hızla artması nedeniyle önem taşıyor. Avrupa Komisyonu daha önce de çocukların korunmasına yönelik platform kurallarında AI sohbet botlarına yönelik güvenlik önlemlerine dikkat çekmişti. Komisyonun mevcut çocukların korunmasına ilişkin kılavuzları, platformların çocukların aşırı kullanıma yönelmesini teşvik eden özellikleri sınırlamasını ve platformlara entegre yapay zeka sohbet botlarında güvenlik önlemleri uygulanmasını öngörüyor.

AB'nin mevcut Yapay Zeka Yasası kapsamında da sohbet botlarının kullanıcıların bir yapay zekayla etkileşim kurduğunu anlamasını sağlayacak şeffaflık yükümlülükleri bulunuyor. Bu kuralların önemli bölümleri 2 Ağustos 2026'dan itibaren uygulanmaya başladı.

"ALGORİTMALARIN ŞEKİLLENDİRDİĞİ ÇOCUKLUKLARI KABUL ETMEK ZORUNDA DEĞİLİZ"

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, çocukların çevrim içi güvenliği konusunda daha önce yaptığı açıklamalarda algoritmaların çocukların hayatındaki etkisine dikkat çekmişti.

Von der Leyen, temmuz ayında çevrim içi çocuk güvenliğine ilişkin uzman panelinin raporunun açıklanmasının ardından, çocukların gerçek dünyada oyun oynamaya, arkadaşlık kurmaya ve kimliklerini geliştirmeye ihtiyaç duyduğunu vurguladı.

Komisyon Başkanı, çocukların kimliklerini algoritmalar şekillendirmeden önce kendi kişiliklerini geliştirebilmeleri gerektiğini savundu.

Von der Leyen'in açıklamasında "Social Media Plus" kavramı da öne çıktı. Bu ifade yalnızca klasik sosyal medya platformlarını değil, çocuklar açısından yaşa uygun olmayan veya bağımlılık yaratabilecek özellikler taşıyan diğer dijital hizmetleri de kapsayan daha geniş bir kategori olarak kullanıldı.

UZMANLARIN ÖNERİSİ 13 YAŞ SINIRIYDI

Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor.

AB Komisyonu'nun çocukların çevrim içi güvenliğine ilişkin oluşturduğu özel uzman heyeti, temmuz ayında yayımlanan raporunda 13 yaşın altındaki çocukların "Social Media Plus" kategorisindeki hizmetlere erişimi için AB çapında uyumlu bir yaş sınırı getirilmesini tavsiye etti.

Uzmanlara göre 13-18 yaş arasında ise çocukların dijital hizmetlere erişimi giderek daha bağımsız hale gelebilir ancak bunun güvenli tasarım, ebeveyn gözetimi ve yaşa uygun önlemlerle desteklenmesi gerekiyor.

Dolayısıyla mevcut uzman tavsiyesi ile 17 Eylül'de sunulması beklenen yasa teklifini birbirinden ayırmak gerekiyor.

13 yaş sınırı uzman panelinin tavsiyesi; 15 yaş ise Komisyonun hazırladığı yeni düzenlemede bağımsız hesap kullanımına ilişkin öne çıkan eşik. Nihai yasal düzenlemenin nasıl şekilleneceği ise teklifin sunulmasının ardından belli olacak.

ÇOCUKLARIN EKRANLA İLİŞKİSİ YAŞA GÖRE DEĞİŞECEK

Uzman panelinin önerdiği modelde küçük çocuklar için daha sıkı kurallar bulunuyor.

Raporda 3 yaşın altındaki çocukların ekranlara hiç maruz bırakılmaması, 3-12 yaş grubundaki çocukların ise dijital dünyayı ebeveyn, bakıcı veya öğretmen gözetiminde ve sınırlı sürelerle kullanması tavsiye edildi.

13-18 yaş arasındaki gençler için ise giderek artan bağımsızlık öneriliyor. Ancak uzmanlar, bu dönemde de platformların güvenli tasarım ilkelerine uymasını ve çocukların yaşına uygun koruma mekanizmaları kullanılmasını istiyor.

YAŞ DOĞRULAMA SİSTEMİ DEVREYE GİRECEK

Yeni düzenlemenin uygulanabilmesi için yaş doğrulama da kritik bir başlık olacak.

Avrupa Komisyonu, halihazırda kullanıcıların yaşa bağlı olarak erişebildiği hizmetlerde kullanılmak üzere mahremiyeti koruyan yaş doğrulama teknolojileri geliştiriyor.

Komisyonun geliştirdiği sistem, kullanıcının doğum tarihini veya kimlik bilgilerinin tamamını platformla paylaşmak yerine yalnızca belirli yaş sınırını karşılayıp karşılamadığını kanıtlamasına imkân vermeyi amaçlıyor.

Bu sistemin çocukların yaşının doğrulanmasında kullanılması halinde platformların, kullanıcıların yaşını kontrol etmesi daha sistematik hale gelebilecek.

AMAÇ SADECE HESAP AÇILMASINI ENGELLEMEK DEĞİL

AB'nin hazırladığı düzenlemenin bir diğer ayağı ise platformların tasarımına yönelik kurallar.

