Kılıçla değil merhametle kazanılan zafer: İşte Mekke'nin fethindeki eşsiz ahlak!

Yıllar önce doğduğu topraklardan boykot, işkence ve baskılarla ayrılmak zorunda bırakılan Hazreti Muhammed (s.a.v.), hicretin 8. yılında Mekke'ye yaklaşık 10 bin kişilik İslam ordusuyla muzaffer bir komutan olarak döndü. Ancak bu dönüş kibri değil tevazuyu, intikamı değil tarihe geçen bir merhamet ve adalet dersini beraberinde getirdi.

Kendisine ve Müslümanlara yıllarca en ağır zulümleri reva görenlerin endişeyle beklediği o tarihi günde genel af ilan edildi; "Bugün size kınama yok" hitabıyla yalnız bir şehir değil, gönüller fethedildi. Gücün zirvesindeyken kul olduğunu unutmayan, intikam fırsatı varken merhameti seçen Allah Resûlü'nün fetih ahlakı ve Nasr Suresi'nin asırlara ışık tutan mesajı tüm boyutlarıyla gözler önüne serildi.

NASR SURESİ MEKKE'NİN FETHİNİ NASIL ANLATIYOR?

Mekke; Hazreti Muhammed sallallahu aleyhi ve sellemin doğduğu, çocukluğunun, gençliğinin ve hatıralarının geçtiği kutlu şehirdi. İlk vahyin indiği bu topraklar, bir gün geldi Allah Resûlü'ne ve O'na inananlara dar edildi. Hakaretler, işkenceler, boykot ve dayanılmaz baskılar sonucunda Müslümanlar yurtlarını terk etmek zorunda kaldı. Allah Resûlü de doğup büyüdüğü şehre hüzünle veda etti. Fakat yıllar sonra tarih bambaşka bir sayfayı açacaktı.

Hicretin 8. yılı olan miladi 630'da Allah Resûlü, yaklaşık 10 bin kişilik İslam ordusuyla Mekke'ye yaklaşıyordu. Yıllar önce yalnız bırakıldığı topraklara şimdi binlerce insanla dönüyordu; ancak bu dönüşün büyüklüğü ordunun sayısında değil, insanlık tarihinin en çetin sınavlarından biri olan güç imtihanında saklıydı. Çaresizken sabretmek zordu fakat gücü eline aldığında değişmemek çok daha zordu.

İşte tam bu noktada nazil olan Nasr Suresi, fethin ve zaferin manevi boyutunu ortaya koydu:

"Bismillâhirrahmânirrahîm. İzâ câe nasrullâhi vel feth. Ve raeyten nâse yedhulûne fî dînillâhi efvâcâ. Fesebbih bihamdi rabbike vestağfirh, innehû kâne tevvâbâ."

Üç ayetten ibaret olan bu surede bir zaferin bütün ahlakı saklıydı. Sure; Allah'ın yardımını, fethi ve insanların fevc fevc İslam'a yönelişini anlatırken, zafer kazanan insana hamdetmeyi, tesbihte bulunmayı ve bağışlanma dilemeyi emrediyordu. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan İlahiyatçı Dr. Ümran Kılıçer, "Dikkat buyurun, Mekke'nin fethinden sonra İslamlaşma çok hızlı bir şekilde arttı. Toplumsal bir İslamlaşma süreci yaşandı fetihten sonra. Surede de bu vurgulanmıştı. Dendi ki; fetih gerçekleştikten sonra insanların topluluk halinde Müslümanlaştığını göreceksiniz. İslam'a girdiğini göreceksiniz. Ha bu sure işte şunu anlattı: Demek ki fetih, insanların İslam'a girmesini sağlayan bir aracı unsur.

Esasında bir hedef değildir fetih. Demek ki toplulukların İslamlaşmasını sağlayan unsurlara hizmet etmek zorundasınız. Yani diğer bir ifadeyle kan dökmeden fetih yapılır mı? Yapılır. En bariz örneği Mekke'nin fethidir ve fevc fevc, dalga dalga insanların Müslümanlığa girişi anlatılır o surede" ifadelerini kullandı.

ÜÇ AYETTE FETHİN VE ZAFERİN AHLAKI

Kur'an'ın tarif ettiği zafer anlayışı insanı gurur ve kibirle büyütmüyor, aksine kimin karşısında küçük ve aciz olduğunu hatırlatıyordu. Fetih kibirle değil şükürle karşılanıyor, gücün zirvesinde dahi kul olma şuuru muhafaza ediliyordu.

