Gökyüzünden gelen yeni tehdit: Bildiğimiz 'dolu' tamamen değişiyor!

Birçok insan hayatında en az bir kez dolu fırtınasının etkileriyle karşılaştı. Kimi zaman araçlarda ciddi hasar bırakan, kimi zaman da tarım alanlarını vuran dolu yağışları, iklim değişikliğiyle birlikte farklı bir boyuta taşınabilir. Bilim insanlarının yayımladığı iki yeni araştırma, küresel ısınmanın dolu fırtınalarının sıklığını, görüldüğü bölgeleri ve şiddetini değiştirebileceğine işaret ediyor.

DOLU FIRTINALARI KUTUPLARA KAYABİLİR

Nature Climate Change dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, dolu oluşumuna uygun hava koşulları gelecekte kutuplara yakın bölgelere doğru kayabilir. Araştırmacılar, özellikle Kuzey Avrupa, Kanada, ABD'nin kuzeybatısı, Avustralya'nın güneydoğusu ve Yeni Zelanda'nın Güney Adası gibi bölgelerde dolu fırtınalarının daha sık görülebileceğini belirtiyor.

Buna karşılık Avustralya'nın kuzeyi, Afrika'nın geniş bir bölümü, Hindistan'ın güneyi ve Çin'in güneydoğusunda dolu olaylarının azalabileceği öngörülüyor.

DOLU YAĞIŞLARININ MEVSİMİ DEĞİŞEBİLİR

Çalışmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de dolu yağışlarının yıl içindeki dağılımı oldu. Araştırmaya göre yaz aylarında dolu görülme olasılığı azalırken kış aylarında artış yaşanabilir. Bu durum özellikle tarım sektörü açısından önem taşıyor.

Kışlık ürünler arasında yer alan buğday gibi tarım ürünleri daha yüksek riskle karşı karşıya kalabilir. Yazlık ürünlerde ise dolu kaynaklı zararların azalabileceği değerlendiriliyor.

DOLU NASIL OLUŞUYOR?

Dolu oluşabilmesi için güçlü fırtınalara ihtiyaç duyuluyor. Süreç şu şekilde işliyor:

• Hava hızla yükseliyor.
• Su buharı yoğunlaşarak bulutları oluşturuyor.
• Bulut içindeki su damlacıkları donuyor.
• Buz parçacıkları büyüyerek dolu tanelerine dönüşüyor.
• Güçlü hava akımları dolu tanelerini havada tutarak büyümelerini sağlıyor.
• Yeterince büyük hale gelen dolu taneleri yeryüzüne düşüyor.

Bilim insanlarına göre güçlü yükselici hava akımları ve rüzgar değişimleri, dolu oluşumunun en önemli unsurları arasında yer alıyor.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ DOLU FIRTINALARINI NEDEN ETKİLİYOR?

Uzmanlar, küresel ısınmanın atmosferi hem daha sıcak hem de daha nemli hale getirdiğini belirtiyor. Artan nem, fırtınalar için daha fazla enerji anlamına geliyor. Bu durum daha güçlü hava akımlarının oluşmasına ve daha büyük dolu tanelerinin gelişmesine zemin hazırlıyor. Ancak işin diğer tarafında sıcaklık artışı bulunuyor. Daha sıcak hava, yere düşen dolu tanelerinin daha hızlı erimesine neden oluyor. Bu nedenle bilim insanları iki farklı etkinin aynı anda yaşandığını vurguluyor:

Bu nedenle bazı bölgelerde dolu olaylarının sayısı azalırken meydana gelen fırtınaların daha yıkıcı hale gelmesi mümkün görülüyor.

YENİ ARAŞTIRMA: BÜYÜK DOLU TANELERİ ARTABİLİR

Araştırmalardan biri de Pekin Üniversitesi'nden Shiyi Zhang liderliğinde yürütüldü. Bu çalışmada bilim insanları, iklim simülasyonları üzerinde dolu tanelerinin büyüme ve erime süreçlerini modelledi. Elde edilen sonuçlar, gelecekte küçük dolu tanelerinin sayısının azalabileceğini ancak büyük dolu tanelerinin daha yaygın hale gelebileceğini gösterdi.

Bu durum, dolu kaynaklı maddi zararların artabileceği anlamına geliyor.

EN BÜYÜK RİSK HANGİ BÖLGELERDE?

İki araştırmanın ortak sonuçlarına göre riskin artabileceği bölgeler şöyle sıralanıyor:

• Kuzey Avrupa
• Kanada
• ABD'nin kuzeybatısı
• Avustralya'nın güneydoğusu
• Yeni Zelanda'nın Güney Adası
• Güney Amerika'nın güneydoğusu

Riskin azalabileceği bölgeler ise şunlar:

• Afrika'nın subtropikal bölgeleri
• Güney Amerika'nın kuzeyi
• Avustralya'nın kuzeyi
• Hindistan'ın güneyi
• Çin'in güneydoğusu

KÜRESEL ISINMA ARTTIKÇA RİSK DE BÜYÜYOR

Araştırmacılar, dolu fırtınalarının geleceğine ilişkin tüm ayrıntıların henüz netleşmediğini vurguluyor. Ancak iki çalışma da küresel ısınmanın dolu kaynaklı hasar riskini artırabileceği konusunda benzer sonuçlara ulaşıyor.

Uzmanlara göre sera gazı emisyonlarının azaltılması yalnızca sıcaklık artışını yavaşlatmak için değil, aynı zamanda daha yıkıcı hava olaylarının önüne geçebilmek için de kritik önem taşıyor.