ABD-İran anlaşmasında neler var? İşte Trump'ın imzalamaya hazırlandığı mutabakatın detayları

Axios'un arabulucu ülkelerden bir diplomata ve ABD'li yetkililere dayandırdığı habere göre taraflar anlaşma metni üzerinde uzlaştı ancak nihai imza henüz atılmadı. Trump hafta sonu bir imza töreni beklediğini açıklarken, İran tarafı ise henüz son kararın verilmediğini duyurdu.

Haberde yer alan ayrıntılar, Washington ile Tahran arasında aylardır sürdürülen müzakerelerin son aşamaya geldiğini gösterirken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun ise süreçten büyük ölçüde habersiz bırakıldığı belirtildi.

AXIOS: ABD VE İRAN ANLAŞMA METNİ ÜZERİNDE UZLAŞTI

Axios'un görüştüğü arabulucu ülkelerden bir diplomat, "ABD ve İran bir anlaşma metni üzerinde uzlaştı" ifadelerini kullandı.

Ancak aynı diplomat, anlaşmanın halen son onay sürecinden geçtiğini ve tüm tarafların nihai imzasının beklendiğini belirtti.

Konuya hakim iki kaynağın verdiği bilgiye göre metin İran tarafında üst düzey makamlarca onaylandı. Ancak ülkenin en üst karar mercilerinden olan Dini Lider Mücteba Hamaney'in henüz resmi onay vermemiş olabileceği ifade edildi.

İran Dışişleri Bakanlığı da yaptığı açıklamada Tahran'ın önerilen anlaşma konusunda "henüz nihai kararını vermediğini" bildirdi.

TRUMP: "BUGÜN İRAN İLE SAVAŞI BİTİRDİK"

Trump ise son günlerde yaptığı açıklamalarda anlaşmanın tamamlanma aşamasına geldiğini savundu.

ABD Başkanı, İran'ın nükleer silah sahibi olmamayı kabul ettiğini belirterek "Bugün İran ile savaşı bitirdik" ifadesini kullandı.

Trump ayrıca anlaşma belgelerinin son halinin hazırlandığını ve birkaç gün içinde bir imza töreni düzenlenebileceğini söyledi.

Axios'un haberine göre Beyaz Saray son iki ay içinde de birkaç kez anlaşmanın yakın olduğuna inanmış ancak görüşmeler sonuçsuz kalmıştı. Buna rağmen haberde görüşüne yer verilen diplomat, bu kez anlaşmanın hayata geçeceği konusunda iyimser olduğunu belirtti.

ABD UÇAKLARI AVRUPA'YA GÖNDERİLDİ

Haberde dikkat çeken ayrıntılardan biri de ABD Hava Kuvvetleri'nin hareketliliği oldu.

Axios'a göre dört adet C-17 nakliye uçağı perşembe günü Avrupa'ya doğru yola çıktı.

Uçakların, Başkan Yardımcısı JD Vance'in önümüzdeki günlerde İsviçre'nin Cenevre kentinde düzenlenebilecek olası imza törenine katılması ihtimaline yönelik hazırlık kapsamında ekipman taşıdığı belirtildi.

Bu askeri hareketlilik, Trump'ın "anlaşma bu hafta sonu imzalanabilir" açıklamasının hemen ardından gerçekleşti.

SAATLER SÜREN GÖRÜŞMELER... KATARLI ARABULUCU DEVREDEYDİ

Axios'un aktardığına göre geçici anlaşmaya çarşamba gecesi ulaşıldı.

Süreçte Katarlı arabulucu Ali El-Thavadi ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında saatler süren müzakereler gerçekleştirildi.

İki diplomat ve iki ABD'li yetkilinin verdiği bilgiye göre El-Thavadi görüşmeler sırasında Trump'ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile birçok kez telefon görüşmesi yaptı.

Böylece Washington ile Tahran arasında dolaylı ancak yoğun bir diplomatik trafik yürütüldü.

NETANYAHU'YA BÜYÜK SÜRPRİZ

Axios'un haberindeki en dikkat çekici bölümlerden biri de İsrail cephesine ilişkin oldu.

Habere göre Trump'ın anlaşmanın tamamlandığını açıklaması İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu için sürpriz etkisi yarattı.

Doğrudan bilgi sahibi bir ABD'li kaynağın aktardığına göre Netanyahu son günlerde Trump yönetimine yakın isimleri arayarak süreç hakkında bilgi toplamaya çalıştı.

Haberde, İsrail liderinin müzakerelerin son aşamalarından haberdar olmadığı ve gelişmeleri dışarıdan takip etmek zorunda kaldığı öne sürüldü.

ANLAŞMADA NÜKLEER PROGRAM İÇİN HANGİ ŞARTLAR VAR?

Axios'un ulaştığı taslak mutabakata göre İran bazı temel taahhütlerde bulunacak. Bunların başında hiçbir koşulda nükleer silah edinmemesi geliyor.