Surenin mesajını detaylandıran İlahiyatçı Dr. Ümran Kılıçer, "Bir fetihten bahsediliyor, insanların İslam'a girişinden bahsediliyor, daha sonra tesbih, hamd ve aftan bahsediliyor ya da af dilemekten" sözleriyle ilahi emrin altını çizerken; Vaiz Hüseyin Taşdemir, "Yoklukta sabredersiniz ama varlığın içerisinde, o makam, mevki, zafer sarhoşluğu içerisinde şükretmek çok daha zor olur. Onun ihtişamına kapılabilirsiniz, onun sarhoşluğunu yaşayabilirsiniz. Aslında oradaki şükür, yokluktaki sabırdan çok daha önemli olduğunu bize hatırlatıyor" değerlendirmesinde bulundu.

İlahiyatçı Dr. Ümran Kılıçer ise ayetlerin verdiği mesajı, "Burada şu denmeye çalışıyor: Evet, Mekke'nin fethi veya bir başka yerin fethi gerçekleşti, fakat bu size tevazuyu elden bırakmanızı zorunlu kılmaz. Tevazu sahibi olacaksınız, ayaklarınız yere basacak, tesbihten uzaklaşmayacaksınız. Allah'ın adını sürekli anacaksınız. O'na verdiği nimetlerden dolayı hamdedeceksiniz ve sürekli affedilmeyi umacaksınız" şeklinde açıkladı.

FETİH GELDİ, TEVAZU KAYBOLMADI

Tarih boyunca nice komutan fethettiği şehre gücünü göstermek ve zaferini ilan etmek adına başını dikerek gururla girmişti. Allah Resûlü ise Mekke'ye devesinin üzerinde başını tevazuyla öne eğerek girdi. Yalnızca Rabbine hamdediyordu; zira mülkün yegâne sahibinin Allah olduğu bilincindeydi. Nasr Suresi'nin öğrettiği fetih ahlakı işte bu eşsiz tabloda somutlaşıyordu: Fetih vardı ama kibir yoktu; güç vardı ama gösteriş yoktu; zafer vardı ama tevazu asla kaybedilmemişti.

"BUGÜN SİZE KINAMA YOK": İNTİKAM YERİNE MERHAMET

Mekke fethinde müşriklerin yüreğini derin bir korku kaplamıştı. Zira karşılarında vaktiyle hakaret ettikleri, yurtlarından sürdükleri ve savaş meydanlarında canına kastettikleri insanlar bulunuyordu. Artık mutlak güç ve hüküm İslam ordusundaydı. İntikam alınabilir, suçlular aşağılanabilir ve geçmişin hesabı tek tek sorulabilirdi. Ancak Allah Resûlü, Hazreti Yusuf'un kardeşlerine söylediği tarihi sözü hatırlattı: "Bugün size kınama yok."

Bu af ikliminin fethe kattığı anlamı vurgulayan İlahiyatçı Dr. Ümran Kılıçer, "Mekke'nin fethinde artık Resûl ve Müslüman ordu tek güç halinde var. Şimdi orada asıl merhamet göstermek önemliydi. Yani siz fırsat verilmeden bir kişinin kötü ya da iyi olduğuna karar veremezsiniz. Hani belki sizin iyi dediğiniz kişi kendisine henüz kötülük fırsatı tanınmamış bir kişidir, yani sınanmamıştır henüz. Resûl ve Müslümanlar sadece Mekke'nin fethinde değil efendim, bakın çok net söylüyorum, Hudeybiye'de de sınandı esasında. Hatta Hudeybiye'den sonra gerçekleşen Hayber'de de aynı şekilde sınandılar" dedi.

Süreci değerlendiren Vaiz Hüseyin Taşdemir, "Efendimiz orada eğer yakıp yıksaydı, kılıçtan geçirseydi herkesi, bunu yapabilirdi. Buna mani bir durum yoktu yani. Onlar da bunu zaten hazırlardı. Yani hiç mukavemet edecek bir durumları yoktu. Ama o büyük insan, o büyük şahsiyet, ileriki zamanları, İslam'ın geleceğini de hesap ederek o insanların gönlünü kazanmayı, merhametle amel etmeyi yeğledi, tercih etti ve bunun da meyveleri daha sonra zaten ortaya kondu. Kalpler İslam'a ısındı..." ifadelerini kullandı.

İslam'ın fetih felsefesini özetleyen İlahiyatçı Dr. Ümran Kılıçer ise, "İslam'da fetih kültürü insan öldürme üzerine kurulu değildir. Fetih kültürü, insanları İslam'a davet etme kültürüdür. Bu cümle zaten o sureyi de özetliyor, Müslümanların, İslam medeniyetinin fetih kültürünü de özetliyor" sözleriyle hakikati dile getirdi.

