Beyindeki gizli östrojen etkisi: Travmalar neden bazı kişilerde daha derin iz bırakıyor?
Neuron dergisinde yayımlanan yeni araştırma, beynin hafıza merkezindeki yüksek östrojen düzeyinin travmatik olayların etkisini artırabileceğini ortaya koydu. Uzmanlar, bu mekanizmanın kadınlarda travma sonrası stres bozukluğu ve ilerleyen yaşlardaki hafıza sorunlarının neden daha sık görüldüğüne ışık tuttuğunu belirtiyor.
Uzun yıllardır östrojen daha çok kadınlık hormonu olarak tanımlanıyordu. Ancak bilim insanları, bu hormonun yalnızca üreme sistemiyle sınırlı olmadığını, beynin çalışma biçiminde de kritik görevler üstlendiğini ortaya koydu. Yeni bulgular, hafızadan sorumlu bölgede yüksek düzeyde bulunan östrojenin, ağır stres ve travmaların kalıcı etkilerini artırabileceğine işaret ediyor.
HAFIZA MERKEZİNDEKİ ÖSTROJEN MERCEK ALTINDA
Neuron dergisinde yayımlanan araştırma, University of Pennsylvania Perelman Tıp Fakültesi ile University of California Irvine'den uzmanlar tarafından yürütüldü. Çalışmada, beynin öğrenme ve hafızadan sorumlu bölgesi olan hipokampus incelendi.
Araştırmanın ortak yazarlarından farmakoloji doçenti Elizabeth Heller, östrojenin yalnızca kadınlara özgü bir hormon gibi düşünülmesinin yanlış olduğunu belirtti. Heller'e göre hem erkeklerde hem de kadınlarda hipokampus bölgesinde önemli miktarda östrojen üretiliyor.
YÜKSEK ÖSTROJEN TRAVMANIN ETKİSİ OLABİLİR
Araştırma sonuçları, hipokampustaki yüksek östrojen seviyesinin yoğun stres sonrasında hafıza problemlerine karşı hassasiyeti artırabileceğini gösterdi. Bilim insanları, bunun yalnızca hormonların üreme üzerindeki etkileriyle sınırlı olmadığını, aynı zamanda beynin stres karşısındaki tepkisini de şekillendirdiğini vurguluyor.
Araştırmanın kıdemli yazarı ve California Üniversitesi Irvine'de görev yapan gelişimsel nörobilimci Dr. Tallie Z. Baram, elde edilen sonuçların insanlar açısından da önemli ipuçları taşıdığını belirtti.
DNA DÜZEYİNDE ETKİLİ OLUYOR
Araştırmacılar, östrojenin hücre içindeki genlerin çalışma biçimini doğrudan etkilediğini ifade ediyor. Buna göre östrojen, DNA'nın paketlenme düzenini değiştirerek "kromatin" adı verilen yapının daha açık hale gelmesine yol açıyor. Bu durum normal şartlarda öğrenmeyi destekleyen bir esneklik sağlıyor. Ancak yoğun stres dönemlerinde aynı mekanizma, olumsuz anıların ve hasarın daha kalıcı hale gelmesine neden olabiliyor.
KADINLARDA NEDEN DAHA SIK GÖRÜLÜYOR?
Travma sonrası stres bozukluğu kadınlarda erkeklere göre daha yaygın görülüyor. Uzmanlar, bunun yalnızca yaşam deneyimleriyle açıklanamayacağını, biyolojik farklılıkların da önemli bir paya sahip olduğunu düşünüyor. Yeni araştırma, beynin hafıza merkezindeki östrojen seviyelerinin bu farklılığın nedenlerinden biri olabileceğini ortaya koyuyor.
Travma sonrası stres bozukluğu görülme oranları
| Grup | Yaşam boyu TSSB görülme oranı |
|---|---|
| Kadınlar | %10 - %12 |
| Erkekler | %5 - %6 |
ÖSTROJEN HAFIZAYI HER ZAMAN GÜÇLENDİRİR Mİ?
Bilim dünyasında uzun yıllardır östrojenin hafızayı desteklediği düşünülüyordu. Ancak yeni çalışma, hormonun etkisinin her zaman aynı olmadığını gösteriyor.
Araştırmacılar, belirli koşullarda yüksek östrojen seviyesinin beyni daha kırılgan hale getirebildiğini belirtiyor. Bu nedenle gelecekte travma sonrası stres bozukluğu ve hafıza kaybına yönelik tedavilerin, kişilerin biyolojik özellikleri dikkate alınarak geliştirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
