Çalışan kadınları ilgilendiriyor! İşte yeni sosyal hakları

Türkiye'de sayısı 10 milyona ulaşan kadın çalışanların emzirme parasından gece çalışmaya, doğum yardımından iş göremezlik ödeneğine kadar birçok konuda geniş imkânlar sunuluyor. Çalışan anneler borçlanarak erken emeklilikten yararlanabiliyor. Çalışma koşulları hamileliği riske atmayacak şekilde düzenlenirken, periyodik kontroller konusunda her türlü kolaylık gösteriliyor. Kamuda çalışan işçi, memur kadınlar muayene günlerinde ücretli izinli sayılırken, doğum iznine çıkan kadının primini devlet karşılıyor.

15 SORUDA SOSYAL GÜVENLİK HAKLARI

Sosyal Güvenlik Kurumu kadın çalışanların analık sigortası, doğum borçlanması başta olmak üzere sosyal güvenlik haklarına ilişkin edilen sorulara yanıt verdi. İşte, çalışan kadınların sosyal haklarına ilişkin merak 15 sorunun yanıtı şöyle:

ANALIK SİGORTASI KAPSAMINDA HANGİ ÖDEMELER YAPILIYOR?

Gebeliğin başladığı tarihten itibaren doğumdan sonraki ilk 8 haftalık, çoğul gebelikte ilk 10 haftalık süreye kadar "gebelik, analık haliyle ilgili rahatsızlık, engellilik halleri" analık hali kabul ediliyor. SSK, Bağ-Kur sigortalılık statüsüne tabi kadınlar, erkeğin sigortalı olmayan eşiyle birlikte, ev ceza infaz kurumları, tutukevlerinde çalışan hükümlü, tutuklular da analık sigortası kapsamında bulunuyor. Analık sigortasından sigortalıya, geçici iş göremezlik ödeneği, emzirme ödeneği ödeniyor.

EV HİZMETLERİNDE ÇALIŞANLAR ANALIK SİGORTASINDAN YARARLANABİLİR Mİ?

Ev hizmetlerinde çalışanlardan ay içinde çalışma saati süresine göre hesaplanan çalışma gün sayısı 10 gün ve daha fazla olanlar analık sigortası kapsamında yer alıyor. Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerini de kapsıyor.

İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ HESABA MI YATIRILIYOR?

Sigortalının erken ya da beklenenden geç doğum yapması halinde, doğum öncesi ve doğum sonrası geçici iş göremezlik ödeneği ödenecek olan süreler sistem tarafından hesaplanıyor. Tekil gebelikte 112 gün, çoğul gebelikte 126 gün olmak üzere, anlaşmalı bankaya sigortalının kimlik numarasına tanımlanarak gönderiliyor.

DOKTOR RAPORUNA KARŞIN İŞE BAŞLAYAN İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ ALIR MI?

İstirahat raporu almasına rağmen hekimden çalışabileceğine dair rapor olmaksızın işyerinde çalışan sigortalıya çalıştığı süreye ait geçici iş göremezlik ödeneği ödenmiyor. Geç doğum olması halinde ise geçen süre için sistem tarafından otomatik olarak "hastalık" raporu düzenleniyor, bu süreye ait geçici iş göremezlik ödeneği sigortalıya ayrıca verilmiyor.

EMZİRME ÖDENEĞİ KİMLERE VERİLİR?

Emzirme ödeneği (süt parası), doğum yapması halinde sigortalı kadına veya sigortalı olmayan karısının doğum yapması halinde sigortalı erkeğe verilir. Ayrıca hizmet akdine tabi ya da kendi adına yaptıkları çalışmalarından dolayı gelir veya aylık alan kadına, erkeğin sigortalı olmayan eşine ödenir. Bu yıl için emzirme ödeneği 232 lira olarak belirlendi.

SÜT PARASI ALABİLMENİN KOŞULLARI NELER?

Süt parası verilebilmesi SSK'lılar için doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta kolları primi bildirilmiş olması, Bağ-Kur'lu olanların da doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta kolları priminin yatırılması gerekiyor.

PRİM BORCU OLAN DA EMZİRME ÖDENEĞİ ALABİLİR Mİ?

Genel sağlık sigortası primi dâhil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunluluğu bulunuyor. Doğumun canlı gerçekleşmiş olması da koşullar arasında yer alıyor. Emzirme ödeneğine hak kazanıp sigortalılığı bitenler bu tarihten itibaren 300 gün içinde çocukları doğarsa doğumdan önceki 15 ay içinde en az 120 gün prim ödenmiş olması şartıyla emzirme ödeneği alabilecek.