ESKİ DÜŞMANLIKLARA MERHAMETLE SON VERDİ

Yıllarca İslam'ın en amansız muhaliflerinden biri olan, Uhud'da Müslümanların karşısında yer alan Mekke lideri Ebû Süfyân'ın evi, fetih günü bizzat güvenliğin adresi ilan edildi. Peygamber Efendimiz, "Kim Ebû Süfyân'ın evine girerse emniyettedir" buyurarak yalnızca af tanımadı; aynı zamanda mağlup edilen bir hasmın toplumsal onurunu koruyarak eski düşmanlık defterlerini tamamen kapattı.

Bu hamlenin siyasi ve ahlaki büyüklüğüne dikkat çeken İlahiyatçı Dr. Ümran Kılıçer, "Ebu Süfyan tabii Allah Resulü ve Müslümanların en azılı düşmanlarının belki bir numarasıydı. Emevioğullarının liderinden bahsediyoruz. Bakın, Mekke'nin en itibarlı kişisini insanların önünde rencide etmek yerine Allah Resulü Ebu Süfyan'ın nezdinde insanlara bir güven verdi. Yani aslında şunu demeye çalıştı: Bakın ben size somut bir çözüm önerisi sunuyorum dedi Resul. Ne dedi? Ebu Süfyan'ın evine girerseniz güvendesiniz dedi. Mekke'nin en itibarlı ailesinin çocuğunu toplumun önünde rencide etmemiştir. Edebilir miydi? Edebilirdi" değerlendirmesini yaptı.

Konunun toplumsal yansımasını aktaran Vaiz Hüseyin Taşdemir ise, "Dolayısıyla Ebu Süfyan orada onore olmuş oldu. Onların etkilenmesi, onların kalbinin İslam'a ısınması veya mukavemetlerinin kırılması onlara tabi olan, onları gözlemleyen, onları gözeten insanlar nezdinde çok önemlidir. Dolayısıyla onları elde ettiğiniz zaman aslında ona tabi olanların, onun kabilesinden birçoğunu elde etmiş oluyorsunuz. Efendimiz orada hakikaten büyük bir siyasi deha gösterdi ve o krizi de öylece çözmüş oldu" dedi.

KENDİSİNE ZULMEDENLERİ AFFETTİ: ADALET VE ŞAHSİ HAKLAR DENGESİ

Uhud Savaşı'nda Allah Resûlü'nün canından çok sevdiği amcası Hazreti Hamza'nın şehit edilmesi, O'nun kalbinde derin bir hüzün bırakmıştı. Bu acı olayın müsebbibi olan Hind ve Hazreti Hamza'yı mızrağıyla şehit eden Vahşi de fetih sonrası İslam'ı seçti. Tövbe geçmişi silemese de geleceği inşa edebilirdi; merhamet kötülüğün yeni kötülükler doğurmasını engellemekti ve Allah Resûlü kapıyı onlara da kapatmadı.

İlahiyatçı Dr. Ümran Kılıçer, "Hind Müslüman olduktan sonra Allah Resulü onun geçmişiyle ilgili hiçbir şey hatırlatmadı. Hiçbir şey söylemedi. Hiç onu anlattırmadı o konuyu, o konuya hiç temas bile etmedi. Aslında onu rencide de edebilirdi. Çünkü ne yaptığını biliyor ve Hind, Hazreti Ömer döneminde özellikle fetihlerde çok ciddi görevler almış ve mücahide bir kadın olarak vefat etmiştir Hind" şeklinde konuştu.

Peygamber Efendimiz'in şahsi haklar ile ilahi adalet arasındaki hassas ayrımını izah eden Vaiz Hüseyin Taşdemir, "Efendimizin hayatında her zaman şu iki noktanın çok net olarak ayrıldığını biz görüyoruz. Şahsi haklarını, yani şahsına dokunan hakaretleri, mukavemeti, sıkıntıları her zaman Efendimiz daha hilimle, daha merhametle aşmıştır. Ne zaman ki İslam'ın onuruna dokunan, dinin onuruna dokunan ve adaletsizliğe varan, zulme varan noktalarda çok daha farklı tavırlar göstermiştir" tespitinde bulundu.

