Uzmanlar bireysel silahlanmaya karşı uyarıyor! 32 milyon ruhsatsız silah aramızda

Türkiye'de bireysel silahlanma konusu uzun süredir eleştirilerin odağındaydı. İstanbul Esenyurt ilçesindeki büfede ve Gaziosmanpaşa'da taksiciye yönelik silahla cinayetlerin ardından geçtiğimiz günlerde Beyoğlu ile Sarıyer'de yaşanan yeni silahlı cinayetler bireysel silahlanma mevzusunu yeniden tartışılır hale getirdi.

SABAH Gazetesi de tüm ülkeyi yakından ilgilendiren ve sonuçları açısından kanayan bir yara olan bireyin silahlanması konusunu mercek altına alıyor. Bu dosya haberde bireysel silahlanmanın nedenlerini, nelere sebebiyet verdiğini sosyolojik, psikolojik, hukuki boyutlarıyla uzmanlar değerlendiriyor. Umut Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Ayhan Akcan ise vakfın 2023 yılı silahlanma raporunun istatistiki verilerini bizimle paylaşarak alınması gereken önlemlerin neler olduğunu sunuyor.

İşte bireysel silahlanma dosyası...

36 MİLYON SİLAH VAR, SADECE 4 MİLYONU RUHSATLI

Bireysel silahlanma karşıtı Sivil Toplum Kuruluşu olan Umut Vakfı'nın verisine göre son beş yılda 18 bin 769 kişinin silahla öldürüldüğü belirtiliyor. Türkiye'de 36 milyon silah olduğunu, bu silahlardan sadece 4 milyonunun ruhsatlı olduğunu belirten Umut Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Ayhan Akcan SABAH yaptığı açıklamada istatistiki verileri paylaşarak "Asayiş tedbirlerine, cinayette kullanılan silahlara, adli tıp otopsi raporlarına ve vakıf olarak bir yıllık silah şiddeti raporları verilerine bakıldığında olaylarda ruhsatsız- ruhsatlı silah oranı 9'da 1. Yani 9 ruhsatsız, bir ruhsatlı çıkıyor. Asayiş veya silah şiddeti dediğimiz, silahla ilgili suçlarda da artış var. Her gün maalesef en az 10 vatandaşımız ölüyor, 20 vatandaşımız yaralanıyor. 10 yıl önce cinayet vakalarında yüzde 50 silah kullanılırken, şu anda yüzde 85'inde silah kullanılıyor. Her yıl yüzde 3.5 civarında hem silahla ilgili işlenen suçlarda hem de silah edinim sayısının da arttığını tespit ettik" diyor.

"2 ERİŞKİN ERKEKTEN BİRİNDE SİLAH VAR"

Dr. Akcan istatistiki bilgileri aktarmaya devam ediyor:

"Vakfın silah şiddeti haritası raporunda 2023 yılının ilk yedi ayındaki toplam vaka sayısı bin 938, bu vakalardan toplam bin 200 kişi silahlı şiddet nedeniyle ölmüş. Bunun yaklaşık yüzde 20'si pompalı veya keleş dediğimiz silahlarla gerçeklemiş, geri kalanı ise tabancayla işlenmiş. Her 100 vakanın sadece 4'ünde ruhsatlı tabanca kullanılıyor. Bunların yaklaşık yüzde 20'si aile içi şiddette kullanılmış. Bin 960 kişi de ise yaralandı. Silah kullananların yüzde 95'i erkek, 3'te 2'si yani yüzde 80'i 40 yaş altı, bu 18 yaşına kadar inebiliyor. Silah, şiddete davetiye çıkarırken, siz de silah varsa karşınızdakinde de silah var.

Böylece öldürülme olasılığınız 5 kat artıyor. Çünkü en önemli noktalardan biri 2 erişkin erkekten birinde silah olması. Türkiye'de her 3 evden birinde silahla ilgili acı bir geçmiş var; ya cinayete maruz kalmış ya da öldürmüş. İkinci sıklıkla intihar vakalarında da çok kullanılıyor. Kültürel özelliklerden dolayı silahlanmada var ama yüzde 70'i caydırıcı olsun mantığıyla hareket edip silahlanıyor. Gasp ve soygunlardaki kullanımlarında da artış var. Kadın cinayetlerinde ve kadına yönelik şiddet vakalarında ise 100 vakanın 18'inde silah kullanılıyor. Silah çok yaygın ve sosyal bir problem." Umut Vakfı'nın verilerine göre; bu silahlı şiddet olaylarının 399'unda çeşitli model tüfekler (keleş, uzun namlulu, av tüfeği vs.), bin 194'ünde tabanca, 60'ında beylik silah kullanıldı. Cinayetlerin 285'i ise kesici aletlerle işlendi.

