Meta davasında itiraf gibi ifadeler: Eski çalışan, çocuk güvenliğinin finansal çıkarlardan sonra geldiğini öne sürdü

Facebook, Instagram, WhatsApp ve Messenger gibi büyük sosyal medya ve iletişim platformlarının sahibi olan ABD merkezli teknoloji şirketi Meta, ABD'de sanık koltuğunda.

Meta'ya karşı açılan ve şirketin Facebook ile Instagram'ın çocuklar üzerindeki olumsuz etkilerinden sorumlu tutulmasını amaçlayan dava, eski şirket çalışanı ve ihbarcı Arturo Bejar'ın çarpıcı ifadeleriyle devam ediyor.

Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey başta olmak üzere 29 ABD eyaletinin Meta'ya karşı açtığı davada eyaletler, şirketin Facebook ve Instagram'ı genç kullanıcıların psikolojik hassasiyetlerinden yararlanarak onları platformlarda mümkün olduğunca uzun süre tutacak şekilde tasarladığını öne sürüyor.

Dava aynı zamanda Meta'nın 13 yaşından küçük çocukların verilerini ebeveynlerinin izni olmadan topladığı ve platformların çocuklar açısından oluşturduğu riskler konusunda kamuoyunu yeterince bilgilendirmediği iddialarını da içeriyor.

Kaliforniya'nın Oakland kentindeki federal mahkemede görülen davanın yaklaşık 6 hafta sürmesi bekleniyor. Sekiz kişilik jüri danışma rolü üstlenirken, Meta'nın sorumlu olup olmadığına ve uygulanacak yaptırım ya da değişikliklere ilişkin nihai kararı ABD Bölge Yargıcı Yvonne Gonzalez Rogers verecek.

"KULLANICIYI BAĞLA, DİKKATİNİ TUT, VERİLERİNİ TOPLA"

Davanın ilk gününde eyaletleri temsil eden Kaliforniya Başsavcı Yardımcısı Megan O'Neill, Meta'nın iş modelinin dört aşamada özetlenebileceğini savundu: Kullanıcıları platforma çekmek, dikkatlerini mümkün olduğunca uzun süre tutmak, verilerini toplamak ve gerçeği kamuoyundan gizlemek.

O'Neill, Meta'nın kendi şirket içi araştırmalarının gençlerin ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri ortaya koymasına rağmen şirket yöneticilerinin Kongre'ye ve ebeveynlere platformların güvenli olduğunu söylediğini iddia etti.

Savcı, Meta'nın yıllar içinde Instagram'da 11 ve 12 yaşındaki milyonlarca kullanıcı tespit ettiğini ancak 13 yaşından küçük çocukların platformu kullanmasını yasaklayan politikasına rağmen bu kullanıcıları uzaklaştırmak için yeterli adımı atmadığını öne sürdü.

O'Neill ayrıca 2021 tarihli şirket içi bir araştırmaya işaret ederek yaklaşık her beş gençten birinin Instagram kullanımının kendisini daha kötü hissettirdiğini söylediğini aktardı. Araştırmada 13-17 yaş grubundaki kullanıcıların önemli bir bölümünün zorbalık, istenmeyen cinsel yaklaşımlar ve kendine zarar verme içerikleriyle karşılaştığı da belirtildi.

Meta'nın avukatı Paul Schmidt ise eyaletlerin sunduğu tabloya itiraz etti. Schmidt, şirketin kendi verilerinde yaş sınırının altındaki kullanıcı sayısının yaklaşık 100 bin olduğunu ve bunun savcılığın tahmininin çok altında kaldığını söyledi.

ESKİ META ÇALIŞANINDAN "SORDUĞUMUZDA YOKMUŞ GİBİ DAVRANDILAR" İDDİASI

Davanın en dikkat çekici tanığı ise eski Meta mühendisi Arturo Bejar oldu.

2009-2015 yılları arasında Facebook'ta mühendislik direktörü olarak çalışan Bejar, 2019-2021 döneminde de güvenlik sorunları üzerinde sözleşmeli olarak Meta için çalıştı. Bejar, şirketten ilk ayrılışından sonra yeniden Meta'ya dönmesinde, ergenlik çağındaki kızının Instagram'da istenmeyen cinsel yaklaşımlara maruz kalmasının etkili olduğunu anlattı. Kızının bu içerikleri bildirebileceği bir mekanizma bulunmadığını söylediğini aktardı.