Ayrıca yıllardır uluslararası toplumun gündeminde bulunan zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin krizin çözülmesi de anlaşmanın temel başlıkları arasında yer alıyor. Üst düzey bir ABD'li yetkiliye göre Trump, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun İran içinde ancak Birleşmiş Milletler denetçilerinin gözetiminde seyreltilmesi seçeneğine sıcak bakıyor.

Ancak habere göre İran'ın nükleer programına ilişkin somut adımların tamamı bu anlaşmayla değil, daha sonra müzakere edilecek ikinci ve çok daha kapsamlı bir anlaşmayla hayata geçirilecek. Bu nedenle nükleer dosyanın tamamen kapanmadığı ve ilerleyen dönemde yeni müzakerelere ihtiyaç duyulacağı belirtiliyor.

Diplomat ise mutabakat metninin "nükleer konuların tamamına ilişkin ayrıntılar içerdiğini" ve "ABD'nin bütün taleplerini karşıladığını" savundu.

HÜRMÜZ BOĞAZI DERHAL AÇILACAK

Taslak anlaşmanın en önemli maddelerinden biri Hürmüz Boğazı'yla ilgili. Metne göre boğaz herhangi bir geçiş ücreti uygulanmaksızın derhal yeniden açılacak.

Ayrıca savaş öncesindeki gemi trafiği seviyelerine 30 gün içerisinde dönülmesi hedefleniyor. Buna karşılık ABD'nin uyguladığı ablukanın kaldırılması öngörülüyor. Bu madde, dünya enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndaki risklerin azaltılmasını amaçlıyor.

İRAN'A PETROL SATIŞI İÇİN YAPTIRIM MUAFİYETİ

Axios'un daha önceki haberlerinde yer alan bilgilere göre boğazın açılmasının ardından İran'a 60 gün süreyle petrol satabilmesi için geçici yaptırım muafiyetleri verilmesi planlanıyor. Bu durum Tahran yönetiminin milyarlarca dolarlık ek gelir elde etmesini sağlayabilir.

Habere göre yaptırım muafiyetleri yalnızca başlangıç aşamasıyla sınırlı olmayacak. İran'ın anlaşmaya uyması ve sonraki görüşmelerde "iyi niyet" göstermesi halinde yaptırım kolaylıkları daha da genişletilebilecek.

Arabulucu diplomat, yaptırım muafiyetleri için belirlenmiş sabit bir tarih bulunmadığını, sürecin tamamen anlaşmanın uygulanmasına bağlı olacağını söyledi.

MİLYARLARCA DOLARLIK DONDURULMUŞ FONLAR NE OLACAK?

Axios'un haberinde cevap bekleyen en önemli sorulardan biri de İran'ın yurt dışında dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlıkları oldu. Haberde, anlaşma metninde bu fonların geleceğine ilişkin ayrıntılı bir mekanizmanın yer alıp almadığının net olmadığı belirtildi. İran tarafı herhangi bir ilk anlaşmanın imzalanmasının ardından bu paralardan bir kısmına derhal erişebilmek istiyor.

ABD ise fonların kademeli olarak ve İran'ın yükümlülüklerini yerine getirmesi şartıyla serbest bırakılmasını savunuyor. Yönetim dışındaki bir ABD'li kaynak, bu konunun gizli bir yan anlaşmayla çözümlenmiş olabileceğinden endişe duyduğunu söyledi.

Buna karşın bir ABD'li yetkili kısa süre önce Axios'a yaptığı açıklamada böyle bir gizli anlaşma bulunduğu iddiasını reddetti.

Haberde ayrıca ABD, İran ve Katar'ın son günlerde Katar'da tutulan İran fonlarının bir kısmının insani yardım amaçlı ürünlerin satın alınmasında kullanılmasına imkan tanıyacak bir mekanizma üzerinde çalıştıkları belirtildi.

ANLAŞMANIN ADI DA BELLİ OLDU: "İSLAMABAD ANLAŞMASI"

Axios'un haberine göre süreç başarıyla sonuçlanır ve taraflar nihai imzaları atarsa ortaya çıkacak belge "İslamabad Anlaşması" adını taşıyacak.

Bu isim, müzakerelerde Katar ile birlikte Pakistan'ın da arabulucu rol üstlenmesi nedeniyle tercih edildi.

Arabulucu ülkelerden bir diplomat, "Taraflarla birlikte anlaşmanın son rötuşları üzerinde çalışıyoruz ve imza töreni için tarih belirlemeye uğraşıyoruz" ifadelerini kullandı.

Ortaya çıkan son taslak, Washington ile Tahran arasında yıllardır görülmeyen ölçekte bir yakınlaşmanın kapısını aralayabilir. Ancak hem İran tarafındaki nihai onay süreci hem de ikinci aşamada yürütülmesi planlanan kapsamlı nükleer müzakereler, anlaşmanın önünde hâlâ aşılması gereken önemli engeller bulunduğunu gösteriyor.