Mesai takibinde yeni dönem! Kurala uymayan şirketlere 17 milyon liraya varan ceza

Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK), Yargıtay, Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Danıştay'ın son dönemde aldığı kararlar çalışma hayatında yeni bir dönemin kapısını araladı. Pek çok iş yerinde mesai takibi ve güvenlik amacıyla kullanılan parmak izi, yüz tanıma, iris ve retina taraması gibi biyometrik sistemlerin hukuka aykırı olduğu yönünde önemli kararlar alındı.

Kararlarda, vatandaşların en hassas kişisel verilerinin çalınması halinde ortaya çıkabilecek risklerin geri dönüşünün mümkün olmayacağına dikkat çekildi.

Öte yandan iş yerlerinde kamera kullanımı, çalışanların izlenmesi ve ses kaydı alınmasına ilişkin sınırlar da yeniden gündeme geldi.

ÇALIŞAN GİZLİ KAMERAYLA İZLENEBİLİR Mİ?

İşverenlerin çalışanları haberdar etmeden gizli kamera ile izlemesi veya ses kaydı alması hukuka aykırı kabul ediliyor.

İşveren ancak meşru bir amaç doğrultusunda çalışanları bilgilendirerek kamera sistemi kurabiliyor. Gizli görüntü ve ses kaydı alınması özel hayatın gizliliği ilkesine aykırı kabul edilirken, bu durum ceza yaptırımı da doğurabiliyor.

Böyle bir durumun tespit edilmesi halinde çalışanlar kayıtların sonlandırılmasını talep edebiliyor, haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebiliyor ve savcılığa suç duyurusunda bulunabiliyor.

GÜVENLİK KAMERALARI NERELERE KONULABİLİR?

Sabah'tan Önder Yılmaz'ın haberine göre ofis ortamlarında güvenlik amacıyla kullanılan kameralar giriş kapıları, koridorlar, ofis katları, üretim alanları ve depolar gibi ortak kullanım alanlarını görecek şekilde konumlandırılabiliyor.

Ancak personel dinlenme alanları, tuvaletler, soyunma odaları ve çalışanların mahremiyet beklentisinin bulunduğu bölümlere kamera yerleştirilmesi yasak.

Çalışanların özel eşyalarının bulunduğu kilitli dolapların iç ve dış bölümlerinin de kayıt altına alınamayacağı belirtiliyor.

KAMERA KAYITLARI NE KADAR SÜRE SAKLANABİLİR?

Mevzuatta kamera kayıtlarının saklanma süresine ilişkin net bir süre bulunmasa da "makul süre" ilkesi esas alınıyor.

İş yerleri, teknik kapasite ve veri saklama imkanlarına göre güvenlik kamera kayıtlarını genellikle bir aya kadar muhafaza edebiliyor. Sürenin dolmasının ardından kayıtların silinmesi gerekiyor.

Ancak adli bir olay yaşanması halinde ilgili görüntüler ayrılarak daha uzun süre saklanabiliyor.

KAMERA GÖRÜNTÜLERİ PAYLAŞILABİLİR Mİ?

Kamera kayıtları yalnızca hukuki gerekçelerle ve yetkili makamlarla paylaşılabiliyor.

Bir kavga, hırsızlık veya adli olaya ilişkin görüntüler polis ya da mahkemeye delil olarak sunulabiliyor. İşverenlerin bu görüntüleri sosyal medyada paylaşması veya kurum içinde eğlence, alay ya da reklam amacıyla kullanması mümkün değil.

Çalışanlar, kayıtların hukuka aykırı şekilde paylaşılması halinde tazminat talebinde bulunabiliyor.

KAMERA KAYITLARI DELİL SAYILIR MI?

Kameraların hukuka uygun şekilde ve yasal amaçlarla yerleştirilmesi halinde elde edilen görüntüler delil olarak kullanılabiliyor.