NE TÜR ÖNLEMLER ALINMALI?

Ateşli Silahlar Kanunu'nda yeni düzenlemeler yapılması gerektiğini belirten Dr. Akcan, silahlanmaya dair ne tür önlemler alınması gerektiğini açıklıyor: "Silaha dair bir ihbar hattı kurulmalı, kamu spotları hazırlanmalı, beş yıllık ruhsat iki yıla indirmeli, ruhsat öncesi eğitim zorunluluğu ve ruhsat verildikten sonra denetim zorunluluğu getirilmeli gibi önerilerimiz var. Ayrıca sağlık muayenesi için psikolojiye ve psikiyatriye ayrı bir alan açmalı ve kişilik, öfke, tepkisellik, bağımlılık boyutuna mutlaka bakılmalı, test edilmeli. Silah teşhiri ve internetten satışa yasaklar getirilmeli. Reklam konusunda yasakların devamlılığını istiyoruz.

Silah ruhsatı alındıktan sonra evde mermi ile silahın ayrı kasalarda olması zorunluluğu getirilebilir. Referans olarak kişi silah alırken eşinden de rıza alınabilir. Bu gelişmiş ülkelerde var. Hatta dilekçe ile başvurduktan sonra 40 gün bekleme süresi de yapılabilir. Vakıf olarak silah edinme yaşının 28'e çekilmesini önermiştik ama 25'e de çekilebilir. Belki bu hükümetle silah kanun tasarısı tekrar mecliste gündeme gelebilir ve çözüm üretilebilir. Silah envanteri ve veri tabanı yok. Emniyet ve jandarmadaki verilerde farklılık var. Tek veri tabanı olsa hem takibi hem başvurusu hem ruhsatlanması hem de balistik incelemesi daha anlamlı olur."

SİLAHA NASIL KOLAY ULAŞIYORLAR?

Bireyin silahlanması mevzusunda can alıcı sorulardan biri ise silaha nasıl ulaşıldığı sorusu. Ruhsatsız silahlara ulaşma neredeyse çocuk oyuncağı almak kadar kolay. İnternet üzerindeki sitelerden yasa dışı silah temini yapıldığı gibi günümüzde sosyal medyadan da kolaylıkla silah satın alınabiliyor. Örneğin Facebook üzerinden WhatsApp iletişim bilgileri sayesinde bir günü geçmeden silah temini sağlanabiliyor. 2 erkekten birinde silah olduğu verisi düşünüldüğünde bir yakını aracılığıyla silaha kolaylıkla ulaşılabiliyor.

SİLAHLI ŞİDDETTE MARMARA BİRİNCİ, DOĞU ANADOLU SONUNCU

Umut Vakfı'nın Türkiye'nin Silahlı Şiddet Haritası'nın 2021 ile 2022 yılı verilerine göre; 2021'de 3 bin 801 silahlı şiddet olayı yaşanırken, 2022'de bu rakam 3 bin 984'e yükseldi. 2021'de bireysel silahla 2 bin 145 kişi öldürüldü, 2022 yılında ise öldürülenlerin sayısı 2 bin 278 kişiydi. Vakfın raporuna göre; 2022 yılında Marmara Bölgesi bölgeler arasında silahlı şiddette yüzde 28,51 ile ilk sırada yer alırken sırasıyla Akdeniz yüzde 14,33, Güneydoğu Anadolu yüzde 14,21, Karadeniz yüzde 13,63, İç Anadolu yüzde 11,62, Ege yüzde 11,52 ve Doğu Anadolu Bölgesi yüzde 6,17 ile yer alıyor. En fazla silahlı olayın yaşandığı iller ise sırasıyla şöyle: İstanbul 519, Adana 243, Samsun 198, Şanlıurfa 187, Sakarya 157, Kocaeli 152, Antalya 143, İzmir 138, Konya 131, Bursa 131. İlk 10 ilde Şanlıurfa, İzmir ve Konya en çok ölümlü olayın yaşandığı kentler.

UZMAN İSİMLER DEĞERLENRİYOR!

