Sonbahar ekinoksu sonrası yeni dönem: Güneş daha erken batacak

23 Eylül sonbahar ekinoksunun gerçekleşmesiyle Kuzey Yarım Küre'de astronomik sonbahar başladı. Türkiye saatiyle 03.05'te yaşanan ekinoksun ardından geceler uzamaya, gündüzler ise kısalmaya devam ediyor. Bu değişim 21 Aralık'taki kış gündönümüne kadar sürecek. Ekinoks sırasında gece ve gündüz süreleri birbirine oldukça yaklaşsa da atmosferik kırılma nedeniyle tam 12'şer saatlik eşitlik oluşmuyor.

Sonbahar ekinoksunun gerçekleşmesiyle Kuzey Yarım Küre’de astronomik sonbahar başladı. (Görseller: A Haber Grafik Ekibi ve A Haber Foto Arşiv)

KUZEY YARIM KÜRE'DE ASTRONOMİK SONBAHAR BAŞLADI

ABD Deniz Gözlemevi'nin (US Naval Observatory) 2026 yılı astronomik mevsimler takvimine göre sonbahar ekinoksu 23 Eylül saat 00.05 UTC'de gerçekleşti. Türkiye'nin UTC+3 saat diliminde bulunması nedeniyle ekinoks anı Türkiye saatiyle 03.05'e denk geldi. Bu geçişle birlikte Kuzey Yarım Küre'de astronomik sonbahar, Güney Yarım Küre'de ise astronomik ilkbahar başladı.

NASA'nın verdiği bilgiye göre ekinoks, Güneş'in merkezinin Dünya'nın ekvator düzleminden geçtiği kesin anı ifade ediyor. Eylül ekinoksunda Güneş gökyüzündeki yıllık hareketi sırasında ekvator düzlemini kuzeyden güneye geçiyor.

Ekinoks sonrası Türkiye’de gündüz süreleri kısalırken geceler uzamaya devam edecek.

EKİNOKSTAN SONRA NE DEĞİŞİYOR?

Sonbahar ekinoksunun ardından Türkiye'nin de bulunduğu Kuzey Yarım Küre'de gündüz süreleri kısalırken geceler uzuyor. Güneş'in gökyüzündeki günlük hareketi de aralık ayındaki kış gündönümüne kadar giderek daha kısa bir yay çiziyor.

Güney Yarım Küre'de ise bunun tersi yaşanıyor. Astronomik ilkbaharın başlamasıyla gündüz süreleri artarken geceler kısalıyor.

Ekinoks sırasında Güneş, ekvator üzerinde öğle saatlerinde doğrudan tepe noktasında bulunuyor. Dünya'nın birçok bölgesinde Güneş'in doğuş ve batış noktaları da doğu ve batı yönlerine en yakın konuma geliyor.

Gece ve gündüz süreleri birbirine yaklaşsa da atmosferik kırılma nedeniyle tam eşitlik oluşmuyor.

GECE VE GÜNDÜZ TAM OLARAK EŞİT OLMUYOR

Ekinoks denildiğinde gece ve gündüzün 12'şer saat olduğu düşünülse de astronomik ölçümlerde tam eşitlik oluşmuyor. NOAA'ya göre bunun başlıca nedenlerinden biri atmosferik kırılma. Güneş ışınlarının atmosfere girerken yön değiştirmesi nedeniyle Güneş, geometrik olarak ufkun altına inmiş olsa bile bir süre daha görülebiliyor. Bu durum gündüz süresinin birkaç dakika daha uzun hesaplanmasına neden oluyor.

Güneş'in doğuş ve batış saatleri enleme ve bulunulan bölgeye göre de değişiyor. Bu nedenle ekinoks gününde aydınlık ve karanlık süreleri birbirine oldukça yaklaşırken tam eşitlik her noktada aynı anda gerçekleşmiyor.

Astronomik sonbahar ekinoksla başlarken meteorolojik sonbahar 1 Eylül-30 Kasım dönemini kapsıyor.

EKİNOKS NEDİR?

"Ekinoks" sözcüğü Latince "eşit" anlamına gelen "equi" ve "gece" anlamındaki "nox" kelimelerinden geliyor. Astronomide ise ekinoks, gece ve gündüzün matematiksel olarak eşit olduğu bir günü değil, Güneş'in merkezinin Dünya'nın ekvator düzlemini geçtiği kesin anı tanımlıyor.

Dünya'nın Güneş çevresindeki hareketi sırasında bu geçiş yılda iki kez yaşanıyor. Mart ekinoksu Kuzey Yarım Küre'de astronomik ilkbaharın, eylül ekinoksu ise astronomik sonbaharın başlangıcını oluşturuyor. 2026 yılının ilk ekinoksu 20 Mart'ta gerçekleşirken yılın ikinci ekinoksu 23 Eylül'de yaşandı.

Gündüzlerdeki kısalma 21 Aralık’taki kış gündönümüne kadar sürecek.

ASTRONOMİK VE METEOROLOJİK SONBAHAR AYNI TARİHTE BAŞLAMIYOR

23 Eylül'de başlayan dönem astronomik sonbahar olarak tanımlanıyor. Meteorolojik sonbahar ise farklı bir takvime göre hesaplanıyor.

Meteorolojide mevsimler yıllık sıcaklık döngüsü ve takvim ayları esas alınarak sınıflandırılıyor. Buna göre Kuzey Yarım Küre'de meteorolojik sonbahar 1 Eylül'de başlayıp 30 Kasım'da sona eriyor.

Astronomik mevsimlerin başlangıç ve bitiş noktalarını ise Dünya'nın Güneş çevresindeki hareketine bağlı olarak ekinokslar ve gündönümleri belirliyor.

GÜNDÜZLER 21 ARALIK'A KADAR KISALMAYA DEVAM EDECEK

Sonbahar ekinoksuyla birlikte Kuzey Yarım Küre'de gecelerin uzadığı döneme girildi. Gündüz sürelerindeki azalma 21 Aralık 2026'daki kış gündönümüne kadar devam ediyor.

ABD Deniz Gözlemevi takvimine göre 2026 kış gündönümü 21 Aralık saat 20.50 UT'de gerçekleşiyor. Kış gündönümüyle birlikte Kuzey Yarım Küre yılın en kısa gündüzü ve en uzun gecesi dönemine ulaşıyor. Bu tarihten sonra ise gündüz süreleri yeniden uzamaya, geceler kısalmaya başlayacak.