FAO raporu uyardı: İklim değişikliği ve kirlilik dünya balıkçılığını tehdit ediyor

FAO'nun "Dünya Balıkçılık ve Su Ürünleri Yetiştiriciliğinin Durumu 2026" raporuna göre dünya genelinde biyolojik olarak sürdürülebilir kabul edilen balık stoklarının oranı düşmeye devam ediyor. Üretim tarihi zirveye ulaşsa da habitat tahribatı, su kirliliği ve iklim değişikliği hem balık popülasyonlarını hem de milyonlarca insanın gıda kaynağını tehdit eden en önemli çevresel riskler arasında yer alıyor.

AO verileri, sürdürülebilir balık stoklarının son yıllarda kademeli olarak azaldığını gösteriyor. (Görsel: A Haber)

BALIK STOKLARINDA DÜŞÜŞ SÜRÜYOR

AA'da yer alan rapora göre biyolojik olarak sürdürülebilir seviyede değerlendirilen balık stoklarının oranı 2021'de yüzde 64,5 iken 2023'te yüzde 62,4'e geriledi. Buna karşın küresel su ürünleri üretimi 2024 yılında 195 milyon tona ulaşarak bugüne kadarki en yüksek seviyesini gördü.

Su ürünleri yetiştiriciliği de ilk kez 100 milyon ton sınırını aşarak 103 milyon tona yükseldi. Böylece 92 milyon ton seviyesinde kalan avcılığı geride bırakarak dünyanın en büyük su ürünü üretim kaynağı haline geldi.

Aynı dönemde kişi başına yıllık su ürünü tüketimi yaklaşık 21,3 kilogram olarak hesaplandı. Su ürünleri, küresel hayvansal protein arzının yaklaşık yüzde 15'ini karşıladı.

Tatlı su ekosistemlerinde balıkçılığı en fazla habitat tahribatı olumsuz etkiliyor. (Görsel: A Haber)

HABİTAT KAYBI EN BÜYÜK TEHDİT

FAO, tatlı su balıkçılığı açısından kritik öneme sahip 529 havzayı değerlendirdi. İnceleme sonucunda 284 havzada habitat tahribatı, 144 havzada kirlilik ve 74 havzada ise iklim değişikliği en baskın tehdit olarak belirlendi. Habitat kaybının başlıca nedenleri arasında ise ormansızlaşma, nehirlerin barajlarla bölünmesi, sulak alanların kurutulması ve aşırı su kullanımı yer aldı.

Dünya yüzeyinin yüzde 2'sinden daha azını kaplayan tatlı su ekosistemleri, bilinen balık türlerinin yaklaşık yüzde 40'ına ev sahipliği yapıyor. Ayrıca küresel avcılık üretiminin yaklaşık yüzde 13'ü bu alanlardan sağlanıyor. Özellikle düşük gelirli ülkelerde tatlı su balıkçılığı, gıda güvenliği açısından oldukça önemli.

Barajlar ve aşırı su kullanımı, birçok balık türünün doğal göç yollarını kesintiye uğratıyor. (Görsel: A Haber)

BARAJLAR VE SU YÖNETİMİ BALIK GÖÇLERİNİ ETKİLİYOR

Dünyanın en verimli tatlı su balıkçılığı alanlarından biri olan Mekong Nehri Havzası'nda barajların balıkların göç yollarını kestiği, besin taşıyan sedimentin doğal akışını engellediği tespit edildi. Yapılan modellemeler, göçmen balık biyokütlesinde önemli kayıplar yaşanabileceğine işaret ediyor.

Afrika'daki Büyük Göller bölgesinde ise havza ölçeğindeki ormansızlaşma ve kıyı habitatlarının azalması, bazı toplulukların hayvansal protein ihtiyacının yüzde 60'tan fazlasını karşılayan balıkçılığı tehdit ediyor.

Meksika'da tatlı su balık türlerinin yaklaşık yüzde 40'ı ise aşırı su çekimi ve hidroelektrik projeleri nedeniyle yok olma riskiyle karşı karşıya bulunuyor.

Tarımsal ve kentsel kaynaklı kirlilik, tatlı sularda balık türlerinin yaşam alanlarını daraltıyor. (Görsel: A Haber)

SU KİRLİLİĞİ BALIK ÇEŞİTLİLİĞİNİ AZALTIYOR

Raporda kirliliğin özellikle Avrupa ve Asya'nın sanayileşmiş ve yoğun nüfuslu havzalarında daha belirgin hale geldiği belirtildi.

Tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan atık sular ile yeterince arıtılmadan doğaya bırakılan kentsel atık sular, tatlı su ekosistemlerini olumsuz etkiliyor. Doğu Hindistan'daki taşkın ovası sulak alanlarında görülen aşırı besin yükü, ötrofikasyona neden olarak balık çeşitliliğini ve av miktarını düşürüyor.

Artan deniz ve göl sıcaklıkları, balık türlerinin yaşam alanlarını etkiliyor. (Görsel: A Haber)

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BALIKLARIN DAĞILIMINI DEĞİŞTİRİYOR

FAO, iklim değişikliğinin etkilerinin özellikle yüksek enlem bölgeleri ile bazı tropikal göl sistemlerinde daha belirgin hale geldiğini vurguladı. Yıllık yaklaşık 200 bin ton balık üretimi yapılan Tanganyika Gölü'nde iklim kaynaklı ısınmanın su tabakalaşmasını artırdığı, bunun da alg üretimini azaltarak ekosistemi doğrudan etkilediği belirlendi.

Bilimsel projeksiyonlara göre yüksek sera gazı emisyonlarının devam etmesi halinde deniz balığı biyokütlesi 1950-2014 dönemine kıyasla 2050 yılına kadar yüzde 10'dan fazla, 2100 yılına kadar ise yüzde 30 ila 40 arasında azalabilir. En büyük kayıpların tropikal bölgelerde ve Gelişmekte Olan Küçük Ada Devletleri'nde (SIDS) yaşanması bekleniyor.