KLİNİK PSİKOLOG DR. RUKİYE KARAKÖSE: "DİZİLERDEKİ ŞİDDET ÖZENDİREN FAKTÖRLERDEN"

Klinik Psikolog Dr. Rukiye Karaköse, bireysel silahlanmanın psikolojik etkenlerine değinerek şunları söylüyor: "İnsanda güvenlik ihtiyacı temel psikolojik gereksinimlerdendir. Kapımıza kilit takarken de çalışıp maddi birikim yaparken de geleceğe yatırım yaparken de bu temel ihtiyaçla hareket ederiz. Olası bir hayati tehdit karşısında kendini savunabilmek için silah almak da bu ihtiyacın bir yansımalarından biri olarak okunabilir. Ancak savaş ortamında değilsek günlük hayatta sivillerin silahlanması, üstelik ruhsatsız ve kontrolsüz şekilde silah edinmesi büyük bir sosyal tehlike. Mafya ve benzeri konuları işleyen şiddet içerikli dizilerin yaygınlaşması, medyada şiddetin haber diline yansımaları ve daha görünür hale gelmesi gibi sebepler bireysel silahlanmayı özendiren faktörler arasında.

Silahlar özellikle dürtü kontrolü zayıf olan, madde bağımlılığı olan ve öfke kontrol sorunları yaşayan kişilerin elinde cinayet ve yaralamaların artmasına sebebiyet verecektir. Ruhsağlığının yerinde olup olmadığına dair detaylı bir muayeneden geçmemiş kişilerin ve mesleki, sosyal bir zorunluluğu olmayan insanların kolaylıkla silah edinebilmesi toplum sağlığı ve asayişi açısından büyük bir risktir. Psikolog, sosyolog, kriminolog ve ilgili diğer uzmanlarla birlikte kurullar oluşturularak bu meselede devlet denetimini etkin hale getirmek şart."

SOSYOLOG İSMAİL ÖZ: "BÜTÜN DÜNYA DA ÖNEMLİ BİR SORUN HALİNE GELDİ"

Sosyolog İsmail Öz ise sosyolojik olarak ele aldığı bireysel silahlanmayla ilgili olarak görüşlerini paylaşıyor: "Bu aslında bütün dünya da önemli bir sorun haline geldi. ABD'de de bu, süreklilik arz eden bir tartışma konusu. Okul ya da sokak katliamlarında özelikle son yıllarda ciddi bir artış var ve faillerin ifadeleri ise sosyolojik ve psikolojik açıdan çok çarpıcı ve bir o kadar da ürkütücü. Bu sorunun en temel sebebini etnik ya da mezhepsel seviyedeki mikro milliyetçiliklerin ürettiği nefret ya da korkuda aramak gerekiyor. Hız çağında artık hiçbir anlayışın kökleşerek yeni bir gelenek oluşturamayışı da yeni nesilleri ortak bir dil oluşturma konusundan mahrum ediyor. Ortak duygu geliştiremeyenler toplumsal bilinci de geliştiremeyince, birey kendini hiçbir yere ait hissedemez ve güven duyamaz.

Bu temel duygular bireyin kendine bile yabancılaşmasıyla sonuçlanabiliyor hatta vehimlerle hareket edebiliyor. Katliam sonrası faillerin ifadeleri bu açıdan da son derece çarpıcıdır. 'İçimden bir ses git ve onu öldür, dedi' şeklinde ortaya çıkan ifadelerin, sokağı ne denli tehdit ettiğini ve tehlikenin nereden geleceğini ne denli belirsiz hale getirdiğini çok derinden anlamak gerekiyor. Ve tabi bu duygunun savunmasız insana, 'kendini savunmalısın' duygusunu nasıl telkin ettiğini de. Bugün dünya da 'en belirgin olan şeyin belirsizlik' olduğunu ifade etmek bile, aslında kişilerin neden ferdi olarak kendi güvenliklerini sağlama çabasında olduklarını anlamamıza yardım eder."

