Yaşlı ve engelliler için yeni sistem: “İskandinav refah modeli" hayata geçiriliyor

Türkiye'de yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte bakım hizmetlerine yönelik yeni projeler gündeme geliyor. Hükümet, bakıma muhtaç yaşlı ve engellilerin doğa ile iç içe yaşamaları ve doğa temelli ekoterapi almaları için önemli bir adım atmaya hazırlanıyor.

TBMM'ye sunulan yasal düzenleme ile artık ormanlık alanlarda yaşlı ve engelli bakım ve rehabilitasyon merkezlerinin kurulabilmesinin önü açılıyor.

YENİ DÜZENLEME NE GETİRİYOR?

Sabah'tan Önder Yılmaz'ın haberine göre Kurban Bayramı sonrasında TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülmesi beklenen düzenleme, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 17'nci maddesinde değişiklik öngörüyor.

Maddeye "engelli ve yaşlı bireylere yönelik bakım ve rehabilitasyon merkezleri" ibaresi ekleniyor.

Böylece:

• Hukuki belirsizliklerin giderilmesi,
• İzin süreçlerine ilişkin yasal dayanağın güçlendirilmesi,
• Engelli ve yaşlılara yönelik artan bakım talebinin karşılanması,
• Sosyal hizmet yatırımlarının hızlandırılması amaçlanıyor.

TÜRKİYE'DE BAKIM TALEBİ HIZLA ARTIYOR

Türkiye'de 65 yaş ve üzeri nüfus 10 milyonu aşarken, yaşlı ve engelli bakım hizmetlerine yönelik talep de hızla artıyor.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı:

• 176 resmi huzurevinde 18 bin 164 kişilik kapasiteyle hizmet veriliyor.
• Buna rağmen 25 bin 698 yaşlı bakım hizmeti için bekleme listesinde bulunuyor.
• 107 engelli yatılı bakım kuruluşunda ise 8 bin 427 kişilik kapasite bulunurken yaklaşık 5 bin 200 engelli birey sırada bekliyor.

Demografik değişim, aile yapısındaki dönüşüm, yaşlı nüfusun artışı ve sağlık alanındaki gelişmeler nedeniyle mevcut kapasitenin talebi karşılamakta yetersiz kaldığı belirtiliyor.

ORMANLIK ALANLAR NEDEN TERCİH EDİLİYOR?

Düzenlemenin merkezinde "doğa temelli rehabilitasyon" modeli yer alıyor.

Son yıllarda uluslararası literatürde giderek daha fazla öne çıkan:

• Hortikültürel terapi,
• Ekoterapi,
• Orman terapisi,
• Yeşil egzersiz programları,
• Doğa temelli sosyal faaliyetler

gibi uygulamaların bireylerin hem fiziksel hem de psikolojik iyilik hâli üzerinde önemli etkiler oluşturduğu belirtiliyor.

Bu kapsamda:

• Tarımsal rehabilitasyon uygulamaları,
• Bitki yetiştirme faaliyetleri,
• Açık alan etkinlikleri,
• Kontrollü doğa yürüyüşleri

gibi programların sistematik biçimde uygulanması planlanıyor.

Uzmanlara göre bu model:

• Stres,
• Anksiyete,
• Depresyon düzeylerinde azalma,
• Bilişsel işlevlerde iyileşme,
• Dikkat ve odaklanma süresinde artış,
• Sosyal etkileşim ve aidiyet duygusunda güçlenme

gibi önemli kazanımlar sağlayabiliyor.

Uzmanlara göre bu model:

• Stres,
• Anksiyete,
• Depresyon düzeylerinde azalma,
• Bilişsel işlevlerde iyileşme,
• Dikkat ve odaklanma süresinde artış,
• Sosyal etkileşim ve aidiyet duygusunda güçlenme

gibi önemli kazanımlar sağlayabiliyor.

YATIRIM MALİYETLERİ DÜŞECEK

Yeni düzenleme kapsamında uygun arazi temininin kolaylaşmasıyla birlikte sosyal hizmet yatırımlarının hızlanması ve hizmet kapasitesinin artırılması bekleniyor.

Kamulaştırmaya kıyasla ilk yatırım maliyetlerinin önemli ölçüde azalacağı belirtilirken:

• Çevresel etkilerin kontrol altında tutulması,
• Kurumlar arası iş birliğinin artırılması,
• Yatırım süreçlerinin hızlandırılması,
• Fiziksel erişilebilirlik ve güvenlik standartlarının sağlanması hedefleniyor.

ÖZEL BAKIM MERKEZLERİNDE ÜCRETLER 150 BİN TL'YE KADAR ÇIKIYOR

Yaşlı ve engelli bakım ücretleri illere ve verilen hizmetin kapsamına göre değişiklik gösteriyor.

2026 yılı itibarıyla:

• Ankara'daki özel huzurevi ve yaşlı bakım merkezlerinde aylık ücretler KDV hariç 14 bin 260 TL ile 86 bin 280 TL arasında değişiyor.
• İstanbul'da bakım ücretleri 70 bin TL'ye kadar çıkabiliyor.
• VIP bakım hizmetlerinde ise rakamların 150 bin TL'ye kadar yükseldiği belirtiliyor.

YAŞLI BAKIM SİGORTASI GELİYOR

Hükümetin yıl sonunda devreye sokmayı planladığı önemli projelerden biri de yaşlı bakım sigortası sistemi.

Bu sistemle birlikte insanların yaşlandıkça ihtiyaç duyacağı fiziksel ve zihinsel bakım hizmetlerine daha kolay erişebilmesi hedefleniyor.

Bakım sigortasıyla:

• Bakım maliyetlerinin ailelere yük olmadan karşılanması,
• Yaşlı bireylerin yaşam kalitesinin artırılması,
• Aile bireylerinin bakım yükünün azaltılması,
• Sosyal refahın güçlendirilmesi,
• Özel bakım hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması,
• Bakım sektörünün geliştirilmesi amaçlanıyor.

SİSTEM NASIL İŞLEYECEK?

Gönüllülük esasına dayalı olması planlanan yaşlı bakım sigortası sistemiyle birlikte vatandaşlar hem kendileri hem de anne-babaları için bakım sigortası yaptırabilecek.

Sistemde:

• Devlete ek prim ödenecek,
• Devlet de sisteme katkı sağlayacak,
• Yaşlılık dönemindeki bakım giderleri güvence altına alınacak.

Bireysel Emeklilik Sistemi'ne (BES) benzer yapıda planlanan modelde sisteme belirli süre prim ödenmesi öngörülüyor. Bu sürenin en az 10 yıl olması değerlendiriliyor.

İsteyen vatandaşların özel sağlık sigortasıyla yaşlı bakım sigortasını birleştirerek daha kapsamlı bakım ve sağlık hizmeti alabilmesi planlanıyor.

Kriterleri karşılayan vatandaşların ise 60 yaşından itibaren evde veya bakım merkezlerinde bakım hizmetlerinden yararlanabilmesi hedefleniyor.

TÜRKİYE'DE SIRA DIŞI BİR YAZ YAŞANABİLİR