CANLI İran-ABD krizinde kritik eşik: Hürmüz için taviz masada, Tahran'dan Körfez'e enerji tehdidi

Reuters'ın diplomatik kaynaklara dayandırdığı haberine göre, İran, ABD'nin topraklarına yönelik yeni bir saldırı düzenlemesi halinde Basra Körfezi ülkelerindeki kritik enerji altyapılarını hedef alacağı uyarısında bulundu. Reuters'a konuşan beş kaynağa göre Tahran, Washington'un bölgedeki en yakın müttefiklerini hedef alma tehdidiyle olası bir askeri müdahalenin maliyetini artırmayı amaçlıyor.

Habere göre söz konusu uyarı, ABD Başkanı Donald Trump'ın 28 Temmuz'da İran'ın enerji ağı ve altyapısını hedef alabileceklerini söylemesinin ardından yürütülen yoğun diplomatik temaslar sırasında iletildi.

Reuters'a konuşan iki üst düzey İranlı yetkili, iki Körfez ülkesi kaynağı ve görüşmeler hakkında bilgi sahibi kıdemli bir bölgesel diplomat, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin Suudi Arabistan, Türkiye ve Katar'daki mevkidaşlarıyla, ayrıca Pakistan Kara Kuvvetleri Komutanı ile görüştüğünü aktardı. Kaynaklar, konunun hassasiyeti nedeniyle isimlerinin açıklanmasını istemedi.

Kıdemli bölgesel diplomata göre Arakçi, ABD'nin Körfez'deki müttefiklerinden Trump üzerinde etkilerini kullanarak yeni bir saldırıyı engellemelerini istedi. Arakçi, İran'ın hedef alınması halinde ABD'nin bölgedeki askeri varlıkları ile Körfez genelindeki enerji tesislerine misilleme yapılacağını iletti.

 

Diplomat, Arakçi'nin tüm görüşmelerde aynı mesajı verdiğini belirterek şu ifadeleri aktardı:

"Misillemeye hazırız. Ancak daha geniş çaplı bir tırmanmayı ve bölgesel yıkımı önlemenin en iyi yolu diplomatik bir çözüm bulmaktır."

Reuters'a konuşan Körfez kaynaklarından biri ise İran'ın mesajının son derece net olduğunu belirterek, "ABD İran'ın altyapısını hedef alırsa, İran da Körfez'deki enerji tesislerini ve diğer bölgesel hedefleri vuracak" dedi.

KÖRFEZ ÜLKELERİ ZOR BİR DENGEYLE KARŞI KARŞIYA

Reuters'ın haberine göre Tahran, daha geniş çaplı bölgesel yıkım ihtimalini gündeme getirerek Washington üzerindeki baskıyı artırmaya çalışıyor. Bu durum, hem ABD askeri üslerine ev sahipliği yapan hem de ekonomileri enerji ihracatına dayanan Körfez ülkelerini Washington ile Tahran arasında hassas bir denge kurmak zorunda bırakıyor.

Habere göre Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman da daha sonra Trump ile görüşerek askeri müdahalenin ertelenmesini, müzakerelere dönülmesini, ateşkes sağlanmasını ve diplomatik çözüm aranmasını istedi.

Reuters'a konuşan bir başka Körfez kaynağı, İran'ın uyarısının tüm Körfez ülkelerine yönelik olduğunu ancak mesajın ağırlıklı olarak Suudi Arabistan ve Katar üzerinden iletildiğini söyledi. Haberde, İran'ın son yıllarda eski bölgesel rakibi Suudi Arabistan da dahil olmak üzere Körfez ülkeleriyle ilişkilerini yeniden normalleştirdiği hatırlatıldı.

 

"BÖLGE ATEŞ TOPUNA DÖNEBİLİR"

Reuters'a göre Katar, Umman ve Suudi Arabistan da Washington'a Tahran ile yeniden müzakere masasına oturma çağrısı yaptı. İranlı bir yetkili, ABD'nin yeni saldırılar düzenlemesi halinde bunun "bölgeyi bir ateş topuna çevirebileceği" uyarısının da bu temaslarda dile getirildiğini söyledi.

Trump ise 2 Ağustos'ta yaptığı açıklamada, "hızlı şekilde anlaşma sağlanabilmesi şartıyla" İran'a yönelik planlanan saldırıyı iptal ettiğini duyurmuştu.

SUUDİ ARABİSTAN: DİPLOMASİYE FIRSAT VERİLMELİ

Reuters'a konuşan ilk Körfez kaynağı, "Suudi Arabistan, daha fazla tırmanmanın yalnızca daha fazla yıkım getireceğine inanıyor. Bu nedenle Trump'a diplomasiye şans vermesi çağrısında bulundu." ifadelerini kullandı.

Bununla birlikte Riyad'ın, ülkesine yönelik herhangi bir saldırıya askeri karşılık vereceğini de Washington'a ilettiği belirtildi.

