6 Ekim İstanbul'un Kurtuluşu'na tanıklık eden yerler

İstanbul'un kurtuluşunun 103. yıl dönümünde şehrin tarihi mekanları yeniden gündemde. Mücahit Özçelik'in "Türk Kaynaklarında İstanbul'un İtilaf Devletleri'nce Tahliyesi" adlı yazısına göre İtilaf kuvvetleri 1923'te İstanbul'dan çekildi. 6 Ekim'de ise Şükrü Naili Paşa komutasındaki Türk birlikleri şehre girdi. Sirkeci, Gülhane, Galata Köprüsü ve Dolmabahçe bu sürecin izlerini taşıyor.

6 EKİM 1923'TE İSTANBUL'DA NE OLDU?

İstanbul'un kurtuluşuna giden süreç, tek bir günde başlamadı. İşgalin ardından yıllar süren gelişmeler yaşandı. Ancak 6 Ekim 1923, bu sürecin sona erdiği tarih oldu.

Kronoloji şöyle:

• 13 Kasım 1918: İtilaf Devletleri donanmaları İstanbul'a geldi.
• 16 Mart 1920: İstanbul'un işgali resmî hâle geldi.
• 24 Temmuz 1923: Lozan Barış Antlaşması imzalandı.
• 23 Ağustos 1923: İtilaf kuvvetleri İstanbul'dan ayrılmaya başladı.
• 4 Ekim 1923: Son İtilaf birliği Dolmabahçe önündeki törenin ardından İstanbul'dan ayrıldı.
• 6 Ekim 1923: Şükrü Naili Paşa komutasındaki 3. Kolordu İstanbul'a girdi ve işgal resmen sona erdi.

İşgalin toplam 4 yıl 10 ay 23 gün sürdüğü belirtiliyor. 6 Ekim ise bu nedenle İstanbul'un kurtuluş günü olarak kabul edilerek her yıl kutlanmaya başlandı.

DOLMABAHÇE SARAYI: İŞGALİN SONUNA TANIKLIK ETTİ

İstanbul'un kurtuluş hikayesinde Dolmabahçe Sarayı'nın ayrı bir yeri bulunuyor. Çünkü işgal kuvvetlerinin şehirden ayrılışının en sembolik anlarından biri burada yaşandı.

Lozan Barış Antlaşması'nın ardından İtilaf kuvvetleri 23 Ağustos 1923'ten itibaren İstanbul'dan çekilmeye başladı. Son İtilaf birliği ise 4 Ekim 1923'te Dolmabahçe Sarayı önünde düzenlenen törenle Türk bayrağını selamlayarak İstanbul'dan ayrıldı. Bu olaydan yalnızca iki gün sonra Türk birlikleri İstanbul'a girdi. Dolmabahçe böylece işgal döneminin son günlerine ve İstanbul'un kurtuluşuna giden sürecin en önemli anlarından birine tanıklık etti.

SİRKECİ: TÜRK ASKERLERİNİN İSTANBUL'A GİRDİĞİ NOKTALARDAN BİRİ

6 Ekim 1923 sabahı İstanbul için yeni bir dönem başladı. Şükrü Naili Paşa komutasındaki Türk birlikleri şehre girdi. Birliklerin önemli bölümünün ulaştığı noktalardan biri Sirkeci'ydi. Sabahın erken saatlerinden itibaren bölgeye gelen İstanbullular, Türk askerlerini karşılamak için sokakları doldurdu.

Yıllardır beklenen buluşma gerçekleşirken Sirkeci de İstanbul'un kurtuluş coşkusunun yaşandığı başlıca noktalardan biri olarak tarihe geçti.

GÜLHANE PARKI: HALKIN ASKERLERLE BULUŞTUĞU YER

Sirkeci'den İstanbul'a giren Türk birliklerinin bir bölümü Gülhane Parkı'na getirildi. O gün parkta yalnızca askeri bir hareketlilik yoktu. İstanbul halkı da uzun süredir beklediği Türk askerlerini karşılamak için buradaydı. Dönemin anlatımlarında vatandaşların askerlere çiçek verdiği, tüfeklerini çiçeklerle süslediği ve çeşitli hediyeler sunduğu aktarılıyor.

Bugün İstanbul'un en bilinen parklarından biri olan Gülhane, 6 Ekim 1923'te askerlerle halkın buluştuğu tarihi anlardan birine ev sahipliği yaptı.

GALATA KÖPRÜSÜ: KURTULUŞ GÜNÜNÜN TARİHİ GÜZERGAHI

İstanbul'un iki yakasını birbirine bağlayan Galata Köprüsü de 6 Ekim günü yaşananlara tanıklık etti. Şükrü Naili Gökberk Paşa komutasındaki Türk kuvvetlerinin köprüden geçişini gösteren tarihi fotoğraflar, o gün bölgedeki kalabalığın büyüklüğünü ortaya koyuyor.

Türk askerlerini görmek isteyen İstanbullular köprü ve çevresini doldurmuştu. Bugün üzerinden binlerce kişinin geçtiği Galata Köprüsü, o gün İstanbul'un kurtuluş coşkusunun önemli güzergahlarından biriydi.