Toplum hukukuna dair tavizsiz adalet ilkesini anlatan İlahiyatçı Dr. Ümran Kılıçer, "Mesela bir kadın hırsızlık yapıyor ve araya da hatırı sayılır aracılar giriyor sahabeden affetmesi için. Resul onu affetmiyor. Çünkü toplumu ilgilendiren bir husustur. Hatta diyor ki; kızım yapsaydı aynı cezaya müstahak olurdu yani. Şimdi anladığımız kadarıyla kamu hukukunu Resul her zaman koruyor..." ifadelerini kullanırken; Vaiz Hüseyin Taşdemir, "Allah Resulü hakikaten Allah'ın vergisi mevhibe-i ilahiye dediğimiz donatılarla bezenmişti. O bir peygamberdi, bütün insanlığa örneklik teşkil edecekti. Dolayısıyla bütün bunlar aslında İslam'ın yayılmasında her biri çok önemli rolleri olan hadiselerdir" dedi.

GÜCÜN ZİRVESİNDE SARSILMAYAN ZÜHD VE SADELİK

Mekke fethinin ardından tüm Arabistan'ın dengesi değişti; kabileler akın akın İslam'a girdi ve zengin ganimet gelirleri elde edildi. Ancak Hazreti Peygamber'in yaşantısındaki sadelik zerre kadar bozulmadı. İnsanlarla arasına saraylar ve ihtişam duvarları örmedi.

Bu hayat tarzının sefalet değil bilinçli bir estetik ve zühd olduğunu belirten İlahiyatçı Dr. Ümran Kılıçer, "Mekke'nin fethinden sonra ki özellikle Beni Mustalik Gazvesi'nden sonradır, Müslümanlar çok zenginleşmeye başladılar. Ganimet gelirleri çokça arttı. Ama Resûl'ün yaşamına baktığınızda bir sadelik var ama bakın bu pespayelik var demek değildir. Gayet estetik biçimde o dönemin şartları neyi gerektiriyorsa onu yaparak ama israf etmeyerek, aşırıya kaçmayarak, tevazuyu elden bırakmayarak..." sözlerini kaydetti.

Peygamberi zühd tarifini aktaran Vaiz Hüseyin Taşdemir, "Aslında buna biz züht hayatı diyoruz, zahit olma. Züht şu demektir Peygamber Efendimizin tarifiyle: Mala sahip olmamak değildir. Mala sahip olacaksınız ama malı kalbinize koymayacaksınız. Yani eşyaya sahip olmamak değil ama eşyanın esiri olmayacaksınız. Yani bulunduğunuz makamda bulunmayacaksınız demek değil, makamın esiri olmayacaksınız. Makamdan güç almayacaksınız, makama güç vereceksiniz" dedi.

Bu duruşun evrensel bir yönetici ahlakı sunduğunu belirten İlahiyatçı Dr. Ümran Kılıçer, "Bu, kendisinden sonra gelen yöneticilere, devlet yöneticilerine de bir örnekti aslında. Yani sizin sahip olduğunuz malınız, mülkünüz, makamınız, mevkiniz geçicidir. Geçici olmayan şey o dönemde yapmış olduğunuz salih amellerdir. Allah Resûlü bunu söylemeye çalıştı" dedi.

BİR ŞEHRİN DEĞİL, GÖNÜLLERİN FETHİ

Mekke fethini asırlar boyu canlı ve yüce kılan hakikat; şehir fethedilirken insanların ezilmemesi, zafer kazanıldığında kibrin doğmaması ve gücün zirvesinde merhametin elden bırakılmaması oldu. Zira topraklar ordularla ve kılıçla alınabilirdi fakat insan kalbine giden yol yalnızca adalet, tevazu ve merhametle açılabilirdi.

Fethin kalplere tesirini özetleyen Vaiz Hüseyin Taşdemir, "Mekke'nin fethinde işte ne zaman öldürüleceğim diye bekleyen insanlara af edilmesi, işte Ebu Süfyan'ın evine girenler güvendedir denmesi, bir eman verilmesi yani o insanlar için ne kadar önemlidir o biliyor musunuz? Yani bakıldığında orada onlara bir çıkış yolunun verilmesi ahlaki anlamda verilmesi onların kalbini İslam'a açma anlamında son derece rol oynadı diye düşünüyorum. Batılılar da bunu vurguluyorlar. Hatta bu tür sözlerden, bu tür davranışlardan hareketle Müslümanlığı seçenler bile Batı'da var" ifadeleriyle fethin asırlara ve kıtalara ulaşan rahmet mesajını bir kez daha tescilledi. Mekke'nin fethi, bir şehrin ele geçirilmesi değil; insanlık onurunun ve gönüllerin ebedi fethi olarak tarihe altın harflerle kazındı.