EMZİRME ÖDENEĞİNDEN YARARLANMAK İÇİN SÜRE SINIRI VAR MI?

Emzirme ödeneğinin talep edilmesinde hak düşürücü süre, hakkın doğduğu tarihten itibaren 5 yıldır. Emzirme ödeneğine hak kazanan sigortalıların ödeneklerini almaları için Kuruma talep dilekçesi verme şartı kaldırıldı. Emzirme ödeneği, sistemde görülen emzirme ödeneği raporuna istinaden otomatik olarak ödeniyor.

MEMURLAR EMZİRME ÖDENEĞİ ALIYOR MU?

Emzirme ödeneği hizmet akdine tabi çalışan SSK ve Bağ-Kur'lu çalışan sigortalının yararlanabildiği bir ödeme türü olup, kamu görevlisi olan sigortalılara 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu gereğince kendi kurumlarınca ödeme yapılmakta olup bu kişilere emzirme ödeneği ödenmez. Emzirme ödeneği (süt parası) için doğumdan önce bir yıl içinde 120 gün prim bildirimi gerekiyor.

EVLENME ÖDENEĞİNDEN KİMLER YARARLANABİLİR?

Evlenme ödeneğinden (çeyiz parası) ilk defa Ekim 2008'den sonra çalışmaya başlayanlar yararlanabilir. Çeyiz parası aylık alırken evlenen kız çocuklarına aylığının 2 yıllık tutarı kadar ödenir. Evlenme ödeneğinin ödenmesi için hak sahibi kız çocuğunun bir dilekçe ile Kuruma başvurması gerekir. Evlenme tarihi nüfus kütüğüne işlenmemişse, dilekçeyle beraber evlenme cüzdanının bir örneğinin de Kuruma verilmesi gerekiyor.

EVLENME ÖDENEĞİ ALANIN AYLIĞI KESİLİYOR MU?

Evlenme ödeneği verilen kız çocuklarının gelir veya aylıkları, evlenme tarihini izleyen ödeme dönemi başından itibaren durdurulur. Gelir veya aylıklar, durdurulduğu tarihten iki yıl sonra da kesilir, varsa diğer hak sahiplerinin gelir veya aylıkları, gelir veya aylığın kesildiği tarihten itibaren yükseltilir.

BOŞANMA HALİNDE YENİDEN AYLIK BAĞLANIR MI?

Evlenme ödeneği alan kız çocukları boşandıkları takdirde, bu kişilere hak sahipliğinden doğan gelir ve aylığı tekrar bağlanır. Ancak bu kişiler evlenme ödeneğini aldıkları tarihten itibaren iki yıl içinde boşanırlarsa, bu iki yıllık sürede gelir ya da aylık bağlanmaz, iki yıllık süre dolduktan sonra aylığa tekrar hak kazanırlar.

EMEKLİ SANDIĞI'NA TABİ OLANLAR DA EVLENME ÖDENEĞİ ALIYOR MU?

Ekim 2008'den önce Emekli Kanunu'na tabi çalışan kamu görevlisi sigortalılarının hak sahipleri de evlenme ödeneği alabiliyor. Evlenmeleri sebebiyle dul ve yetim aylığı kesilen eş (karı veya koca) ve kız çocuklarla anaya bir defaya mahsus olmak üzere almakta oldukları dul veya yetim aylıklarının on iki aylık tutarı evlenme ikramiyesi olarak ödeniyor.

KİMLER BORÇLANMA TALEBİNDE BULUNABİLİR?

Kadın sigortalılar doğumdan önce çalışmaya başlayarak sigortalılık şartını yerine getirmesi durumunda borçlanabilir. Kadın sigortalılar doğum nedeniyle çalışamadıkları en fazla üç defa olmak üzere ikişer yıllık sürelerini (toplamda en fazla 6 yıla tekabül ediyor) borçlanabilir. . İlk doğumunu yaptıktan sonra iki yıl dolmadan ikinci doğumunu yapan kadın sigortalı, ilk doğumdan ikinci doğuma kadar geçen süre ile ikinci doğum için borçlanabileceği iki yıllık sürenin toplamı kadar geçen süre borçlanılabilir.

ÇOCUĞUN VEFAT ETMESİ DURUMUNDA BORÇLANMA İPTAL EDİLİR Mİ?

Doğumdan sonra adına prim ödenmemesi, borçlanılacak sürede çocuğun yaşaması da koşullar arasında yer alıyor. Doğum borçlanması yapılacak sürede çocuğun vefat etmesi halinde vefat tarihine kadar olan süreler borçlanılabilir.