"BİREYSEL SİLAHLANMA HER NOKTA DA ŞİDDETİ BAŞUCUNDA TAŞIR"

Sosyolog Öz, bireysel silahlanmanın her nokta da şiddeti başucunda taşıyacağını ifade edip sözlerine devam ediyor: "Üretilmiş bir 'öteki ve ona dair bir korku varsa ondan korunması gereken birileri de olmalı' anlayışı, hedefine aldığı kişi ya da toplumu bir nesne konumuna indirger. O zaman silahına davranan kişi ne yazık ki bu konuda kendisini zihnen 'meşru' bir zemine taşıyan vehimleri de üreterek, hiç vicdanı sızlamadan katliamlar yapabiliyor. Zira bilginin ya da iletişimin gücü yok olduğunda, fiziksel ya da kaba güç her türlü şiddet kapasitesiyle belirginleşmeye başlar. Zihin durur ve sadece duygular ya da iç güdüler, esir aldığı kişiyi yönlendirme başlar. Öfke zihnin, bilincin katilidir. Parçalanmış ailelerde, miras ya da alacak verecek konularında çok karşılaşılan katliamların en temel sebebi de ne yazık ki bu anlık öfkelerdir.

Bu kör eden öfkeye eşlik eden bir bireysel silahın, nelere mal olduğunu çok acı hikâyelerle tecrübe etmeye devam ediyoruz. Cehaletin ve dizginlenememiş egoların bireysel silahlanma çabası da başka bir sorundur. Bir zayıflığın da çok temel işaretti olan bu çaba da bize ağır faturalar ödetiyor. En son Esenyurt'ta yaşanan hadise bunun çok çarpıcı bir örneğidir bana göre... Bu nokta da devletlerin bireyi daha iyi koruyacağına yönelik vereceği güven son derece önemlidir. Buna ikna olmayan birey meşru ya da gayri meşru zeminde bir silah tedarik eder ve o silahla da belki kendisinin bile hesaba katmadığı talihsiz bir zeminde bir katile dönüşebilir. Hülasa, bireysel silahlanma her nokta da şiddeti başucunda taşır; en iradeli birey de buna dâhildir."

AVUKAT FİGEN ŞAŞTIM: "BİREYSEL SİLAHLANMA TOPLUMSAL GÜVENLİK PROBLEMİ"

Avukat Figen Şaştım da bireysel silahlanmaya karşı olduğunu belirterek görüşünü açıklıyor: "Bireysel silahlanma dünyanın farklı coğrafyalarında gerçekleşen okul katliamları ve bazı topluluklara hedef tanımadan yapılan saldırılar sonrası birçok ülkenin gündemine gelen bir sorun alanıdır. ABD gibi silah sahipliği oranının hayli yüksek, silah üretici ve kullanıcı lobilerinin oldukça güçlü olduğu ülkelerde bir bireysel serbesti olarak savunulan bireysel silahlanma, bunun karşısında olan gruplar tarafından önemli bir asayiş sorunu olarak görülmektedir. Dünya sathında dolaşım hâlinde bulunan silahların yüzde 74'ünün sivillere ait olduğu verisi, sivillerin elinde ordulardan daha fazla silah olduğunu göstermektedir. Bu noktada bir toplum sözleşmesiyle egemenliğimizi ve mal ve can güvenliğimizi emanet ettiğimiz devlet aygıtına bağlı kolluk kuvvetlerinin sahip olduklarının üç katı kadar silahın sivillerin elinde olması bireysel silahlanmayı bireysel bir problemden ziyade bir toplumsal güvenlik problemi haline getirmektedir."

"RUHSATSIZ SİLAHLARA ODAKLANMALIYIZ"

Avukat Şaştım sözlerine şöyle devam ediyor: "Türkiye'de bireysel silahlanma konusunda faaliyet gösteren Umut Vakfının çalışmalarına göre Türkiye 178 ülke arasında silahlanma konusunda 14. sırada yer almaktadır. Emniyet Genel Müdürlüğünün (EGM) bireysel silahlanmaya dair 2017 yılı raporunda sunduğu verilere göre son on yılda ruhsatlı silahların sayılarında azalma meydana geldiği görülse de bireysel silahlanma tam anlamıyla tespit edilebilen bir durum olmadığından ruhsatsız veya av tüfeği gibi silahların sayısına dair net bir rakam bulunmamaktadır.

Ancak EGM raporunun son 10 yılı kapsayan suç istatistiklerine bakıldığında ruhsatlı ateşli silahlarla işlenen suç sayısının 25 bin 547, ruhsatsız ateşli silahla işlenen suç sayısının ise 159 bin 123 olduğu görülmektedir. Ruhsatlı silahlarda meydana gelen azalmanın tek başına bir anlam ifade etmediği ve asıl odaklanmamız gereken hususun ruhsatsız silahlar olduğuna açıkça görülmektedir. Özetle kişiler ve toplumlar üzerindeki menfi etkileri dikkate alındığında Bireysel Silahlanmaya karşı olduğumu ifade etmeliyim."

