Avrupa da Pentagon da aynı kapanın içinde! Çin'den kritik minerallere kapı duvar: Savunmada büyük kriz

Avrupa'nın savunma ve teknoloji devleri, stratejik üretimde hayati rol oynayan nadir minerallere artık eskisi gibi kolay ulaşamıyor. Çin'in kapıyı kapatmasıyla birlikte Avrupa sanayisi, tarihinin en zor tedarik krizlerinden biriyle karşı karşıya.

Wall Street Journal'ın özel haberine göre, Çin'in nadir mineraller üzerindeki sıkı denetimleri, yalnızca gecikmelere ve fiyat artışlarına neden olmadı; aynı zamanda Batı'nın askeri kabiliyetleri için hayati öneme sahip olan binlerce parçanın üretimini riske soktu.

MIKNATIS BULAMAYAN ŞİRKETLER TESLİMATLARI 2 AY ERTELEDİ

ABD ordusuna parça sağlayan bir drone üreticisi, Çin dışı kaynaklardan mıknatıs temin edebilmek için haftalarca uğraştı. Şirket, Çin'in nadir toprak elementleri ihracatını durdurması nedeniyle sipariş teslimatlarını 1 ila 2 ay ertelemek zorunda kaldı.

Bu mıknatıslar, yüksek sıcaklıklara dayanması gereken savaş uçağı motorlarından gece görüş sistemlerine kadar pek çok savunma sisteminin temel parçasını oluşturuyor.

SAMARYUM 60 KATINA FIRLADI GERMANYUM STOKLARI ERİDİ

Savunma sanayisine yönelik kritik minerallerin bazıları, Çin'in kısıtlamaları sonrası astronomik fiyatlara ulaştı. WSJ'ye konuşan şirket yetkilileri, samaryum isimli elementin, savaş uçaklarında kullanılan mıknatıslar için 60 katı fiyata teklif edildiğini belirtti.

Almanya, İtalya ve Fransa'daki bazı firmalar ise artık yalnızca birkaç aylık germanyum stoğuna sahip. ABD'nin önde gelen savunma tedarikçilerinden Leonardo DRS'nin CEO'su Bill Lynn, germanyumda "güvenlik stoğu" seviyesine düşüldüğünü ve ikinci yarıyılda sevkiyat akışının iyileşmemesi hâlinde üretimin gecikeceğini açıkladı.

PENTAGON ÇARESİZ: 2027'DE ÇİN'DEN MİNERAL ALIMI YASAKLANACAK

ABD Savunma Bakanlığı, 2027 itibarıyla Çin kaynaklı nadir toprak mıknatıslarının kullanılmasını yasaklayan bir karar aldı. Ancak bu hedefin gerçeğe dönüşmesi için Batı dünyasının alternatif kaynaklar oluşturması gerekiyor.

Savunma şirketleri, bu geçiş süreci için mineral stoğu yapmaya başladı. Yine de birçok mineralin stoğu, birkaç aydan fazla sürmeyecek kadar sınırlı. Özellikle küçük ölçekli drone üreticileri bu darboğazdan en çok etkilenen kesim olarak öne çıkıyor.

ÇİN'DEN BELGE DAYATMASI

WSJ'nin haberine göre, Çinli tedarikçiler artık yalnızca ürün siparişiyle yetinmiyor. ABD merkezli ePropelled adlı bir drone motoru üreticisi, Çinli mıknatıs tedarikçisinden gelen talepler karşısında şaşkına döndü.

Çin devleti tarafından gönderilen formlarda; ürün çizimleri, üretim hattı fotoğrafları ve alıcı listeleri talep edildi.

Ayrıca sağlanacak mıknatısların askeri amaçla kullanılmayacağına dair güvence istendi. ePropelled'in Küresel Satış Başkan Yardımcısı Chris Thompson, "Çin hükümetine bu bilgileri asla vermeyiz." dedi.

Şirketin müşterileri arasında büyük Amerikan savunma firmaları ve Ukraynalı üreticiler bulunuyor.

Talepler reddedilince Çinli tedarikçiler sevkiyatı durdurdu. Şirket, sipariş teslimatlarını geciktirdi ve Tayvan, Japonya, ABD gibi pazarlarda alternatif kaynaklar aramaya başladı. Ancak bu alternatiflerin çoğu da Çin'e bağımlı.

AVUSTRALYA'DAN ÇIKAN ANTİMUAN ÇİN LİMANINDA 3 AY TUTULDU

Krizin en dikkat çekici örneklerinden biri, ABD merkezli United States Antimony Corporation'a ait antimuan sevkiyatında yaşandı. Avustralya'da çıkarılan 55 ton antimuanın Meksika'daki bir ergitme tesisine gönderilmesi planlanıyordu. Ancak gemi, Çin'in Ningbo limanında üç ay boyunca gümrükte tutuldu.

Şirket, yardım için ABD Dışişleri Bakanlığı ve Beyaz Saray'a başvurdu. Çin, sevkiyatı ancak Temmuz ayında, "ABD'ye değil Avustralya'ya geri gönderilmesi" şartıyla serbest bıraktı.

Ürün ülkeye geri döndüğünde mühürlerin kırıldığı fark edildi. Şirket şu anda ürünün karıştırılıp karıştırılmadığını araştırıyor.

ÇİN: KİM ALIYOR NE YAPIYOR?

Wall Street Journal, Çin'in yalnızca sevkiyatları değil, ticaretin mantığını da değiştirdiğini yazdı. Pekin, artık sadece madeni değil, madeni kimin kullanacağını da sorguluyor. Bu da yalnızca üretimi değil, stok yapmayı bile imkânsız hâle getiriyor.

Batılı ticaret firmaları, Çin'in end user – yani son kullanıcı – bilgisi olmadan hiçbir izni onaylamadığını ve bu yüzden alıcıların önceden belirlenmemiş siparişler için depolama bile yapamadıklarını belirtti.

PENTAGON'DAN 400 MİLYAR DOLARLIK KURTARMA HAMLESİ

Tüm bu gelişmeler karşısında Pentagon, mineral krizine doğrudan müdahil oldu. Geçtiğimiz yıl Kanada merkezli bir üreticiye germanyum tabakaları üretmesi için 14 milyon dolar hibe verildi. Temmuz ayında ise Pentagon, ABD'nin en büyük nadir toprak madeni olan MP Materials'tan 400 milyon dolarlık hisse satın aldı.

Lockheed Martin CEO'su James Taiclet, bu yatırımı "çığır açıcı" olarak nitelendirdi ve F-35 savaş uçakları ile seyir füzeleri için gerekli mıknatıs tedarikinin güvence altına alınacağını vurguladı.

AVRUPA GEÇ KALDI: ALTERNATİF ÜRETİM 2026'YI BULABİLİR

Pentagon, 2024 başlarında Kritik Mineraller Forumu'nu kurarak bu alandaki yatırımları artırmaya çalıştı. Ancak Batı'nın kendi üretim kapasitesini oluşturması zaman alacak.

Phoenix Tailings CEO'su Nicholas Myers, "Savunma şirketleri giderek daha fazla paniğe kapılıyor. Çünkü fark ediyorlar ki, bu mineralleri bizzat temin etmedikleri sürece hiçbir şey alamayacaklar." dedi.