Doğum ve askerlik borçlanması ile erken emekli olmak isteyenler dikkat! 31 Aralık'tan sonra...

Uzun yıllar üretim ekonomisine katkı veren vatandaşların en büyük isteği emekli olmak. SGK tarafından belirlenen şartları yerine getiren vatandaşlar SSK ve Bağ-Kur sistemleri üzerinden emekli aylığı alıyor. Ancak birçok kişi yaş şartı veya prim eksiği nedeniyle emekli olamıyor. Emekli olmak için istenen yaş şartını karşılamayanlar ET düzenlemesi çıkmaz ise yaşı beklemek zorunda. Ancak prim eksiği olanlar için durum farklı. Prim eksikleri doğum borçlanması, askerlik borçlanması gibi yollarla tamamlanabilir. Ancak bu ödemelerin ücretleri her yıl artıyor. 31 Aralık'a kadar borçlanma yapanlar daha ucuza emekli olacaklar. İşte detaylar...

BORÇLANMA MALİYETİ BU YIL 27.28 TL

Askerlik ve doğum borçlanması yaparak, emekliliğini erkene çekmek isteyenler sene sonuna kadar ucuz borçlanabilir. Bu yıl için günlük 27.28 lira ödeyerek hizmet borçlanması yapılabilir. 2020'de asgari ücret artacağından askerlik ve doğum borçlanmasının da maliyeti yükselecek.

Hürriyet'te yer alan habere göre; Yılın son günleri yaklaşıyor, askerlik ve doğum borçlanması yapacak olanlar sene sonuna kadar ucuz borçlanabilirler. Neye göre ucuz? 2020'ye göre. Borçlanma demek, sigortalıların, çalışamadıkları döneme ait sosyal güvenlik primlerini, sonradan borçlanarak ödemesi anlamına geliyor.

Buna da hizmet borçlanması deniyor ve çalışanlara bu hak tanınıyor. Hizmet borçlanması yapılarak, emeklilikte ödenmesi gereken prim gün sayısını öne çekmek ve bu sayede de erken emekli olmak mümkün.

İster SSK'lı çalışın, ister memur statüsünde, isterse de Bağ-Kurlu olun tüm çalışanlar borçlanabilir. Bu çerçevede de çalışan kadınlar doğum borçlanması ve erkekler de askerlik borçlanması yapabilir. Bunların dışında Türk vatandaşları, yurtdışında çalıştıkları süreleri de belli şartlar içinde borçlanabiliyorlar ama geçtiğimiz aylarda yapılan yani bir düzenleme ile gurbetçilerin borçlanma şartları ağırlaştırıldı; dolayısıyla bu konuya şimdilik girmeyeceğim.

Borçlanmada dikkat edilecek birkaç husus var. Birincisi, borçlanmak için prim eksiğiniz bulunması gerekiyor. İkincisi, kimileri, emekli aylığını artırmak için borçlanıyor ancak bu tüm çalışanların emekli aylığı artacak anlamına gelmiyor.

2020'DE ARTACAK

Peki, borçlanma tutarı nedir? Hem doğum hem de askerlik borçlanması, asgari ücrete göre belirleniyor ve her yıl asgari ücretteki değişikliğe göre borçlanma miktarı da artıyor. Borçlanma karşılığında ödenecek en düşük tutar asgari ücretin yüzde 32'si, en yüksek tutar da asgari ücretin yüzde 32'sinin 7.5 katı.

Kişiler bu rakamlar arasında kendi belirledikleri tutar üzerinden borçlanabilir. Bugünkü asgari ücret üzerinden hesaplarsak, 2019 yılı için asgari ücret 2.558.40 lira olduğundan, en düşük aylık 818.68 lira, günlük de 27.28 lira. En yüksek de aylık 6.140.16 lira, günlük de 204.67 lira.

Yani, askerlik ya da doğum borçlanması yapacak olanlar aylık 818.68 lira ile 6.140.16 lira arasında borçlanabilir. Bunlar, bu yılın sonuna kadar geçerli olan rakamlar. 2020'de asgari ücret yeniden belirlenip, artacağından; haliyle askerlik ve doğum borçlanma tutarları da artacak. Diyeceğim o ki, bu yılın sonuna kadar bu rakamlarla borçlandınız borçlandınız; yok, 2020'ye bırakırsanız daha pahalı borçlanmak durumunda kalacaksınız.

