Kararları biz mi alıyoruz yoksa beynimiz mi? Bilim saniyeler öncesini açıkladı
İnsanların ve hayvanların sosyal ilişki kurma isteğinin nasıl ortaya çıktığı uzun yıllardır merak konusu. Kudüs İbrani Üniversitesi'nin yeni araştırması, bir bireyin başka birine yaklaşma kararının davranış gerçekleşmeden saniyeler önce beyinde oluştuğunu ve sosyal motivasyonla doğrudan bağlantılı olduğunu gösterdi.
Bir arkadaşımızın yanına gitmeye, biriyle sohbet başlatmaya ya da sosyal bir ortama dahil olmaya neden karar veririz? Bilim insanları bu sorunun yanıtını beynin derinliklerinde ararken dikkat çekici bir sonuca ulaştı. Kudüs İbrani Üniversitesinde yürütülen yeni bir araştırma, sosyal davranışların ortaya çıkmasından birkaç saniye önce beynin farklı bölgelerinde özel bir aktivite örüntüsünün oluştuğunu ortaya koydu.
SOSYAL KARARIN İZLERİ BEYİNDE ÖNCEDEN GÖRÜLÜYOR
Araştırma, Kudüs İbrani Üniversitesi Edmond ve Lily Safra Beyin Bilimleri Merkezi'nden Dr. Lilah Avitan liderliğinde gerçekleştirildi. Çalışmada doktora öğrencisi Imri Lifshitz ve araştırma ekibinin diğer üyeleri de görev aldı. Bilim insanları, sosyal davranışların nasıl şekillendiğini anlamak için zebra balıklarını model organizma olarak kullandı.
Zebra balıkları, beyin aktivitelerinin tek hücre düzeyinde takip edilmesine olanak sağlaması nedeniyle sinir bilim çalışmalarında sıkça tercih ediliyor. Araştırmacılar bu kapsamda bir balığın yakındaki başka bir balığı gözlemlediği ve ona tepki verdiği özel bir deney sistemi geliştirdi. Böylece sosyal bir davranışın ortaya çıkış süreci anlık olarak takip edildi.
DAVRANIŞ BAŞLAMADAN ÖNCE BEYİN GENELİNDE DEĞİŞİM OLUYOR
Elde edilen bulgular, balığın başka bir balığa doğru yüzmeye başlamasından birkaç saniye önce beyninde önemli değişimler meydana geldiğini gösterdi. Araştırmaya göre süreç yalnızca tek bir beyin bölgesinde gerçekleşmiyor. Bunun yerine beynin farklı bölgeleri eş zamanlı olarak devreye giriyor.
Araştırmacıların dikkat çektiği değişimler şöyle sıralandı:
- Pallium adı verilen yüksek düzey beyin bölgesinde aktivite artışı görüldü.
- Beynin bazı diğer bölgelerinde ise aktivite azaldı.
- Bu değişimler koordineli şekilde ilerleyerek özel bir sinirsel durum oluşturdu.
- Ortaya çıkan örüntü sosyal davranışın gerçekleşeceğini önceden tahmin etmeyi mümkün kıldı.
Bilim insanları bu süreci "karar öncesi nöral durum" olarak tanımladı.
DAHA SOSYAL BİREYLERDE SİNYAL DAHA GÜÇLÜ
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri de bireyler arasındaki farklılıklar oldu. Veriler, beyin genelinde oluşan sinirsel örüntünün gücünün her balıkta aynı olmadığını gösterdi. Daha güçlü sinyaller üreten balıkların sosyal etkileşime daha istekli olduğu belirlendi.
Bu sonuç, beyindeki aktivitenin yalnızca yaklaşan davranışı değil, aynı zamanda bireyin sosyal motivasyon seviyesini de yansıttığını ortaya koydu.
PALLIUM NEDEN ÖNEMLİ?
Araştırmada öne çıkan yapılardan biri pallium oldu. Bilim insanlarına göre bu bölge, sosyal etkileşim isteğinin oluşmasında kritik rol oynuyor. Çalışmanın sonuçları, başkalarına yaklaşma ve sosyal bağ kurma eğiliminin şekillenmesinde palliumun merkezi bir görev üstlendiğine işaret ediyor.
Araştırmanın lideri Dr. Lilah Avitan, elde edilen sonuçları şu sözlerle değerlendirdi:
"Bu çalışma, davranış başlamadan önce ortaya çıkan ve beynin tamamına yayılan bir sosyal yaklaşım sinirsel imzasını ortaya koyuyor. Bu imza yalnızca yaklaşan davranışı değil, bireyin sosyal motivasyonunun gücünü de öngörebiliyor."
BU BULGULAR İNSANLAR İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
Araştırma zebra balıkları üzerinde gerçekleştirilmiş olsa da bilim insanları sonuçların insan davranışlarını anlamak açısından da önemli ipuçları sunduğunu düşünüyor. Çünkü sosyal davranışları yöneten bazı temel beyin mekanizmaları birçok canlı türünde benzer özellikler taşıyor.
