Sonbahar ekinoksunda neler yaşanır? 23 Eylül’ün gece-gündüz dengesi ve dikkat çeken özellikleri

23 Eylül'de gerçekleşecek sonbahar ekinoksuyla birlikte Kuzey Yarım Küre'de astronomik sonbahar başlayacak. Bu tarihte gece ve gündüz süreleri birbirine oldukça yaklaşacak ancak sanıldığı gibi tam 12'şer saat olmayacak. Ekinokstan sonra Türkiye'nin de bulunduğu Kuzey Yarım Küre'de geceler uzamaya, gündüzler ise kısalmaya devam edecek. Bu değişim 21 Aralık'taki kış gündönümüne kadar sürecek.

2026 sonbahar ekinoksu 23 Eylül saat 03.05’te gerçekleşecek ve Kuzey Yarım Küre’de astronomik sonbahar başlayacak. (Görseller: A Haber Grafik Ekibi ve A Haber Foto Arşiv)

SONBAHAR EKİNOKSU NE ZAMAN?

ABD Deniz Gözlemevi'nin (US Naval Observatory) 2026 yılı astronomik mevsimler takvimine göre 2026 yılının sonbahar ekinoksu 23 Eylül saat 00.05 UTC'de gerçekleşecek. Türkiye'nin UTC+3 saat diliminde bulunması nedeniyle ekinoks anı 23 Eylül saat 03.05'e denk gelecek.

Bu an, Kuzey Yarım Küre için astronomik sonbaharın; Güney Yarım Küre için ise astronomik ilkbaharın başlangıcını ifade ediyor.

Ekinoks sırasında Güneş’in merkezi Dünya’nın ekvator düzlemini geçerken Güney Yarım Küre’de astronomik ilkbahara girilecek.

23 EYLÜL: ASTRONOMİK SONBAHARIN BAŞLANGICI

NASA'nın verdiği bilgiye göre ekinoks, Güneş'in merkezinin Dünya'nın ekvator düzleminden geçtiği kesin anı tanımlıyor.

Eylül ekinoksunda Güneş gökyüzündeki yıllık hareketinde ekvator düzlemini kuzeyden güneye geçecek. Bunun ardından Güneş'in gökyüzündeki görünür konumu aralık ayındaki gündönümüne kadar güneye doğru ilerleyecek. Kuzey Yarım Küre'de astronomik sonbahar, bu geçişle birlikte başlayacak.

2026 yılının ilk ekinoksu 20 Mart'ta gerçekleşti; yılın ikinci ekinoksu ise 23 Eylül'de yaşanacak.

23 EYLÜL'DE NELER OLACAK?

Güneş, ekinoks sırasında ekvator üzerinde öğle vaktinde doğrudan tepede bulunuyor. Dünya üzerindeki pek çok noktada Güneş'in doğuş ve batış yönleri de doğu ve batıya en yakın konuma geliyor.

Kuzey Yarım Küre'de 23 Eylül'den sonra geceler gündüzlerden daha uzun hale gelecek. Gündüz süresindeki azalma aralık ayındaki kış gündönümüne kadar devam edecek. Güney Yarım Küre'de ise bunun tersi yaşanacak.

Gece ve gündüz süreleri birbirine yaklaşacak ancak atmosferik kırılma ve konuma bağlı etkiler nedeniyle tam 12’şer saat olmayacak.

GECE VE GÜNDÜZ EŞİT Mİ?

Sonbahar ekinoksunda gece ve gündüz süreleri birbirine çok yaklaşıyor. Ancak yaygın bilginin aksine, her yerde gece ve gündüz tam 12'şer saat olmuyor.

NOAA'ya göre bunun en önemli nedenlerinden biri atmosferik kırılma. Güneş ışınları atmosfere girerken yön değiştiriyor. Bu nedenle Güneş, aslında ufkun altına inmiş olsa bile birkaç dakika daha görülebiliyor. Bu durum gündüz süresinin biraz daha uzun hesaplanmasına yol açıyor.

Güneş'in doğuş ve batış saatleri bulunulan bölgeye göre de değişiyor. Bu nedenle 23 Eylül'de gece ve gündüz süreleri birbirine oldukça yaklaşsa da tam olarak eşitlenmiyor.

