CANLI | ABD-İran diplomasisi çıkmaza girdi | ABD basını: Trump ile Suudi Arabistan arasında Hürmüz krizi!

ABD ile Suudi Arabistan arasında uzun yıllardır devam eden stratejik ortaklığın, İran-İsrail savaşı sırasında Hürmüz Boğazı nedeniyle ciddi bir sınavdan geçtiği öne sürüldü.

Wall Street Journal'ın (WSJ), ABD'li ve Arap yetkililere dayandırdığı özel haberine göre, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin güvenli geçişini sağlamak amacıyla hazırladığı "Project Freedom" (Özgürlük Projesi) adlı askeri operasyon, Suudi Arabistan'ın üslerini ve hava sahasını kullandırmayı reddetmesi üzerine durduruldu.

Gazeteye göre, operasyon kapsamında 100'den fazla ABD savaş uçağı ile bölgedeki savaş gemileri göreve hazırlanırken, Riyad'ın desteğini çekmesi planın uygulanmasını engelledi.

WSJ: WASHINGTON RİYAD'I SAVUNMA SİSTEMLERİYLE TEHDİT ETTİ

WSJ'nin haberine göre, Suudi Arabistan'ın tutumu Washington'da büyük rahatsızlık yarattı.

Gazetenin ABD'li ve Arap kaynaklara dayandırdığı haberinde, Beyaz Saray'ın Riyad'a, İran'ın füze ve insansız hava aracı saldırılarına karşı ihtiyaç duyduğu önleme sistemlerinin sevkiyatını durdurabileceği uyarısında bulunduğu öne sürüldü.

Habere göre Suudi Arabistan daha sonra geri adım atarken, ABD'li yetkililer iki ülke arasındaki güven ilişkisinin ciddi şekilde zedelendiği değerlendirmesinde bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump ve Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Salman (AFP)

ABD'NİN SUUDİ ARABİSTAN'DAKİ ASKERİ VARLIĞI MASADA

WSJ'ye göre, Washington yönetimi yaşanan gerilimin ardından Suudi Arabistan'daki Amerikan askeri varlığını azaltma seçeneğini de değerlendiriyor.

Haberde, ABD'nin ilerleyen dönemde bölgedeki askeri kapasitesini, savaş sürecinde Washington'a daha fazla destek veren Ürdün ve İsrail gibi ülkelere kaydırmayı planladığı iddia edildi. Ancak söz konusu değerlendirmenin henüz hazırlık aşamasında olduğu ve nihai bir karar alınmadığı aktarıldı.

RİYAD, İRAN'A KARŞI ASKERİ TIRMANIŞA MESAFELİ KALDI

WSJ'nin haberine göre, Suudi Arabistan savaşın başından itibaren İran'a yönelik geniş çaplı askeri operasyonlara mesafeli yaklaştı.

Gazete, Riyad yönetiminin Washington'a, İran yönetimini devirmeye yönelik herhangi bir girişimin Hürmüz Boğazı'nın kapanmasına, küresel petrol piyasalarının sarsılmasına ve Körfez'de istikrarın bozulmasına yol açabileceği uyarısında bulunduğunu yazdı.

Habere göre Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkeleri, kamuoyu önünde de üslerinin ve hava sahalarının İran'a yönelik saldırılarda kullanılmasına izin vermeyeceklerini açıkladı.

VELİAHT PRENS'İN ÖNCELİĞİ GERİLİMİ DÜŞÜRMEK OLDU

WSJ, İran'ın savaş sırasında Körfez'deki enerji altyapılarını hedef alan saldırılarının ardından Suudi Arabistan'ın güvenlik kaygılarının arttığını aktardı.

Gazeteye göre Veliaht Prens Muhammed bin Selman, özellikle enerji ihracatının yeni saldırılarla hedef alınabileceği endişesi nedeniyle gerilimin düşürülmesi için diplomatik girişimlere ağırlık verdi.

Haberde ayrıca Riyad'ın, ABD'den İran limanlarına uygulanan ablukanın kaldırılmasını ve Tahran ile müzakerelere yeniden dönülmesini talep ettiği öne sürüldü.

'PROJECT FREEDOM' YENİDEN BAŞLATILMADI

WSJ'nin haberine göre, Trump yönetimi yaşanan kriz sonrasında "Project Freedom" operasyonunu yeniden devreye almadı.

Bunun yerine ABD'nin, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan gece saatlerinde ve elektronik takip sistemleri kapalı şekilde geçiş yapmalarını koordine ettiği belirtildi.

Gazete, Washington ile Riyad arasında yaşanan bu görüş ayrılıklarının, uzun yıllardır Körfez güvenlik mimarisinin temel taşlarından biri olarak görülen ABD-Suudi Arabistan ilişkilerinde son yılların en ciddi krizlerinden biri olarak değerlendirildiğini aktardı.

İran, iki hafta önce başlayan çatışmaların ardından bölgeye gelen üst düzey ABD'li temsilcilerle görüşmeyeceğini açıkladı. Bu gelişme, iki ülke arasında kalıcı bir barış anlaşmasına varılması yönündeki beklentileri zayıflattı.

İranlı yetkililer, tarafların nükleer programa yönelik olası kısıtlamalar gibi daha zor başlıklara geçmeden önce, iki hafta önce imzalanan ateşkesin şartları üzerinde uzlaşması gerektiğini belirtti.