Komisyonun çocukların korunmasına ilişkin mevcut çalışmalarında sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, sürekli bildirimler ve çocukları platformda daha uzun süre tutmaya yönelik tasarım özellikleri özellikle ele alınıyor.

Komisyon, 2025'te yayımladığı çocukların çevrim içi korunmasına ilişkin kılavuzlarda da küçüklerin hesaplarının varsayılan olarak gizli tutulmasını, yabancıların çocuklarla iletişimini sınırlandırmayı ve çocukların zararlı içeriklere maruz kalmasını azaltacak tavsiye sistemlerinin kullanılmasını önerdi.

Yeni yasa teklifinin bu yaklaşımı daha bağlayıcı kurallara dönüştürmesi bekleniyor.

EĞİTİM AMAÇLI UYGULAMALAR KAPSAM DIŞINDA

Hazırlık belgelerine göre yeni düzenlemenin tüm dijital hizmetlere aynı şekilde uygulanması planlanmıyor.

Eğitim amacıyla kullanılan dijital araçların kapsam dışında tutulması bekleniyor.

Aktarılanan göre bunun nedeni, çocukların eğitim, araştırma ve öğrenme amacıyla kullandıkları dijital hizmetlerle sosyal medya ve bağımlılık yaratabilecek eğlence platformlarının aynı risk kategorisinde değerlendirilmemesi.

Bu nedenle teklifin temel yaklaşımının, "çocukların internete erişimini tamamen kesmek" değil, riskli dijital hizmetlere erişimi yaşa göre düzenlemek olduğu görülüyor.

AVRUPA'DA TEK TEK ÜLKELER DE HAREKETE GEÇMİŞTİ

AB'nin ortak bir düzenleme hazırlamasının arkasında üye ülkelerdeki farklı uygulamalar da bulunuyor.

Fransa'da 15 yaş altındaki çocukların sosyal ağlara erişimini kısıtlamaya yönelik düzenlemeler hazırlanırken, başka Avrupa ülkelerinde de benzer yaş sınırları tartışılıyor.

Avrupa Komisyonu'nun hazırladığı ortak çerçevenin amaçlarından biri de üye ülkelerde birbirinden farklılaşan kuralların oluşturduğu parçalı yapıyı azaltmak. Ancak ulusal düzenlemelerin kapsamı ve uygulanma biçimi ülkeden ülkeye değişiyor.

Örneğin Fransa'nın 2026'da hazırladığı düzenleme, belirli sosyal ağlara 15 yaşından küçüklerin erişimini yasaklamayı veya diğer platformlara erişimi ebeveyn iznine bağlamayı öngören bir model içeriyor.

DİJİTAL DÜNYADA ÇOCUKLAR İÇİN YENİ DÖNEM

Avrupa Birliği'nin hazırladığı AB Kids Act, kabul edilmesi halinde çocukların internet kullanımında önemli bir değişikliğe yol açabilir.

Sosyal medya hesaplarından yapay zeka sohbet botlarına, video platformlarından çevrim içi oyunlara kadar geniş bir dijital alan için yaş doğrulama, ebeveyn kontrolü, güvenli tasarım ve yaşa göre kademeli erişim mekanizmalarının güçlendirilmesi hedefleniyor.

Komisyonun yaklaşımında öne çıkan temel fikir ise çocukların dijital dünyadan tamamen koparılması değil, yaşlarına ve gelişim dönemlerine uygun, daha güvenli bir dijital ortam oluşturulması.

Teklifin 17 Eylül'de açıklanmasıyla birlikte 15 yaş sınırının nasıl uygulanacağı, hangi platformların kesin olarak kapsama alınacağı ve ebeveyn onayının nasıl doğrulanacağı gibi ayrıntıların netleşmesi bekleniyor.

TÜRKİYE'DE DE 15 YAŞ ALTI İÇİN SOSYAL MEDYA DÜZENLEMESİ YÜRÜRLÜKTE

Türkiye'de 2026'da yürürlüğe giren düzenlemeyle 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ sağlayıcılarının hizmet sunması engellendi. Platformlara yaş doğrulama tedbirleri alma ve ebeveyn kontrol araçları oluşturma yükümlülüğü getirildi. 15 yaşını dolduran çocuklar için ise yaşa uygun, ayrıştırılmış hizmet sunulması öngörüldü.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı da düzenlemenin yalnızca sosyal medyayla sınırlı olmadığını, oyun platformlarına da çocukların korunmasına yönelik yükümlülükler getirildiğini açıkladı.

Böylece AB'nin gündemine taşıdığı yaş sınırı ve ebeveyn kontrolü tartışması, Türkiye'de de 15 yaş altındaki çocuklara yönelik yasal düzenlemeyle önemli ölçüde karşılık bulmuş durumda. Gözler şimdi Türkiye'nin yapay zeka sohbet botları için benzer bir adım atıp atmayacağında.

ÇİN'İN 'YAPAY ZEKAYI YAVAŞLATALIM' CEVABI SERT OLDU

COXON: YAPAY ZEKA HEPİMİZİ ÖLDÜREBİLİR

YAPAY ZEKA ARACILIĞIYLA KÜLTÜR EMPERYALİZMİ