Geçmişten günümüze ablukalar nasıl sonuçlandı? Berlin’den Gazze’ye: Tarihi değiştiren sıfır noktası

Dünya tarihine yön veren ablukalar, yalnızca sınırları değil küresel dengeleri de derinden sarsmaya devam ediyor. Berlin'den Küba'ya, Gazze'den Hürmüz'e uzanan süreçte yaşanan her kriz, uluslararası siyasette yeni kırılmaların ve sert güç mücadelelerinin kapısını aralıyor.

ABLUKA NEDİR? "KAPIYI KAPATMA" STRATEJİSİNİN PERDE ARKASI

Uluslararası Terör ve Güvenlik Uzmanı Bülent Atasever, ablukayı tanımlarken çarpıcı ifadeler kullandı. Atasever, "Ablukayı basit anlamıyla tanımlayacak olursak; bir ülkenin askeri ya da ekonomik anlamda dış dünyayla olan ilişkisinin kapatılması, yani o kapının kapatılması ve bu kilidin de askeri anlamda, anahtarın da askeri anlamda elde tutulması anlamına geliyor." ifadelerini kullandı.

Dış Politika ve Güvenlik Uzmanı Dr. Hayati Ünlü ise ablukaların tarihsel başarısına dikkat çekerek, "Genelde ablukalar başarısız gibi görünüyor ama en başarılı abluka, hayata geçmeden sonuç üreten abluka. Yani ablukanın kendisinden ise abluka tehdidi daha başarı sağlamıştır tarih boyunca. Dolayısıyla uygulamaya geçen ablukalar genelde başarısız oluyor." şeklinde konuştu.

SOĞUK SAVAŞ'IN İLK ATEŞİ: BERLİN ABLUKASI

A Haber Editörü Kübra Urhan, Berlin Ablukası'nın dünya tarihindeki kırılma noktalarından biri olduğunu belirterek süreci gündeme taşıdı.

Dr. Hayati Ünlü, dönemin çift kutuplu yapısını hatırlatarak, "Tabii o dönemde çift kutuplu dünya var ve ABD ve Sovyetler Birliği arası rekabet hat safhada. Şimdi tam da o dönemde Berlin aslında rekabet bağlamında dörde bölünmüş. Bir taraftan ABD, İngiltere, bir taraftan Fransa ve Sovyetler Birliği; Berlin'in dörde bölündüğünü hatırlıyoruz. Tabii ki orada Amerika ve İngilizler kendi kontrolündeki bölgeleri Batı Berlin bağlamında birleştirmişlerdi." dedi.

Atasever ise ekonomik tetikleyici unsura dikkat çekerek, "Ve bu çerçevede de henüz bu kadar işler yoğunlaşmamış ve Soğuk Savaş dönemine girilmemişken Batılı devletlerin bilhassa Almanya için yeni bir para birimini devreye sokması Stalin'i ve Sovyetler Birliği'ni fazla derecede kızdırdı. Çünkü ekonomik anlamda aslında Almanya'yı kontrol altına almaya çabaladığını görüyoruz Batılı müttefiklerin." ifadelerini kullandı.

Ünlü, Sovyetlerin hamlesini şöyle değerlendirdi: "Ve tabii burada Sovyetler Birliği otomatik olarak bir güvenlik ikilemi diyebileceğimiz bir tehdit algısı içerisine girdi. Bu tehdit algısı daha fazla risk büyümeden bir müdahale etme ihtiyacı doğurdu Sovyetler Birliği açısından ve burada özellikle Batı Berlin'e Sovyetler Birliği'nin bir abluka uygulamasını hayata geçirdi. Daha çok kara sınırları bağlamında söz konusuydu."

Atasever ise Batı'nın cevabını şöyle aktardı: "Batı buna nasıl cevap verdi? Bildiğiniz gibi Marshall yardımı hemen akla geliyor ve Berlin'in Sovyet işgali ablukası altında kalan bölgesine bir hava koridoru açıldığını biliyoruz. Bir yıl boyunca yaklaşık bu koridor devam etti."

Alman tanıkların anlatımları ise sürecin insani boyutunu gözler önüne sererek şöyle denildi: "Gökyüzüne bakıyordum ve ağaçta bir sürü açılmamış küçük paraşüt gördüm. Birbirimize yardım ettik. Ben de ağaca tırmandım ve on tane açılmamış paket vardı. El sıkışıp getirdiğimiz una bakıyorlardı. Sonra onu boşaltırdık ve çocuklar gelip bize hediyeler verirlerdi."

Ünlü, sürecin sonucunu ise şöyle özetledi: "Sovyetlerin uygulamış olduğu abluka özellikle askeri ihtiyaçların dışında insani ihtiyaçları da sınırlayan bir boyuta sahip olduğu için hava koridoru aracılığıyla bu insani ihtiyaçları karşılayıp o topyekûn ablukanın önüne geçtiğini çok net bir şekilde gördük."

KÜBA KRİZİ: DÜNYANIN NÜKLEER UÇURUMUN KENARINDAKİ ANLARI

Kübra Urhan'ın aktardığı bir diğer kritik süreç ise 1962 Küba Krizi oldu. Atasever, "Dünyanın yok oluşa yaklaştığı bir dönem. Bunun unutulmaması lazım." diyerek süreci özetledi.

