Anne babalar dikkat! Mahkeme tutanaklarına yansıdı: Çocukları tehdit eden 7 büyük tehlike

ABD'de sosyal medya şirketlerinin çocuklar üzerindeki etkisine ilişkin yıllardır süren tartışma, Meta'nın sanık sandalyesine oturduğu davalarla yeni bir aşamaya girdi.

California'nın Oakland kentinde 18 Ağustos'ta başlayan federal davada California, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletleri; Facebook ve Instagram'ın çocukları platformlarda daha uzun süre tutacak biçimde tasarlandığını, risklerin kamuoyundan gizlendiğini ve 13 yaşından küçük kullanıcılara ait verilerin ebeveyn izni olmadan toplandığını öne sürüyor.

Davanın yaklaşık altı hafta sürmesi bekleniyor. Dört eyalet, Meta'ya 2023'te dava açan 29 eyaletten ilk grubu oluşturuyor; diğer 25 eyaletin iddiaları daha sonra ele alınacak.

Eyaletlerin talep ettiği cezaların teorik üst sınırının 1.4 trilyon dolara ulaşabileceği belirtiliyor. Ancak davanın Meta açısından asıl riski yalnızca para cezası değil. Mahkeme, Instagram ve Facebook'un tasarımında köklü değişiklikler yapılmasına da hükmedebilir.

Mahkeme önünde toplanan aileler, siber zorbalık, cinsel şantaj, yeme bozuklukları ve intiharla bağlantılı vakalarda hayatını kaybeden yaklaşık 600 çocuk ve gencin isimlerini taşıyan bir pankart açtı. Bu aileler için dava, yalnızca tazminat değil, şirketlerin çocuklara karşı sorumluluk üstlenmesini sağlayacak dönüm noktası.

YÜZDE 40'I ŞİKÂYETÇİ
Pew Research Center'ın 2026'da yayımladığı araştırmaya göre ABD'li ebeveynlerin yaklaşık yüzde 40'ı sosyal medyanın çocuklarının uykusuna ve üretkenliğine zarar verdiğini düşünüyor. Sosyal medyanın çocuklarının ruh sağlığına zarar verdiğini söyleyenlerin oranı yüzde 24 iken, faydalı olduğunu düşünenlerin oranı yalnızca yüzde 8.

ESKİ META ÇALIŞANINDAN AĞIR SUÇLAMA
Davanın ilk tanıklarından eski Meta mühendisi Arturo Bejar, Instagram'ın 13 yaşından küçük kullanıcılar konusunda fiilen "sorma, söyleme" yaklaşımı izlediğini ileri sürdü. Bejar'ın ifadesi, davanın ikinci büyük başlığını oluşturan yaş tespiti ve çocuk verilerinin toplanması tartışmasını yeniden alevlendirdi.

ABD'de Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Yasası (COPPA), 13 yaşından küçük çocuklara ait kişisel bilgilerin ebeveyn onayı olmadan toplanmasına sınırlamalar getiriyor. Eyaletler, Meta'nın küçük yaştaki kullanıcıların varlığını bildiğini ancak yeterli önlem almadığını iddia ediyor.

Meta ise Facebook ve Instagram'a kayıt için asgari yaşın 13 olduğunu ve yaşını yanlış bildiren hesapları tespit etmek amacıyla yeni teknolojiler kullandığını belirtiyor.

TÜTÜN ÜRÜNLERİNE AÇILAN DAVALAR GİBİ
Sabah'ın haberine göre ABD'de hukukçular ve çocuk güvenliği savunucuları, Meta davalarını 1990'larda tütün şirketlerine karşı açılan davalara benzetiyor. Bu benzetmenin altında ise, sosyal medya şirketlerinin de tütün şirketleri gibi ürünlerinin oluşturduğu riskleri bildikleri halde kamuoyuna farklı mesaj verdikleri iddiası yatıyor. Ancak karşı görüşte olanlar, sosyal medyanın sigaradan farklı olarak gençlere arkadaşlık, sosyal destek, bilgiye erişim ve kendini ifade etme imkanı da sunduğunu vurguluyor.

EBEVEYNLERİ KORKUTAN 7 TEHLİKE

1- Çocukların telefonu bırakamaması ve gece geç saatlere kadar çevrimiçi kalması.
2- Depresyon, kaygı, beden algısı ve özgüven sorunları.
3- Siber zorbalık ve akran baskısı.

4- Yetişkinlerin çocuklarla istenmeyen temas kurabilmesi.
5- Çıplak görüntüler üzerinden yapılan cinsel şantaj.
6- Çocukların kişisel verilerinin reklam amacıyla kullanılması.
7- Ebeveyn kontrollerinin yetersiz veya kolayca aşılabilir olması.

ÇOCUKLAR GECE YARISI EKRAN BAŞINDA

ABD'de açılan davalardaki iddialara göre, Meta sonsuz kaydırma, otomatik video oynatma, "beğeni" sayıları, kişiselleştirilmiş bildirimler ve sürekli ödül hissi yaratan geri bildirim mekanizmalarıyla genç kullanıcıların dikkatini bilinçli olarak platforma bağlıyor.

Davacı taraf, çocukların sosyal onaya daha duyarlı olduğunu ve dürtülerini kontrol etme becerilerinin henüz gelişmekte bulunduğunu savunuyor. California Başsavcılığı, Meta'nın bu kırılganlıklardan yararlanarak kullanıcıları platformda tuttuğunu, verilerini topladığını ve reklam gelirine dönüştürdüğünü ileri sürüyor.

Federal mahkemenin haziran ayında verdiği ara kararda da Meta'nın iş modelinin kullanıcı dikkati ve kişisel verilerin reklam geliri için kullanılmasına dayandığı belirtildi. Aynı kararda, milyonlarca gencin Facebook ve Instagram'ı haftalık olarak gece yarısı ile sabah 04.00 arasında kullandığını gösteren şirket içi belgelere atıf yapıldı.