BEYAZIT MEYDANI: İSTANBULLULARIN BEKLEYİŞİ

6 Ekim sabahında kalabalığın toplandığı önemli noktalardan biri de Beyazıt Meydanı'ydı.

Türk birliklerinin gelişini bekleyen İstanbullular, sabahın erken saatlerinden itibaren meydanlara ve caddelere çıkmıştı. Mektepliler, izciler ve toplumun farklı kesimlerinden vatandaşlar askerleri karşılamak için güzergahlarda yerlerini aldı.

HAYDARPAŞA: İŞGALDEN KURTULUŞA UZANAN HİKAYENİN İKİ ÖNEMLİ ANI

İstanbul'un işgal ve kurtuluş sürecine bakıldığında Haydarpaşa'nın hikayesi özellikle dikkat çekiyor. 13 Kasım 1918'de İtilaf Devletleri donanmasının İstanbul'a gelmesiyle işgal süreci başladı. Mustafa Kemal Paşa da aynı gün Haydarpaşa'ya ulaştı.

Yıllar sonra, 6 Ekim 1923'te İstanbul'un kurtuluşu sırasında Türk birliklerinin bir bölümü Haydarpaşa ve Üsküdar tarafından vapurlarla Sirkeci'ye taşındı. Böylece Haydarpaşa, İstanbul'un işgalinin başlangıcından kurtuluşuna kadar uzanan sürecin iki önemli anına tanıklık eden noktalardan biri oldu.

KIRIM KİLİSESİ: İŞGAL YILLARINDAN KALAN DİKKAT ÇEKİCİ İZ

İstanbul'un kurtuluş hikayesinin daha az bilinen duraklarından biri Galatasaray'daki Kırım Kilisesi. İşgal yıllarına ilişkin kaynaklarda, İngiliz General Charles Harington'ın işgal dönemindeki karargahında bulunan İngiliz bayrağını Kırım Kilisesi'ne verdiği aktarılıyor.

Bu nedenle kilise, İstanbul'un işgal döneminden günümüze ulaşan sembolik izlerden birini taşıyor.

TAKSİM MEYDANI: İŞGAL YILLARINDA TANKLARIN GÖLGESİNDE

Bugün İstanbul'un en hareketli meydanlarından biri olan Taksim, işgal yıllarında bambaşka bir görüntüye sahipti. Taksim Meydanı ve Talimhane Meydanı, işgal güçlerinin bandolu yürüyüşleri ve törenleri için kullanılıyordu. Futbol ve polo karşılaşmalarının da yapıldığı bölgede, bugün Cumhuriyet Anıtı'nın bulunduğu alanda işgal güçlerinin tankları nöbet tutuyordu.

Meydanın çevresinin tanklarla sarıldığı o dönem, İstanbul'un işgal altındaki günlerinin şehir hayatına nasıl yansıdığını da gösteriyordu.

AĞA CAMİ: İŞGALİN İZLERİ ŞİİRLERE DE YANSIDI

İşgal yıllarının İstanbul'da bıraktığı iz yalnızca sokaklarda ve yapılarda görülmedi. Dönemin sanatçıları da şehrin yaşadığı değişimden etkilendi. Genç şair Nazım Hikmet, İstanbul'un işgal altındaki görünümünden duyduğu hüznü Ağa Cami için kaleme aldığı şiirle anlattı. Şairin dizelerinde, dönemin İstanbul'una ve Ağa Cami'nin yaşadığı hüzne dikkat çekildi:

"Havsalam almıyordu bu hazin hali önce
Ah, ey zavallı cami, seni böyle görünce
Dertli bir çocuk gibi imanıma bağlandım;
Allah'ımın ismini daha çok candan andım…"

Böylece Ağa Cami, İstanbul'un işgal yıllarının edebiyata yansıdığı ve dönemin ruhunu anlatan mekanlardan biri olarak öne çıktı.

PERA PALAS: İŞGAL KOMUTANLARIYLA DİKKAT ÇEKEN KARŞILAŞMA

İstanbul'un işgal günlerine ilişkin anlatılarda Pera Palas Otel de dikkat çeken bir olayla yer alıyor. Mustafa Kemal Atatürk'ün oteli ziyaret ettiği sırada işgal komutanlarından bazılarının da salonda bulunduğu aktarılıyor. Atatürk'ü gören komutanlar kendisini masalarına davet etmek istedi.

Atatürk ise onları kendi masasına davet ettiğini belirten bir cevap verdi. Bu olay, İstanbul'un işgal yıllarına ilişkin anlatılan dikkat çekici hatıralardan biri olarak kaynaklarda yer alıyor.

KROECKER OTELİ: İŞGAL DÖNEMİNİN KARANLIK İZLERİ

Bugün bir bölümü Beyoğlu Öğretmenevi, bir bölümü ise Akşam Sanat Okulu olarak kullanılan yapı, işgal yıllarında Grand Hotel Kroeger adıyla hizmet veriyordu. İngilizler tarafından işgal edilen otelin, İngiliz polisinin ve istihbaratının genel merkezi olarak kullanıldığı aktarılıyor. Binanın bodrumundaki bazı odaların ise işkence odaları olarak kullanıldığı belirtiliyor.

Bugünkü işleviyle günlük hayatın bir parçası olan yapı, geçmişte İstanbul'un en zor dönemlerinden birine ilişkin izler taşıyor.