12 Eylül darbesinin yaraları 46 yıldır taze! 650 bin gözaltı, yüz binlerce dava ve idamlar toplumsal hafızada

Türk siyasi tarihinin en büyük utanç vesikalarından biri olan 12 Eylül 1980 askeri darbesinin üzerinden tam 46 yıl geçti. O karanlık günün sabahında TRT radyosunda İstiklal Marşı'nın ardından Harbiye Marşı çalınmış ve dönemin Genelkurmay Başkanı ve Milli Güvenlik Konseyi Başkanı Orgeneral Kenan Evren imzalı bir numaralı bildiri okunmuştu.

Milli egemenliğin ayaklar altına alındığı bu süreçte meclis lağvedildi, anayasa uygulamadan kaldırıldı ve ülke genelinde sıkıyönetim ilan edildi. Türkiye siyasetinin yeniden tasarlandığı bu baskıcı dönemde, Türk Hava Kurumu, Çocuk Esirgeme Kurumu ve Kızılay dışındaki çok sayıda sivil toplum kuruluşunun faaliyetleri yasaklandı. Cunta yönetiminin baskıları sonucu Türk Lirası da darbe koşullarında bir gecede yüzde yüz değer kaybetti.

CUNTA MAHKEMELERİNDE 650 BİN KİŞİ FİŞLENDİ VE 50 KİŞİ İDAM EDİLDİ

Darbe rejiminin toplum üzerinde kurduğu baskı, aradan geçen uzun yıllara rağmen hafızalardaki yerini koruyor. Soruşturma süreçlerinde tam 650 bin kişi gözaltına alınarak sorgulanırken, açılan 210 bin davada 230 bin insan yargılandı. Dönemin lideri Kenan Evren'in "Asmayalım da besleyelim mi?" ifadesiyle hafızalara kazınan yargılamalarda 517 kişiye idam cezası verildi ve bu ölüm cezalarından 50'si infaz edildi.

Darağacına gönderilenler arasında 22 yaşındaki ülkücü genç Mustafa Pehlivanoğlu ile sol görüşlü Erdal Eren de yer aldı. Toplumsal bellekte derin izler bırakan bu süreçte 14 bin kişi vatandaşlıktan çıkarıldı, 30 bin kişi "sakıncalı" ilan edildi ve 4 bine yakın öğretmenin görevine son verildi.

SİYASİ PARTİ LİDERLERİ HAMZAKÖY VE UZUNADA'YA SÜRGÜN EDİLDİ

Askeri müdahale sadece toplumsal hayatı değil, Türkiye'nin çok partili siyasi yapısını da ağır bir kesintiye uğrattı. Darbenin ardından tüm siyasi partilerin faaliyetleri tamamen durdurulup tasfiye edilirken, partilerin lider kadroları da askeri gözetim altında sürgüne gönderildi. Adalet Partisi Genel Başkanı Süleyman Demirel ile Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Bülent Ecevit Hamzaköy'de zorunlu gözetim altında tutuldu.

Aynı dönemde Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Alparslan Türkeş ile Milli Selamet Partisi Genel Başkanı Necmettin Erbakan ise Uzunada'ya sürgün edilerek siyasetten uzaklaştırıldı. Liderlerin aynı süreçte gözetim altına alınması, rejimin irade üzerindeki kapsamlı müdahalesinin en net göstergelerinden biri oldu.

"İNSANIN AKLININ HAYALİNİN ALMAYACAĞI İŞKENCELER YAŞADIK"

Sabah'ın haberine göre, darbe döneminde cezaevlerinde uygulanan baskı ve insan hakları ihlalleri, tanıkların anlatımıyla o dönemin vahametini gözler önüne seriyor. Kırıkkale'de yaşayan darbe dönemi tanıklarından 68 yaşındaki İzzet Yıldız, yaşadıkları acı dolu günleri şu sözlerle aktarıyor:

"İnsanın aklının, hayalinin almayacağı işkenceler yaşadık. 16 metrekarelik bir odada 30 kişi betonun üzerinde yatıp kalkıyorduk. Yaklaşık 10 gün C5'te işkence gördük. İşkencelerden biri 'Filistin askısı'ydı. Belden aşağısı çıplak halde elektrik veriyorlardı. İşkenceye dayanamayan insan, önüne konulan her şeyi kabul edebilecek hale geliyordu." O dönem 24 yaşında olan emekli öğretmen Mustafa Hulusi Ulusan, "Aradan yıllar geçti ama bugün bile düşündüğümde tüylerim diken diken oluyor" derken, İrfan Toptaş da ağır işkencelere maruz kaldıklarını belirtiyor.

AK PARTİ SÖZCÜSÜ ÖMER ÇELİK'TEN 12 EYLÜL PAYLAŞIMI: "MİLLİ İRADEYE VE İNSANLIK ONURUNA SALDIRI"

AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, 12 Eylül askeri darbesinin yıl dönümü vesilesiyle sosyal medya hesabından bir açıklama yaptı. Çelik, her darbenin millet ve devlet düşmanı bir saldırı olduğunu belirterek, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderliğinde milli egemenliğin alanını genişletme kararlılığında olduklarını vurguladı.

AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, 12 Eylül askeri darbesine ilişkin sosyal medya hesabından bir paylaşımda bulundu. Demokrasiye dönük bu ağır saldırının ülkemize bir ihanet olduğunu ifade eden Çelik, paylaşımında şu ifadelere yer verdi:

"Demokrasimize dönük ağır bir saldırı olan #12Eylül askeri darbesinin ülkemize ihanetini unutmuyoruz. Her darbe millî iradeye ve insanlık onuruna dönük 'millet ve devlet düşmanı' bir saldırıdır.

Hukukun askıya alındığı, millet iradesinin gasbedildiği o karanlık günler, demokrasimizi koruma konusunda her zaman hassas olmamız gerektiğini bizlere her daim hatırlatmaktadır.

Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde, milli egemenliğin alanını genişletme kararlılığımız tamdır.

Demokrasi mücadelemizde bedel ödeyen tüm vatandaşlarımızı rahmetle anıyor; vesayete karşı milletimizin sarsılmaz iradesini bir kez daha vurguluyoruz. Unutmadık, unutturmayacağız."