4A, 4B, 4C prim borçlanmasında kritik detay! EYT'de primi eksik olanlara fırsat! Emeklilik için beklemenize gerek yok! 6 yıl birden...

Ülkemizde yaş, prim ve yıl şartlarını yerine getirenler emekli olabiliyor. Belli bir yaşa geldikten sonra farklı nedenlerden dolayı sigortalı olarak çalışmayı bırakanlar prim gününü doldurmadan nasıl emekli olabileceklerini merak ediyor. Böyle durumlarda prim eksiğini tamamlamak için bazı çıkış yolları bulunuyor. Borçlanma, borçları yapılandır ve hizmet tespiti gibi detaylar öne çıkıyor. Peki, prim borçlanması ile emekli olunur mu? Prim borçlanması ile nasıl emeli olunur?

TOPLU ÖDEME YAPMAK MÜMKÜN

Borçlanma için toplu para yatırılması gerekiyor. Yatırılacak miktarın en düşük tutarı o anki asgari ücrete göre belirleniyor. Hem kadın hem erkek sigortalıların doğum, askerlik, staj ve yurtdışı borçlanması yoluyla eksik günlerini tamamlama imkanları bulunuyor. Bazı dönemlerde Bağkur'lu esnafa dönük ise dondurulan günlerin ihyası (canlanması) için yapılandırma fırsatı tanınıyor.

ESKİ İŞYERİNDE SİGORTA YATMADIYSA

Prim eksiğinin sebeplerinden biri kayıtdışılık. Yani sigortasız çalıştırılan işçi için prim ödenmiyor. Sigortasız olduğundan ya da sigortası geç yapıldığı için veya eksik yatırıldığından dolayı kişinin primi yetersiz kalabiliyor. Bu durumdaki işçiler, sigortasız çalıştıkları sürelerini, işten ayrıldıktan sonra 5 yıl içinde açacakları hizmet tespit davası ile tespit ettirebilir. Bu yolla kayıp günlerin geri kazanılabilmesi için şahit ve belge olması önemli.

6 YIL KAZANMAK MÜMKÜN

Sigortadan sonra yapılan 3 doğum, kadına 2160 gün (6 yıl) kazandırıyor. İlk sigorta yaptırılmadan önce gerçekleştirilen askerlik görevinin borçlanmasıyla da 540 güne kadar prim kazanmak mümkün. Doğum ve askerlik borçlanması kişinin işe giriş tarihini geri çekebildiği için daha az primle daha erken emeklilik imkanı doğuyor.

Staj emeklilik hesabında dikkate alınmasa da doğum borçlanmasında hesaba katılıyor. Yani kadınlara staj ile sigortalı çalışmaya başladıkları tarihler arasında doğan çocukları için doğum borçlanması yapabilme imkanı var. Bu sayede annelere daha erken maaş bağlanabiliyor.

GURBETÇİYE TANINAN HAKLAR

Yurtdışında çalışanlar belli şartlarda, çalıştıkları süreleri borçlanarak emeklilik hesabına katabiliyor. Yine kadınlar yurtdışında 18 yaşından sonra geçirdikleri süreleri çalışmış olmasalar bile borçlanabiliyor.

İŞTE DİĞER SÜRELER

Eksik prim günlerini tamamlamak için borçlanma yapılabilecek diğer süreler şöyle:

- Ücretsiz doğum izinleri m Er veya erbaş olarak silah altında veya yedek subay okulunda geçen süreler,

- Kamu görevlilerinin personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri,

- Sigortalı olmaksızın doktora öğrenimi veya tıpta uzmanlık için yurtiçinde veya yurtdışında geçirilen normal doktora veya uzmanlık öğrenim süreleri,

- Sigortalı olmaksızın yapılan 1 yıla kadar avukatlık staj süreleri,

- Sigortalıların beraatla sonuçlanan tutukluluk veya gözaltı süreleri,

- Grev ve lokavtta geçen süreler,

- Hekimlerin fahri asistanlıkta geçen süreleri,

- Seçim kanunları gereğince görevlerinden istifa edenlerin, istifa ettikleri tarih ile seçimin yapıldığı tarihi takip eden aybaşına kadar açıkta geçirdikleri süreleri.

- Toplu ödeme sadece kanunda sayılan bu durumlar için borçlanma suretiyle yapılabilir. Onun dışında eksik prim günleri için toplu ödeme hakkı bulunmuyor.

EYT'LİLER NASIL EMEKLİ OLACAK?

Peki emekliler hangi koşullarda emekli olacak? EYT'liler, Bakan Bilgin'in açıklamalarının ardından masadaki modeli merakla beklemeye başladı.

Genel çerçeveye bakıldığında EYT'li grubu 8 Eylül 1999 öncesinde ilk kez sigortalı olarak çalışmaya başlamış, yıl ve prim şartını tamamlamasına rağmen yaş şartı getirildiği için emekli olamamış sigortalılar oluşturuyor. Bu tarihten önce sigortalı olanların işe giriş tarihine göre 5000 ile 5975 arası prim gününü tamamlamaları gerekiyor.

Ayrıca yaş dışında kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıl sigortalılık süresi şartı bulunuyor. Bu şarta bakıldığında 8 Eylül 1999 itibariyle kadınlar için 20 yıllık süre 2019'un Eylül'ünde dolmuş durumda. Erkekler için ise 2022'ye göre 1997 yılı ve öncesinde sigortalı olanlar için 25 yıl tamamlanmış durumda.

KADEMELİ EMEKLİLİK Mİ OLUR?

Bu noktada bu şartı sağlayanların hangi şartlarda emeklilik hakkı kazanacağı önem kazanıyor. Yani primini ve yılını dolduranların başka şarta bakılmaksızın emekli edilmeleri bekleniyor. Ancak burada bir kademe getirilip getirilmeyeceği merak konusu.

Yani 5000 prim günü olan ile 7200 prim günü olanın aynı anda mı emekli olacağı, prim gün sayısına göre bir kademe getirilip getirilmeyeceği merak ediliyor. Ayrıca emeklilik yaşı 58 olan ile 55 olanın da aynı anda mı emekli olacağı konusu da çalışmalar sonucunda belli olacak.

Yıl ve yaş şartını tamamlayan herkes düzenleme çıkar çıkmaz emekli olabileceği gibi, bu kişilere prim gün sayısına veya yaşına göre kademeli olarak emeklilik yolu da açılabilecek.

NE ZAMAN BAŞLAYACAK?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde oluşturulan çalışma grubu, EYT'liler için formül hazırlayacak. Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilileri de çalışmalara katılarak maliyet hesabı yapacak. Hazırlanan çalışma Başkan Recep Tayyip Erdoğan'a sunulacak.

Son şeklini alacak metin, TBMM gündemine gelecek. Yıl sonuna kadar düzenlemenin TBMM'ye sevk edilmesi bekleniyor. Yasa çıktıktan sonra uygulanması için de yönetmeliklerin çıkarılması gerekiyor. Bu da belli bir süre alacak. Ancak 2023 yılından itibaren EYT'liler için emeklilik sürecinin başlaması bekleniyor.