Bejar, Meta'nın çocuk güvenliği konusunda "sorma, söyleme" yaklaşımı benimsediğini öne sürdü.

Eski çalışan, şirketin ürünlerinin çocuklara zarar verebileceğini bildiğini, buna rağmen Facebook ve Instagram yöneticilerine iletilen güvenlik endişelerinin yeterince dikkate alınmadığını savundu.

Bejar'a göre Meta'nın öneri sistemlerinde cinsel istismar faillerine ilişkin içerikler ile şiddet içeren veya rahatsız edici içerikler çocukların karşısına çıkabiliyordu. Kendisi bu konulardaki endişelerini şirket yöneticilerine defalarca aktardığını ancak yeterli adım atılmadığını söyledi.

"ÇOCUKLAR ÜRÜN HALİNE GELDİ"

Bejar, Meta'nın çocukların ve gençlerin psikolojik özellikleri konusunda kapsamlı bilgiye sahip olduğunu da savundu.

Şirketin çocukların sürekli ödül arayışında olduğunu, sosyal geri bildirimlere karşı daha hassas bulunduğunu ve dürtülerini kontrol etme becerilerinin yetişkinler kadar gelişmediğini bildiğini öne sürdü.

Davanın ilk gününde O'Neill de Meta'nın genç kullanıcıların bu hassasiyetleri üzerine araştırmalar yaptığını savunarak şirket içi bir çalışmanın başlığının "Genç olanlar en iyiler" olduğunu söyledi ve "Meta açısından çocukların ürün olduğunu" ileri sürdü.

Bejar ise Instagram'ın zaman içerisinde "kullandığınız bir üründen sizi kullanan bir ürüne dönüştüğünü" ifade etti.

Eski Meta çalışanı, şirketin kullanıcıların platformlarda geçirdiği zamanı ve etkileşimi ölçmekte başarılı olduğunu ancak bu ölçümlerin işaret ettiği güvenlik sorunlarını çözmekte aynı başarıyı göstermediğini söyledi.

ZUCKERBERG'E EN AZ 100 KEZ BİLGİ VERDİĞİNİ SÖYLEDİ

Bejar, Meta Üst Yöneticisi Mark Zuckerberg'in ürünlerle ilgili karar alma süreçlerine doğrudan dahil olduğunu da belirtti.

Görevi gereği Zuckerberg'e ürün sorunları hakkında düzenli bilgi verdiğini anlatan Bejar, Zuckerberg ile en az 100 kez görüştüğünü tahmin ettiğini söyledi.

Bejar, Zuckerberg'in şirketin güvenliğe ilişkin yaklaşımı konusunda kamuoyunda yanlış bir izlenim oluşturduğunu da iddia etti.

2021'de Zuckerberg'e gönderdiği bir e-postada Facebook'taki zararlı içeriklerle ilgili çok sayıda bildirimi gündeme getirdiğini anlatan Bejar, Zuckerberg'in şirketin güvenliği kârın önüne koymadığı yönündeki açıklamalarının ardından bu açıklamanın şirketin gençlere bağlılığı konusunda "yanlış ve yanıltıcı bir izlenim" oluşturduğunu düşündüğünü söyledi.

"GÜVENLİK İÇİN GELİŞTİRİLEN ARAÇLAR BAŞARISIZ OLACAK ŞEKİLDE TASARLANDI"

Bejar'ın mahkemede gündeme getirdiği konulardan biri de Meta'nın kullanıcıları platformlardan zaman zaman uzaklaşmaya teşvik etmek amacıyla geliştirdiği araçlar oldu.

Eski çalışan, kullanıcıları mola vermeye teşvik eden özelliğin etkisiz olduğunu savundu. Aracın varsayılan olarak aktif olmadığını ve kullanıcıların gönderilen hatırlatıcıları kolaylıkla görmezden gelebildiğini söyledi.