Ancak mahrem alanlarda bulunan kameralar ya da gizli yöntemlerle elde edilen kayıtlar hukuken delil niteliği taşımıyor. Bu tür kayıtlar gerekçe gösterilerek çalışan hakkında yaptırım uygulanamıyor.

PARMAK İZİ VE YÜZ TANIMA İLE MESAİ TAKİBİ YAPILABİLİR Mİ?

KVKK, kısa süre önce iş yerlerinde parmak izi, yüz tanıma, iris ve retina taraması gibi biyometrik tanımlama sistemleriyle mesai takibi yapılmasının hukuka aykırı olduğuna karar verdi.

Kurum, mesai takibi gibi rutin bir idari işlem için yüksek risk taşıyan biyometrik verilerin işlenmesinin veri güvenliği ilkeleriyle bağdaşmadığını belirtti.

KVKK kararında, biyometrik verilerin çalınması halinde telafisinin mümkün olmadığına dikkat çekilerek, çalışanın açık rızasının bulunmasının da tek başına yeterli olmadığı vurgulandı.

AYM ve Danıştay'ın çeşitli tarihlerde verdiği kararların da bu yaklaşımı desteklediği belirtildi.

MESAİ TAKİBİ NASIL YAPILACAK?

Yeni dönemde işverenlerin, çalışma sürelerinin takibi için daha düşük riskli yöntemlere yönelmesi gerekecek.

Şifreli kart sistemleri, PIN kodları, imza çizelgeleri ile RFID ve NFC tabanlı turnike sistemleri mesai takibinde kullanılabilecek alternatif yöntemler arasında yer alıyor.

KAMERA İLE SÜREKLİ TAKİP MOBBİNG SAYILIR MI?

İş yerinde güvenlik amacıyla kamera bulundurulması tek başına mobbing olarak değerlendirilmiyor.

Ancak işverenin çalışanları sürekli izlemesi, anlık müdahalelerde bulunması, hataları herkesin önünde ifşa etmesi ve bu davranışları sistematik hale getirmesi durumunda psikolojik taciz ve mobbing gündeme gelebiliyor.

Bu tür durumlarda çalışanların hukuki yollara başvurma hakkı bulunuyor.

CEZASI 17 MİLYON LİRAYI AŞIYOR

Alınan karara rağmen mesai takibinde biyometrik veri işlemeye devam eden veya sistemlerini yeni düzenlemelere uygun hale getirmeyen işletmelere idari para cezası uygulanacak.

2026 yılı için öngörülen ceza tutarları 256 bin 357 lira ile 17 milyon 92 bin 242 lira arasında değişiyor.

Çalışanların veri işleme süreçleri hakkında yeterince bilgilendirilmemesi halinde ise 86 bin 437 lira ile 1 milyon 709 bin 200 lira arasında idari para cezası uygulanabilecek.

KVKK tarafından verilen talimatların yerine getirilmemesi halinde ise ceza tutarı 427 bin 263 liradan başlayıp 17 milyon 92 bin 242 liraya kadar çıkabilecek.

UZAKTAN ÇALIŞANLAR KAMERAYLA İZLENEBİLİR Mİ?

İş Kanunu'na göre işverenler, fazla mesai dahil olmak üzere tüm çalışma sürelerini kayıt altına almak ve gerektiğinde çalışanlara sunmak zorunda.

İşe giriş ve çıkış kayıtları hem güvenlik hem de işçi ile işveren arasında doğabilecek hukuki uyuşmazlıklarda önemli bir ispat aracı olarak kabul ediliyor.

Uzaktan çalışanların ev ortamı özel hayatın gizliliği kapsamında değerlendiriliyor.

Bu nedenle çalışanların bilgisayar kamerası üzerinden sürekli izlenmesi veya ev ortamına kamera yerleştirilmesi hukuka uygun kabul edilmiyor.

İşverenler çalışanlarla görüntülü görüşme yapabilse de sürekli gözetim uygulamasına başvuramıyor.