Suudi Kraliyet Divanı'na yakınlığıyla bilinen analist Ali Şihabi ise Reuters'a yaptığı değerlendirmede, "Krallık, ölçülü askeri karşılıklar ile Hürmüz Boğazı'nda İran üzerindeki baskının birlikte yürütülmesinin pratik bir diplomatik çözüme ulaşmanın en güçlü yolu olduğuna inanıyor." dedi.

İRAN'IN HEDEF LİSTESİ GENİŞ

Reuters'ın aktardığına göre İran yönetimi uzun süredir Körfez'deki ABD askeri üslerinin kapatılmasını ve Körfez ülkelerinin Washington ile istihbarat paylaşımını sonlandırmasını talep ediyor.

İranlı yetkililerden biri, yeni bir ABD saldırısı halinde yalnızca enerji tesislerinin değil; rafinerilerin, elektrik şebekelerinin, su altyapısının, ulaşım ağlarının ve petrol sahalarının da hedef alınabileceği mesajının verildiğini söyledi.

Aynı yetkili, "Düşman İran'ın altyapısını tehdit etmeyi sürdürüyor. İran zarar görürse çok daha büyük zarar verecektir." ifadelerini kullandı.

Yetkili ayrıca, 2019 yılında Suudi Arabistan'ın Abkayk ve Hurays tesislerine düzenlenen ve ülkenin ham petrol üretiminin yarısından fazlasını geçici olarak durduran saldırılara atıf yaparak, "Suudi Arabistan'ın Aramco saldırısını hâlâ unutmadılar." dedi.

"TRUMP İKİ ZOR SEÇENEKLE KARŞI KARŞIYA"

Reuters'ın değerlendirmesine göre İran, Körfez ekonomileri açısından hayati önemdeki altyapıları hedef alma tehdidiyle hem Washington'u hem de Arap müttefiklerini yeni bir saldırının ağır ekonomik ve stratejik sonuçları olacağına ikna etmeye çalışıyor.

Üst düzey İranlı bir yetkiliye göre Trump'ın önünde iki zor seçenek bulunuyor: Küresel enerji arzını da etkileyebilecek daha büyük bir çatışmayı göze almak ya da Washington'un kesin zafer olarak sunamayacağı bir diplomatik anlaşmayı kabul etmek.

Kıdemli bölgesel diplomat ise Reuters'a yaptığı değerlendirmede, anlaşmanın önündeki en büyük engellerden birinin ABD'nin İran'ın "kazanan taraf" görüntüsü vermesini istememesi olduğunu söyledi.

Diplomat, "ABD, savaşı kazandığını gösterecek bir sonuca ihtiyaç duyuyor." ifadelerini kullandı.

Reuters'ın diplomatik ve bölgesel kaynaklara dayandırdığı haberine göre, İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için yürütülen müzakerelerde masadaki tekliflerden biri, Körfez'e giriş yapan gemilerin denetiminin İran'a verilmesini öngörüyor. Reuters'a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak ile iki bölgesel yetkili, bunun şimdiye kadar Tahran'a sunulan en büyük tavizlerden biri olduğunu söyledi.

ABD yönetimi öneriye ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı. ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik anlaşmanın yakın olduğunu söylese de Washington, dünyanın enerji ticareti açısından en kritik deniz geçidinin kontrolünün İran'a bırakılmasını kabul etmeyeceğini daha önce birçok kez dile getirmişti.

Reuters'a göre, Körfez'e giriş yapan gemiler üzerinde İran'a yetki verilmesi, ABD ve İsrail'in şubat ayında başlattığı savaşın ardından bölgedeki güç dengesinin Tahran lehine önemli ölçüde değiştiği anlamına gelecek. Savaş öncesinde Hürmüz Boğazı tüm gemilere açık bulunuyor ve geçişlerden herhangi bir ücret alınmıyordu.

 

İRAN VE UMMAN ARASINDA "ÖNEMLİ İLERLEME"

Reuters'ın aktardığına göre, bölgede diplomatik temaslar sürerken İran ile Umman, Hürmüz Boğazı'nın kuzey ve güney geçiş hatlarının yönetimine ilişkin ikili görüşmeler yürütüyor. İran, müzakerelerde "önemli ilerleme" kaydedildiğini açıklarken, hem Körfez'e giriş hem de çıkış yapan ticari gemilerin İran kara sularından geçeceğini duyurdu.

Öte yandan Reuters'ın daha önce aktardığı bilgilere göre İran, ABD'nin topraklarına yönelik yeni bir saldırı düzenlemesi halinde Körfez ülkelerindeki kritik enerji altyapılarını hedef alacağı uyarısında bulundu.

Reuters'a konuşan Körfez kaynaklarından biri, "İran'ın mesajı son derece netti. ABD İran'ın altyapısını hedef alırsa, İran da Körfez'deki enerji tesislerini ve diğer bölgesel hedefleri vuracak." dedi.