Bejar, güvenlik ve ruh sağlığı amacıyla geliştirilen bazı özelliklerin "başarısız olması için tasarlandığını" öne sürdü. Reuters ve ABD basınında yer alan haberlere göre Bejar, şirketin büyüme ve kullanıcı etkileşimine ilişkin hedeflerinin güvenlik çalışmalarının önüne geçtiğini savundu.

Bejar ayrıca çalışanların değerlendirilmesinde anlamlı sosyal etkileşimler ve günlük aktif kullanıcı sayısı gibi ölçütlerin kullanıldığını, bunun da güvenlikten çok etkileşim ve büyümeyi öne çıkardığını iddia etti.

"13 YAŞ ALTI KULLANICILARI TESPİT EDEBİLECEK TEKNOLOJİ VARDI"

Meta'nın 13 yaşından küçük çocukların platformlarında bulunmasını yasakladığı bilinirken Bejar, şirketin yaş sınırının altındaki kullanıcıları tespit edebilecek teknolojiye sahip olduğunu ancak bu konuda yeterli adım atmadığını öne sürdü.

Eski çalışan, Meta'nın 13 yaşından küçük milyonlarca kullanıcıyı tespit edebildiğini ve buna rağmen uzun vadeli finansal çıkarlar nedeniyle sorunun üzerine yeterince gitmediğini iddia etti.

Eyaletler de davada Meta'nın 13 yaşından küçük çocukların platformları kullandığını bildiğini ancak bu kullanıcıları engellemek için yeterli adımları atmadığını savunuyor.

O'Neill, örnek olarak Meta'nın Facebook'ta bir kullanıcının 13 yaşından küçük olduğunu tespit ettiğinde Facebook hesabını devre dışı bırakabildiğini ancak aynı kullanıcıya ait bağlantılı Instagram hesabının açık kalabildiğini söyledi.

ŞİRKET İÇİ ARAŞTIRMALAR MAHKEMENİN GÜNDEMİNDE

Eyaletlerin iddialarının önemli bölümünü Meta'nın şirket içi araştırmaları oluşturuyor.

O'Neill, Meta'nın gençlerin ruh sağlığı ve platform kullanımı konusunda kendi araştırmalarını yürüttüğünü ancak bu araştırmalarda ortaya çıkan bazı bulguların kamuoyuna yansıtılmadığını öne sürdü.

Meta'nın eski çalışanı Bejar da güvenlik araştırmalarının ürünlerin geliştirilmesinde yeterince kullanılmadığını iddia etti.

Yeme bozukluklarıyla ilgili içerikleri örnek gösteren Bejar, şirket mühendislerinin özellikle genç kullanıcıların bu tür içeriklere maruz kalmasını azaltmak için çeşitli fikirler geliştirdiğini ancak bu önerilerin değerlendirme sürecinin ardından etkisini kaybedecek şekilde daraltıldığını söyledi.

META: "GÜVENLİK İÇİN ÇALIŞIYORUZ"

Meta ise davadaki suçlamaların tamamını reddediyor.

Şirketin avukatı Paul Schmidt, bazı kullanıcıların sosyal medya kullanımını kontrol etmekte zorlandığını kabul ederken bunun Meta'nın platformlarını çocukları bağımlı hale getirmek amacıyla tasarladığı anlamına gelmediğini savundu.

Schmidt, sosyal medya bağımlılığının gerçek bir klinik durum olduğu iddiasına da itiraz etti.

Meta'nın avukatına göre şirket, kullanıcıların platformlarda geçirdiği süreyi kontrol etmelerine yardımcı olmak amacıyla 2018'den itibaren zaman yönetimi araçları geliştirdi, 2021'de mola hatırlatmaları ekledi ve 2024'te Genç Hesapları uygulamasını devreye aldı.

Şirket ayrıca 13 yaşından küçük çocukların hesap oluşturmasının yasak olduğunu ve yaş sınırının altındaki kullanıcılara ait 1 milyondan fazla hesabın devre dışı bırakıldığını belirtiyor.

Meta, genç kullanıcıların güvenliği konusunda araştırma, geri bildirim ve güvenlik özelliklerini geliştirmeye yönelik çalışmalar yürüttüğünü de savunuyor.

