Kritik araştırma: İklim değişikliği dolu fırtınalarını yıkıcı yapıyor
İklim değişikliğinin aşırı hava olayları üzerindeki etkileri her geçen gün daha belirgin hale gelirken, bilim insanları bu kez dolu fırtınalarına dikkat çekti. Yeni araştırmalar, gelecekte bazı bölgelerde dolu olaylarının azalabileceğini ancak oluşan doluların çok daha büyük ve yıkıcı hale gelebileceğini ortaya koydu.
Nature Climate Change dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, küresel ısınmanın dolu oluşumuna uygun atmosfer koşullarını değiştirdiğini gösteriyor. Araştırmacılara göre önümüzdeki yıllarda dolu riski bazı bölgelerde kutuplara doğru kayabilir ve mevsimsel dağılımında önemli değişiklikler yaşanabilir.
DOLU FIRTINALARININ HARİTASI DEĞİŞEBİLİR
Araştırmaya göre küresel sıcaklıkların artmasıyla birlikte dolu oluşumuna uygun hava koşulları dünyanın farklı bölgelerine taşınmaya başlayacak.
Özellikle Kuzey Avrupa, Kanada, ABD'nin kuzeybatısı, Avustralya'nın güneydoğusu ve Yeni Zelanda'nın Güney Adası gibi bölgelerde dolu fırtınalarının daha sık görülmesi bekleniyor.
Buna karşılık Afrika'nın bazı kesimleri, Kuzey Avustralya, Güney Hindistan ve Çin'in güneydoğusunda dolu oluşumuna elverişli koşulların azalabileceği belirtiliyor.
Uzmanlar, bu değişimin tarımdan sigortacılığa kadar birçok sektörü doğrudan etkileyebileceğine dikkat çekiyor.
Bilim insanları, küresel ısınmanın dolu fırtınalarının sıklığını ve etkisini değiştirebileceği konusunda uyarıyor. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
DOLU NASIL OLUŞUYOR?
Dolu oluşumu için güçlü gök gürültülü fırtınalar ve yükselici hava akımları gerekiyor.
Sıcak ve nemli hava hızla yükseldiğinde atmosferin üst katmanlarında soğuyarak yoğunlaşıyor. Burada oluşan buz parçacıkları, çevrelerindeki su damlacıklarının donmasıyla büyüyerek dolu tanelerine dönüşüyor.
Yükselici hava akımları ne kadar güçlü olursa, dolu taneleri de o kadar büyüyebiliyor. Daha sonra bu buz parçaları yer çekiminin etkisiyle yeryüzüne düşüyor.
ISINAN ATMOSFER ÇELİŞKİLİ BİR ETKİ YARATIYOR
Bilim insanlarına göre iklim değişikliği dolu üzerinde iki farklı etki oluşturuyor.
Bir yandan daha sıcak ve nemli atmosfer, daha güçlü fırtınalar ile daha büyük dolu tanelerinin oluşmasına zemin hazırlıyor. Diğer yandan yükselen sıcaklıklar, düşen doluların yere ulaşmadan önce daha hızlı erimesine neden oluyor.
Bu nedenle uzmanlar gelecekte küçük çaplı dolu olaylarının azalabileceğini ancak meydana gelen doluların daha büyük boyutlara ulaşabileceğini değerlendiriyor.
Araştırmalar, küçük doluların azalırken büyük dolu olaylarının daha sık görülebileceğine işaret ediyor. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
ARAŞTIRMALARDA ÜÇ KRİTİK SONUÇ ÖNE ÇIKTI
Sekiz farklı iklim modelinin incelendiği çalışmada üç önemli eğilim dikkat çekti.
- Dolu oluşumuna uygun koşulların kutuplara doğru kayması bekleniyor.
- Yaz aylarında dolu riski azalırken kış aylarında artış görülebilir.
- Tropikal bölgelerdeki değişimlere ilişkin tahminlerde belirsizlik sürüyor.
Araştırmacılar, özellikle kışlık tarım ürünlerinin bu değişimden daha fazla etkilenebileceğini belirtiyor.
BÜYÜK DOLU TANELERİNİN SAYISI ARTABİLİR
Pekin Üniversitesi öncülüğünde yürütülen ikinci araştırma ise dolu tanelerinin gelecekteki boyutlarına odaklandı.
Çalışmada kullanılan modeller, küresel ölçekte büyük dolu tanelerinin sayısının artabileceğini ortaya koydu. Küçük doluların daha sıcak hava nedeniyle erimesi beklenirken, güçlü fırtınaların daha iri dolular üretebileceği ifade edildi.
Araştırmacılar, dolu olaylarının sayısı azalsa bile hasar potansiyelinin yükselebileceği görüşünde birleşiyor.
SİGORTA VE TARIM SEKTÖRÜ ALARMDA
Dolu kaynaklı ekonomik kayıplar son yıllarda dikkat çekici seviyelere ulaştı.
Yalnızca 2025 yılında Avustralya'nın New South Wales ve Queensland eyaletlerinde meydana gelen dolu fırtınaları nedeniyle sigorta şirketlerine yaklaşık 1,9 milyar Avustralya doları tutarında hasar başvurusu yapıldı.
Uzmanlar, şehirleşmenin hızlanması ve ekonomik varlıkların yoğunlaşması nedeniyle dolu kaynaklı zararların gelecekte daha da büyüyebileceğini vurguluyor.
Şiddetli fırtınalarla birlikte oluşan büyük dolu taneleri, araçlar ve binalarda ciddi hasara neden olabiliyor. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
RİSK ARTIYOR
Araştırmaların ortak sonucu, iklim değişikliğiyle birlikte dolu riskinin tamamen ortadan kalkmayacağı; aksine bazı bölgelerde daha yıkıcı hale gelebileceği yönünde.
Bilim insanları, aşırı hava olaylarının etkilerini sınırlamanın en etkili yolunun sera gazı emisyonlarını azaltmak olduğunu belirtiyor. Küresel sıcaklıkların yükselmeye devam etmesi halinde, daha büyük ve daha maliyetli dolu felaketlerinin dünyanın birçok bölgesinde daha sık gündeme gelebileceği ifade ediliyor.