Krizin fitilini anlatan Atasever, "Amerika Birleşik Devletleri İtalya'ya ve Türkiye'ye yönelik olarak Jüpiter füzelerini yerleştirmişti. Bunlar nükleer başlık taşıyan füzeler ve Sovyetler Birliği kendini tehdit altında hissettiği için Amerikan karasına 145 kilometre uzaklıkta olan Küba'ya nükleer füzeler yerleştirme çabası içerisine girdi." dedi.

Kennedy'nin tarihi çıkışı ise şöyle aktarıldı: "Pekala bayım, size basit bir soru sorayım. Büyükelçi Zorin, Rusya'nın Küba'ya orta menzilli füze yerleştirdiğini ya da yerleştirmekte olduğunu kabul ediyor mu? Evet mi hayır mı? Çeviriyi beklemeyin lütfen."

Sovyet yetkilinin cevabı: "Burası Amerikan mahkemesi değil beyefendi. O nedenle sorunuzu cevaplamamayı seçiyorum."

Atasever, krizin boyutunu şu sözlerle anlattı: "Ve bunun sonucunda da biz aslında Amerika Birleşik Devletleri'nin buradaki ablukasını başlatmış olduk. Tabii bu abluka sonrası taraflar gerilimi iyice arttırdı."

Ünlü ise kritik ayrımı yaptı: "Tabii buradaki farklılık nedir? Bildiğiniz üzere tam olarak bir abluka değil çünkü gerçekten savaşa çok yaklaşıldığı için Amerika Birleşik Devletleri bunu bir 'karantina' olarak aslında adlandırdı."

Kennedy'nin mesajı ise dönemin ruhunu yansıttı: "Başkan Kruşçev'i dünya barışını tehdit eden bu gizli saklı pervasızlığa son vermeye ve böylece ikili ilişkilerimizi normalleştirmeye çağırıyorum. Elinde imkan varken dünya cehenneme dönmesin."

PETROL ABLUKASI VE KÜRESEL EKONOMİK SARSINTI: YOM KİPPUR ETKİSİ

1973 Yom Kippur Savaşı sonrası yaşanan petrol krizi, ablukaların ekonomik etkisini dünyaya gösterdi.

Atasever, süreci şöyle anlattı: "1973 yılında bilindiği gibi Yom Kippur Savaşı gerçekleşti… Ve bu çerçevede de Arap ülkeleri… büyük bir petrol ambargosu başlattılar dünya üzerinde. Etkileri çok kısa sürede hissedildi."

Seslendirme haber bülteni ise durumu şöyle aktardı: "Ortadoğu'daki savaş bugün dünyanın dört bir yanında gelişmelere yol açtı. Arap dünyasının petrol üreten ülkeleri petrolü siyasi bir silah olarak kullanmaya karar verdi."

Ünlü, stratejiyi detaylandırdı: "İlk önce biraz üretimi azalttılar. Ondan sonra sadece ABD ve İsrail gibi ülkelere değil… satış yapmamayı genişlettiler. Sonra fiyatı yükselttiler."

Atasever ise sonucu özetledi: "Bir anda bütün dünyada petrol fiyatları dört katına fırladı… Dünya bu krizin etkilerini çok hızlı hissetmeye başladı."

GAZZE ABLUKASI: EN SERT İNSANİ KRİZ

Atasever, Gazze'deki süreci şu sözlerle değerlendirdi: "2007 yılından bu yana zaten Gazze'de maalesef böyle çok ağır bir abluka uygulanmaya devam ediyor İsrail."

Ünlü ise tarihsel süreci şöyle anlattı: "2005-2007 yıllarında Hamas özellikle Gazze'de seçimlerle iktidarı ele geçirdikten sonra… İsrail bir güvenlik ikilemi bağlamında… bir tehdit algısı içerisine girdi."

Atasever, sürecin sonuçlarını sert ifadelerle değerlendirdi: "İnsanların yaşam alanlarını yok ediyorsunuz… işte bu noktada da bence evet bir ablukadır teknik anlamda ama bunun bir 'soykırım ablukası' olduğunu da vurgulamak lazım diye düşünüyorum."

Ünlü ise farklı bir perspektif sundu: "Gazze'deki abluka bize şunu gösteriyor: Abluka uyguladığınız hedef ülkenin tüm kaynaklarını bile hedef alsanız… bu sefer bu aktör de varını yoğunu askeri kapasitesine ayırıp aslında sizin ablukanızı sonuçsuz bırakabiliyor."

HÜRMÜZ GERİLİMİ: YENİ KRİZ DALGASI

Kübra Urhan, son olarak Hürmüz üzerinden yükselen gerilimi gündeme taşıdı.

Atasever, ekonomik etkileri şöyle değerlendirdi: "Bir anda yükselen fiyatlar, özellikle akaryakıt fiyatlarının yükselmesi… çok fazla alanı etkilediği için işte bu çerçevede İran krizinde de… bunun sonuçlarını hissedeceğiz."

Ünlü ise uzun vadeli etkilere dikkat çekti: "Hürmüz Boğazı'nın etkilerini bugün zaten hissediyoruz… ama çok uzun zaman da bunun birtakım sonuçlarını görecek olacak diye ben düşünüyorum işin doğrusu."