YANLIŞ BİLİNİYOR

Bir noktanın daha altını çizeyim ki, kamuoyunda borçlanma ile ilgili yanlış bir kanı var. Hiç çalışmamış olanlar geçmişe yönelik tüm yılları borçlanarak, emekliliğe hak kazanacağını sanıyor. Böyle bir durum yok. Geçmişte hiç çalışmamış olanlar ya da az çalışmış olan –ki, az çalışmaktan kastım iki-üç yıl çalışmış olanlar- hizmet borçlanmasından yararlanamazlar.

Bu kişiler ancak o kısa çalışma döneminde ödenen primlerini geri iade alabilirler. Borçlanma hakkı sadece kadınlar için belirli süre doğum borçlanması olarak ve erkeklerde de askerlikte geçirdikleri süreler için veriliyor. Bunun dışında 'öderim geçmişe yönelik tüm primleri olurum emekli' diye bir uygulama yok.

Doğum borçlanması için ne kadar ödeyeceksiniz

1 Çocuk İçin: 720 gün üzerinden en düşük ödeyeceğiniz tutar günlük 27.28 liradan 19.642 lira.

2 Çocuk İçin: 1.440 gün üzerinden en düşük ödeyeceğiniz tutar günlük 27.28 liradan 39.283 lira.

3 Çocuk İçin: 2.160 gün üzerinde en düşük ödeyeceğiniz tutar günlük 27.28 liradan 58.924 lira.

ASKERLİK BORÇLANMASI İÇİN NE KADAR ÖDEYECEKSİNİZ

6 Ay İçin: 180 gün üzerinde en düşük ödeyeceğiniz tutar günlük 27.28 liradan 4.912.4 lira.

12 Ay İçin: 360 gün üzerinde en düşük ödeyeceğiniz tutar günlük 27.28 liradan 9.820.8 lira.

18 Ay İçin: 540 gün üzerinde en düşük ödeyeceğiniz tutar günlük 27.28 liradan 14.731.2 lira.

DOĞUM BORÇLANMASININ ŞARTLARI

Doğum yapan kadının, doğumdan önce sigortalı olarak çalışıyor olması gerekiyor.
Sigortalı olunan dönemden önce yapılan doğumlar için borçlanma imkânı bulunmuyor.
Doğumdan sonra adına prim ödenmemesi gerekiyor.

Doğumdan önceki 8 haftalık süre ile çoğul gebelik halinde de 10 haftalık süre ve doğuma 3 hafta kalana kadar çalışılması durumunda ve doğum sonrası süre dahil toplam 2 yıllık süre borçlanılabiliyor.
Bir doğum için borçlanılacak süre 720 gün. En fazla 3 doğum için borçlanma imkânından yararlanılıyor. Böylece ikişer yıllık sürelerle birlikte toplam borçlanma süresi 6 yıl oluyor.
Üç çocuk için borçlanma yapacak bir kişinin, toplam 2.160 güne kadar borçlanma imkânı bulunuyor.
Doğum borçlanması emeklilik yaşını erkene çekmez, sadece emeklilik için gerekli olan prim gün sayısını azaltır.

YIPRANMA HAKKI NEDİR?

Yıpranma payı ile çalışma koşulları ağır olan mesleklerden daha çabuk emekli olunması amaçlanıyor. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda "fiili hizmet zammı" olarak geçen yıpranma payı ile çalışma koşullarının ağır olması sebebiyle diğer mesleklere nazaran daha fazla efor sarf edilen ve diğer mesleklerden daha fazla yıpranmaya maruz kalınan işlerde daha çabuk emekli olunması amaçlanıyor.