Haberde ayrıca İran'ın son dönemde ABD'nin bölgedeki müttefiklerine füze ve insansız hava araçlarıyla saldırılar düzenlediği, Hürmüz Boğazı'ndan izni olmadan geçmeye çalışan ticari gemileri de hedef aldığı belirtildi.

 

TRUMP: ANLAŞMAYI TERCİH EDERİM

ABD Başkanı Donald Trump, Las Vegas'ta destekçilerine hitaben yaptığı konuşmada diplomatik çözümü tercih ettiğini söyledi.

Trump, "Anlaşma yapmayı tercih ederim çünkü insanları öldürmek istemiyorum. Gerçekten insanları öldürmek istemiyorum ama bir noktada bunu yapmak zorunda kalabiliriz." ifadelerini kullandı.

İran, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta başlattığı savaşta şu ana kadar 3 bin 400'den fazla kişinin hayatını kaybettiğini açıklarken, ABD ise 18 askerinin öldüğünü duyurdu.

ANLAŞMADA HALA ÇÖZÜLMEYEN BAŞLIKLAR VAR

Reuters'a konuşan İranlı ve bölgesel kaynaklar, Hürmüz Boğazı konusunda önemli ilerleme sağlanmasına rağmen birçok kritik başlığın henüz çözülemediğini belirtti. Kaynaklar ayrıca Trump'ın anlaşmanın çok yakın olduğu yönündeki açıklamalarına da temkinli yaklaştı.

Bölgesel kaynaklardan biri, "Hürmüz üzerinde İran'a bir tür kontrol verilmesi konusunda taviz zaten verilmiş durumda." değerlendirmesinde bulundu.

Diğer bölgesel kaynak ise "kontrol" kavramının nasıl tanımlanacağına ilişkin ayrıntıların henüz netleşmediğini söyledi. Kaynağa göre Körfez ülkeleri, gemi denetimlerinin bölge ülkelerinin gözetiminde yapılmasını ve olası geçiş ücretlerinin zorunlu değil gönüllülük esasına dayanmasını istiyor.

İRAN GEÇİŞ ÜCRETİ TALEP EDİYOR

Reuters'a konuşan üst düzey İranlı yetkiliye göre Tahran, Hürmüz Boğazı'nı kullanan gemilerden taşıdıkları yükün değerinin yüzde 5 ila yüzde 7'si arasında geçiş ücreti alınmasını talep ediyor.

Umman tarafı yaklaşık yüzde 3'lük bir ücret üzerinde dururken, Washington ise hiçbir ücret alınmaması gerektiğini savunuyor.

İranlı üst düzey kaynak, masadaki anlaşma taslağının Körfez'e giriş yapan gemiler üzerinde İran'a kontrol yetkisi verdiğini, ancak Körfez'den çıkan gemiler konusunda İran'ın ne ölçüde yetkili olacağının hâlâ müzakere edildiğini söyledi.

İRAN: TEMEL MUTABAKATA ULAŞILDI

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi de resmi haber ajansı IRNA'ya yaptığı açıklamada, hazırlanan düzenlemenin ticari gemilerin hem giriş hem de çıkış yönünde İran kara sularından geçmesini öngördüğünü söyledi.

Garibabadi, Umman ile yürütülen görüşmelerde "temel mutabakata" ulaşıldığını belirterek, "Bu ilerleme artık sonuçlandırılma aşamasına geldi." dedi.

İranlı yetkili ayrıca ABD'den, haziran ortasında varılan ve askeri operasyonların derhal durdurulmasını öngören mutabakata yeniden bağlı kalmaya hazır olduklarına ilişkin mesajlar aldıklarını öne sürdü.

Garibabadi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının ön koşulunun da bu taahhütlerin yerine getirilmesi olduğunu savundu. Bununla birlikte son günlerde ABD ile doğrudan herhangi bir görüşme yapılmadığını ifade etti.

TRUMP ÜZERİNDEKİ SİYASİ BASKI ARTIYOR

Reuters'ın değerlendirmesine göre, savaşın başında İran'ın "koşulsuz teslim olacağını" ve ülkenin yeni liderini kendisinin onaylayacağını söyleyen Trump, kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde ABD kamuoyunun savaşa karşı çıkması nedeniyle çatışmayı sona erdirecek bir çıkış yolu bulması yönünde ciddi baskı altında bulunuyor.

Haberde, Temmuz ayında iki hafta süren yoğun hava saldırılarına rağmen ABD'nin İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisini kıramadığı belirtildi.

Reuters'ın daha önce aktardığı bilgilere göre ABD'li komutanlar temmuz ayında Trump'a bazı mühimmat türlerinde kritik seviyeye gelindiği uyarısını yaptı. Reuters ayrıca ABD Ordusu'nun uzun menzilli hassas güdümlü füzelerinin büyük bölümünü tükettiğini bildirmişti.

Öte yandan Trump'ın İran'a yönelik yeni saldırıları durdurduğunu ve müzakerelerin çatışmayı sona erdirebileceğini açıklamasının ardından son iki günde ham petrol fiyatlarında sert düşüş yaşandığı belirtildi.