Schmidt ayrıca eyaletlerin sunduğu araştırmaların yalnızca olumsuz sonuçlara odaklandığını savunarak, O'Neill'in atıfta bulunduğu 2021 tarihli aynı araştırmada gençlerin yüzde 41'inin platform kullanımı konusunda olumlu duygular bildirdiğini söyledi.

DAVANIN ÖNÜNDE 6 HAFTALIK SÜREÇ VAR

Meta'ya karşı açılan dava 2023 yılında 29 ABD eyaletinin oluşturduğu koalisyon tarafından başlatıldı. Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey mevcut duruşmalarda davacı tarafı temsil ediyor.

Diğer 25 eyaletin Meta'ya yönelttiği "tasarım ve bağımlılık" suçlamalarının ise daha sonraki duruşmalarda ele alınması bekleniyor.

Duruşmalar boyunca Meta CEO'su Mark Zuckerberg, Instagram Başkanı Adam Mosseri, şirketin mevcut ve eski çalışanları ile psikoloji alanından uzmanların ifade vermesi bekleniyor. Jüri yalnızca danışma rolü üstlenirken davanın nihai kararını Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers verecek.

Eyaletler Meta'dan milyarlarca dolarlık tazminatın yanı sıra Facebook ve Instagram'ın işleyişinde kapsamlı değişiklikler yapılmasını talep ediyor. Davada platformların tasarımının değiştirilmesi ve genç kullanıcıların korunmasına yönelik daha sıkı uygulamalar getirilmesi de talep ediliyor.

Meta ise davayı kaybetmesi halinde teorik olarak 1,4 trilyon dolara ulaşabilecek bir mali yükümlülükle karşılaşabileceğini belirtiyor. Hukuk uzmanları ise bu büyüklükte bir cezanın uygulanmasının olası olmadığını değerlendiriyor. Reuters'a göre eyaletlerin talep ettiği toplam tazminat yaklaşık 200 milyar dolar seviyesinde.

ÇOCUKLARINI KAYBEDEN AİLELER ADLİYE ÖNÜNDE

Dava sürerken sosyal medya kullanımının çocuklarının ölümünde rol oynadığını belirten aileler de Oakland'daki federal adliye binasının önünde toplandı.

Bazı ebeveynler, sosyal medya bağlantılı zararlar nedeniyle hayatını kaybeden çocukların isimlerinin ve yaşlarının yazılı olduğu uzun bir pankart taşıdı.

Yaklaşık 600 ismin yer aldığı pankartta, siber zorbalık veya cinsel şantaj girişimleri sonrasında intihar ederek hayatını kaybeden çocukların isimleri de bulunuyordu. Ebeveynler, bu isimlerin "buzdağının yalnızca görünen kısmı" olduğunu söyledi.

Duruşma önünde açıklama yapan bazı aileler, çocuklarının sosyal medya platformlarında maruz kaldıkları siber zorbalık, cinsel şantaj, uyuşturucu satıcılarının hedef göstermesi ve kendilerini diğer kullanıcılarla kıyaslamaları gibi deneyimlerin ardından hayatlarını kaybettiğini anlattı.

15 yaşında Facebook Messenger üzerinden cinsel şantaja maruz kaldıktan sonra intihar ederek hayatını kaybeden Riley Basford'ın annesi Mary Rodee de aileler arasında yer aldı. Rodee, pankarta mart ayından bu yana 39 yeni isim eklendiğini söyledi.

Rodee, "Bu sadece bir pankart değil. Oraya yazdığım her isim, bu çocukların asla unutulmayacağına dair bir söz ve hikâyelerinin, bir zamanlar sessizliğin hüküm sürdüğü yerde hesap sorulmasını sağlayacağına dair bir güvence" dedi.

Dava devam ederken mahkemenin, Meta'nın genç kullanıcıların güvenliği konusunda ne bildiği, şirket içindeki araştırmaların nasıl değerlendirildiği, 13 yaşından küçük kullanıcıların platformlara erişiminin nasıl ele alındığı ve şirketin güvenlik politikalarının uygulanmasında yeterli adım atıp atmadığına ilişkin delilleri incelemesi bekleniyor.