Bu gelişmeler, ilk çerçeve anlaşmasının temel unsurlarında taraflar arasında önemli görüş ayrılıkları bulunduğunu ortaya koydu. Söz konusu çerçeve, İran'ın mali teşvikler karşılığında Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü gevşetmesini ve kalıcı bir barış anlaşmasına zemin hazırlamak amacıyla 60 günlük müzakere sürecinin başlatılmasını öngörüyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner ile ABD'nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff, Beyaz Saray'ın "üst düzey görüşmeler" olarak tanımladığı temaslar için Katar'ın başkenti Doha'ya geldi. Ancak İran ve ev sahibi Katar, ABD heyetinin İranlı yetkililer yerine arabulucularla görüşeceğini açıkladı.

Katar, Başbakan Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani'nin Witkoff ve Kushner ile görüşecek isimler arasında yer aldığını bildirdi.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise, "Önümüzdeki günlerde Amerikan tarafıyla herhangi bir düzeyde görüşme planlanmamıştır." dedi.

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari de iki ülkenin teknik düzeyde görüşmelere başlamasının beklendiğini söyledi.

TRUMP'IN YENİ SALDIRI SEÇENEĞİNİ DEĞERLENDİRDİĞİ İDDİA EDİLDİ

Müzakerelerde yaşanan tıkanıklığı aşmanın yollarını arayan ABD Başkanı Donald Trump'ın, yeniden kapsamlı askeri operasyon seçeneğini değerlendirdiği öne sürüldü.

Wall Street Journal'ın, konuya yakın ABD'li kaynaklara dayandırdığı haberine göre Trump, Savunma Bakanı Pete Hegseth ile Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine ile yeni saldırı seçeneklerini görüştü. Reuters, söz konusu haberi bağımsız olarak doğrulayamadığını belirtti.

Haberde, kamuoyu önünde İran'ı yeni saldırılarla tehdit eden Trump'ın, şimdilik diplomasiye daha fazla zaman tanıma kararı aldığı ifade edildi.

HÜRMÜZ BOĞAZI TARTIŞMASI SÜRÜYOR

Savaşın 28 Şubat'ta başlamasından önce küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiği kısmen yeniden başladı.

Ancak İranlı yetkililer, stratejik su yolunun karşı kıyısında bulunan ABD müttefiki Umman ile birlikte boğazdaki deniz trafiğini yönetme hakkına sahip olduklarını ve 60 günlük sürenin dolacağı ağustos ayı ortasından itibaren geçiş ücreti uygulayacaklarını söyledi.

İran'ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf, devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, "Hürmüz Boğazı'nın egemenliği İran ve Umman'a aittir. Boğazdaki trafik, İran'ın belirleyeceği düzenlemelere tabidir." ifadelerini kullandı.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise İran'ın uluslararası su yolundan geçen gemilerden geçiş ücreti almasının engelleneceğini belirtti.

The Michael Knowles Show programına konuşan Vance, "Bu süreç, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden geçiş ücreti topladığı bir noktada sona ermeyecek." dedi.

Pazartesi günü kaydedilen ancak salı günü yayımlanan röportajda Vance, herhangi bir veri paylaşmadan Hürmüz Boğazı'ndaki petrol sevkiyatının savaş öncesi seviyelere döndüğünü, hatta bazı günlerde bu seviyenin üzerine çıktığını da söyledi.

PETROL FİYATLARI GERİLEDİ

Belirsizlik sürmesine rağmen petrol fiyatları hafta sonundan bu yana geriledi.

ABD, ticari gemilere yönelik insansız hava aracı saldırılarına karşılık olarak İran'ın askeri tesislerini bombalamış, İran ise Kuveyt ve Bahreyn'deki ABD askeri noktalarına saldırılar düzenlemişti.

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), enerji piyasalarında rahatlama görülse bile kırılgan ekonomilerin gıda ve yakıt fiyatlarındaki artış nedeniyle risk altında kalmayı sürdürebileceği uyarısında bulundu.

Savaşın küresel enflasyonu artırdığı ve kasım ayında yapılacak, ABD Kongresi'nin kontrolünü belirleyecek ara seçimler öncesinde Trump üzerindeki siyasi baskıyı yükselttiği ifade edildi.

Trump ile ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in, akaryakıt perakendecilerine fiyatları düşürmeleri yönünde çağrı yaptığı belirtildi.

LÜBNAN CEPHESİNDE DE BELİRSİZLİK

ABD ile İran arasında varılan geçici anlaşma, İsrail ile İran destekli Hizbullah arasında Lübnan'da süren çatışmaların sona ermesini de öngörüyor.

Ancak Hizbullah'ın müttefiki olan Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri, ABD arabuluculuğunda Lübnan ile İsrail arasında hazırlanmakta olan ayrı çerçeve anlaşmasına ilişkin şüphelerini dile getirdi.

Analistler ise İsrail'in Güney Lübnan'dan çekilmesinin Hizbullah'ın silahsızlandırılması şartına bağlanmasının, süreci çözüme ulaştırmak yerine çıkmazı kalıcı hale getirme riski taşıdığı değerlendirmesinde bulundu.