Örneğin yıpranma payı hakkına sahip olan mesleklerde çalışana çalıştıkları her yıl için ilave 90 gün fiili hizmet zammı veriliyorsa, 12 ay çalışan bir personel, 15 ay çalışmış gibi kabul ediliyor. Buna göre, normalde her yıl emeklilikte 360 gün olarak kabul edilirken, fiili hizmet zammı kapsamındaki mesleklerde her yıl 360 güne ilave olarak 60 ile 180 gün arasında değişen oranlarda prim ödeme gün sayısı ilave ediliyor. Yani, normal bir işte çalışanın emekliliğinde yılda 360 gün dikkate alınırken, fiili hizmet zammı kapsamındaki işlerde 420 ile 540 gün arasında prim ödeme günü dikkate alınıyor.

YIPRANMA HAKKI NASIL HESAPLANIYOR?

Örneğin yıpranma payı hakkına sahip olan mesleklerde çalışana çalıştıkları her yıl için ilave 90 gün fiili hizmet zammı veriliyorsa, 12 ay çalışan bir personel, 15 ay çalışmış gibi kabul ediliyor. Buna göre, normalde her yıl emeklilikte 360 gün olarak kabul edilirken, fiili hizmet zammı kapsamındaki mesleklerde her yıl 360 güne ilave olarak 60 ile 180 gün arasında değişen oranlarda prim ödeme gün sayısı ilave ediliyor. Yani, normal bir işte çalışanın emekliliğinde yılda 360 gün dikkate alınırken, fiili hizmet zammı kapsamındaki işlerde 420 ile 540 gün arasında prim ödeme günü dikkate alınıyor.

SAĞLIK ÇALIŞANLARINA YIPRANMA HAKKI NE ZAMAN VERİLECEK?

İnsan sağlığına ilişkin işlerde çalışanlara tanınan FHSZ hakkı, 3 Ağustos 2018 tarihinden sonraki çalışmalara uygulanacak. Çalıştıkları her 360 güne karşılık, 60 gün ilave edilecek. FHSZ'den yararlanabilecek sağlık meslek mensupları için 45 başlık altında meslek kodu belirlendi. Ancak, meslek kodu listesinde yer almayan, fakat kanuna göre sağlık mesleği olduğu kabul edilen meslekler için ise Sağlık Bakanlığı'ndan görüş alındıktan sonra gerekli işlem yapılacak.

Örneğin, bir personelini eczane kalfası olarak çalıştırdığını beyan eden eczacı, bu personelin eğitim sertifikası veya kurs bitirme belgesini ekleyerek SGK'ya başvuracak. SGK onaylarsa bu kişinin sigorta bildirimleri "Eczane hizmetleri teknikeri" olarak yatırılacak.

Sağlık meslek mensubu sayılmakla birlikte halen Yükseköğretim Kanunu uyarınca görev yapanlar da insan sağlığı için koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerde fiilen çalışmaları şartıyla FHSZ'den yararlanabilecekler.

YIPRANMA HAKKI KİMLERİ KAPSIYOR?

Kurşun ve arsenik işlerinde çalışanlar 60 - 90 gün
Cam fabrika ve atölyelerinde çalışanlar 60 gün
Cıva üretimi işleri sanayinde çalışanlar 90 gün
Çimento fabrikalarında çalışanlar 60 gün
Kok fabrikalarıyla Termik santrallerde çalışanlar 60 gün
Alüminyum fabrikalarında çalışanlar 60 gün

Demir ve çelik fabrikalarında çalışanlar 90 gün
Döküm fabrikalarında çalışanlar 60 gün
Asit üretimi yapan yerlerde çalışanlar 90 ile 180 gün
Madenlerin yer altında çalışanları 180 gün
Radyoaktif ve doğal ve yapay radyoaktif, radyoiyonizan maddeler radyoiyonizan maddelerle veya bütün diğer korpüsküler emanasyon kaynakları yapılan işler ile yapılan işlerde çalışanlar 90 gün.
Su altında çalışanlar 60 gün

YIPRANMA HAKKI GERİYE DÖNÜK İŞLETİLEBİLİR Mİ?

Torba yasa içerisinde yer alan yıpranma payı, yürürlüğe girmesinin ardından sonraki çalışmaları etkileyecek. Herhangi bir revize olmaması halinde geriye dönük çalışmalar yıpranma yasasına dahil edilmeyecek.

Bu yasadan idari görevlerde bulunan çalışanlar yararlanamayacak.