YİRMİ BİR YAŞINI DOLDURMUŞ HER TÜRK VATANDAŞI…

Avukat Figen Şaştım, Ateşli Silahlar Kanununda ne gibi hükümler olduğunu aktarıyor: "6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun, ateşli silahlarla mermilerinin ve bıçaklarla salt saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel olarak yapılmış bulunan diğer aletlerin memlekete sokulması, yapılması, satılması, satın alınması, taşınması veya bulundurulması ile ilgili hususları düzenlemektedir."
Avukat Şaştım, silah bulundurma ve taşıma ruhsatı şartları hakkında hukuken hükümleri paylaşıyor: "Silah Ruhsatları ikiye ayrılır: Taşıma Ruhsatı Bulundurma ruhsatı. Taşıma ruhsatları nereden verilmiş olursa olsun, Kanunun ek 1 inci maddesinde belirtilen yerler haricinde her yerde ve her zaman geçerlidir. Birden fazla ruhsatlı silaha sahip olanlardan durumları silah taşımaya uygun bulunanlara istekleri halinde mevcut silahlarının her biri için harç alınmak suretiyle ayrı ayrı taşıma ruhsatı verilebilir. Demirbaş silahların kurum ve kuruluşun silah taşımaya yetkili birden fazla personeli tarafından taşınması mümkündür.

Bulundurma ruhsatı verilmesi şartları: Silah ruhsatı alınmasına engel hali bulunmayan, yirmi bir yaşını doldurmuş her Türk vatandaşı bulundurmak amacıyla silah satın alabilir. Meskeninde silah bulundurmak amacıyla silah ruhsatı almak isteyenler kanunen kabul edilen yerleşim yerindeki, iş yerinde silah bulundurmak isteyenler ise işyeri adresinin bulunduğu yerdeki ruhsat vermeye yetkili mercilere müracaat ederler. Bulundurma ruhsatı, meskende veya iş yerinde olmak üzere iki şekilde düzenlenebilir. Bulundurma ruhsatlı silahların atış poligonu da dahil, zorunlu hallerde bir yerden başka bir yere nakli, mahallin en büyük mülki amirinin vereceği (EK-2)'deki Silah Nakil Belgesi ile mümkündür. Bu belgede belirtilen gün ve güzergah dışında silah, mesken veya iş yeri dışına çıkarılamaz. Taşıt araçları iş yeri veya mesken sayılmaz. Bulundurma ruhsatlı silaha sahip kişiler, mesken veya iş yerlerini daimi olarak değiştirmeleri halinde yeni adreslerini ruhsatı veren mülki amirliğe bildirerek silah nakil belgesi almak ve yeni adreslerinin kayıtlara geçirilmesini ve ruhsatına işlenmesini sağlamak zorundadırlar. Ruhsatlı silahın bulundurulacağı yeni adresin başka bir mülki sınır içinde olması halinde, silaha ait bulundurma dosyası yeni adresin bulunduğu mülki amirliğe nakledilir. Dosyanın nakledildiği mülki amirlikçe harç alınmaksızın yeniden bulundurma ruhsatı düzenlenir."

CEZASI NE?

Ruhsatsız silah bulundurma ve taşımada şahsın yakalanması durumunda ne gibi cezalar alabileceğini avukat Figen Şaştım belirtiyor: "Bir veya birden fazla silahı taşıma veya satın alma fiili ile birden fazla silahı bulundurma suçunun cezası aynı fıkrada düzenlenmiştir. Buna göre, bir veya birden fazla silahı taşıma veya satın alma suçu ile birden fazla silahı bulundurma suçunun cezası 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 30 günden 100 güne kadar adli para cezasıdır (6136 sayılı Kanun m.13/1). Silahların sayı veya nitelik bakımından vehamet arz etmesi halinde faile verilecek ceza 5 yıldan 8 yıla kadar hapis ve 500 günden 5000 güne kadar adli para cezasıdır (6136 sayılı Kanun m.13/2). Taşınan, satın alınan veya bulundurulan silahın tüfek veya seri ateşli kısa sürede çok sayıda ve etkili biçimde mermi atabilen tam otomatik veya dürbünlü tabanca veya benzerleri olması halinde, suçun cezası 5 yıldan 8 yıla kadar hapis ve 500 günden 5000 güne kadar adli para cezasıdır (6136 sayılı Kanun m.13/2)."