ABD Ulusal Hava Servisi de ekinokslarda aydınlık ve karanlık sürelerinin yaklaşık olarak eşitlendiğini, sürelerin enleme bağlı olarak birkaç dakika farklılaşabildiğini aktarıyor.

Türkiye’nin de bulunduğu Kuzey Yarım Küre’de 23 Eylül’den sonra gündüzler kısalırken geceler 21 Aralık’taki kış gündönümüne kadar uzamayı sürdürecek.

EKİNOKSUN DİKKAT ÇEKEN ÖZELLİKLERİ

Ekinoks, yalnızca mevsimlerin başlangıcını gösteren bir takvim tarihi değil. Dünya'nın eksen eğikliği ile Güneş çevresindeki hareketinin birlikte ortaya çıkardığı astronomik düzenin iki özel noktasından biri.

• Ekinoks yılda iki kez, mart ve eylül aylarında gerçekleşir.
• 2026 sonbahar ekinoksunun kesin zamanı 23 Eylül 00.05 UTC, Türkiye saatiyle 03.05 olarak hesaplandı.
• Kuzey Yarım Küre'de astronomik sonbahar, Güney Yarım Küre'de astronomik ilkbahar başlar.
• Ekvator üzerinde Güneş öğle saatinde doğrudan tepe noktasında bulunur.
• Dünya'nın ekseni ekinoks sırasında Güneş'e doğru veya Güneş'ten uzağa yönelmiş durumda değildir.
• Gece ve gündüz süreleri birbirine yaklaşır ancak atmosferik kırılma nedeniyle tam eşitlik oluşmaz.
• Kuzey Yarım Küre'de ekinokstan sonra geceler uzar, gündüzler kısalır.
• Güney Yarım Küre'de ise gündüz süresi artar.

EKİNOKS NEDİR?

"Ekinoks" sözcüğünün kökeni Latinceye dayanıyor. "Equi" eşit, "nox" ise gece anlamına geliyor. Sözcüğün karşılığı "eşit gece" olsa da astronomide ekinoks, gece ve gündüz sürelerinin matematiksel olarak eşitlendiği bir günü değil, Güneş'in merkezinin Dünya'nın ekvator düzlemini geçtiği anı ifade ediyor.

Dünya'nın Güneş çevresindeki bir yıllık hareketi sırasında bu geçiş iki kez yaşanıyor. Mart ekinoksu Kuzey Yarım Küre'de astronomik ilkbaharın, eylül ekinoksu ise astronomik sonbaharın başlangıç noktası kabul ediliyor.

Astronomik sonbaharın başlangıcını ekinoks belirlerken meteorolojik sonbahar 1 Eylül’de başlayıp 30 Kasım’da sona eriyor.

ASTRONOMİK SONBAHAR İLE METEOROLOJİK SONBAHAR FARKLI

23 Eylül'de başlayan dönem astronomik sonbahar olarak tanımlanıyor. Meteorolojik sonbaharın başlangıç tarihi ise farklı.

Meteorologlar mevsimleri yıllık sıcaklık döngüsü ve takvim ayları üzerinden sınıflandırıyor. Buna göre Kuzey Yarım Küre'de meteorolojik sonbahar 1 Eylül-30 Kasım tarihlerini kapsıyor. Astronomik mevsimlerin başlangıç ve bitiş noktalarını ise ekinokslar ile gündönümleri belirliyor.

Dolayısıyla 23 Eylül, sonbaharın takvimsel veya meteorolojik değil, astronomik başlangıcı anlamına geliyor.

23 EYLÜL'DEN SONRA GÜNDÜZLER KISALACAK

Sonbahar ekinoksunun ardından Kuzey Yarım Küre'de Güneş'in gökyüzündeki günlük yayı küçülecek. Buna bağlı olarak güneşlenme süresi azalacak, geceler ise uzayacak.

Bu değişim 21 Aralık 2026'daki kış gündönümüne kadar sürecek. ABD Deniz Gözlemevi takvimine göre 2026 kış gündönümü 21 Aralık saat 20.50 UT'de gerçekleşecek. Kış gündönümü, Kuzey Yarım Küre'de yılın en kısa gündüzü ve en uzun gecesiyle ilişkilendiriliyor.