Bilge Kağan'ın 1300 yıllık saray şehri artık sır değil! Yeri 13. yüzyıldan kalma bir şiirle belirlendi
Türk tarihine ışık tutacak dikkat çekici bir araştırmaya imza atıldı. Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde yaptırdığı belirtilen saray şehrinin yeri, 13. yüzyıldan kalma bir şiirdeki açıklama sayesinde belirlendi. Moğolistan'da uydu görüntüleriyle tespit edilen yapı kalıntıları, Göktürklerin şehircilik anlayışına dair bilinenleri yeniden gündeme taşıdı.
Türk tarihinin önemli hükümdarlarından Bilge Kağan'ın yaptırdığı saray şehrinin izine ulaşıldı. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç ile Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gürhan Kirilen'in araştırmaları, Göktürklerin şehircilik tarihine ışık tutabilecek önemli bulguları ortaya çıkardı. 13. yüzyılda yaşamış bir şairin eserindeki açıklamadan yola çıkan akademisyenler, Moğolistan'ın Hotont bölgesinde tarihi yapı kalıntıları belirledi.
1300 YILLIK SIR BİR ŞİİRDEKİ NOTLA ORTAYA ÇIKTI
Araştırmanın başlangıcı, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Gürhan Kirilen'in 13. yüzyılda yaşamış Kitan asıllı şair ve devlet adamı Yelü Zhu'nun eserini incelemesine dayanıyor.
Kirilen, şairin bir şiirine düştüğü açıklama notunda Bilge Kağan'ın saray şehrinden söz edildiğini fark etti. Bunun üzerine elde ettiği bilgileri ÇOMÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç ile paylaştı.
İki akademisyenin tarihi kayıtlar ve uydu görüntüleri üzerinde yürüttüğü çalışmalar sonucunda saray şehrinin Moğolistan'ın Arhangay eyaletindeki Hotont kasabası çevresinde bulunduğu değerlendirildi.
BİLGE KAĞAN'IN SARAY ŞEHRİ NEREDE?
Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, araştırmanın nasıl başladığını şu sözlerle anlattı:
"Yaptığımız çalışmalar sonucunda Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde bir saray şehri yaptırdığını tespit ettik. Bunu ilk fark eden kişi benim değerli meslektaşım ve arkadaşım Prof. Dr. Gürhan Kirilen. Hoca, 13'üncü yüzyılda yazılmış bir şiirin içindeki açıklama notunda bunu fark etti."
Erkoç, söz konusu şiirin tarihçiler açısından önemli bir bilgi içerdiğini belirterek Yelü Zhu'nun bölgeyi yakından tanıyan bir isim olduğunu söyledi.
Kitan asıllı şairin, Cengiz Han'ın vezirlerinden Yelü Chucai'nin oğlu olduğunu anlatan Erkoç, tarihi kayıtta saray şehrinin konumunun açık biçimde tarif edildiğini ifade etti.
Buna göre Bilge Kağan'ın saray şehri, Moğol İmparatorluğu'nun başkenti Karakurum'un yaklaşık 35 kilometre kuzeybatısında, Kül Tigin Yazıtı'nın ise yaklaşık 35 kilometre güneybatısında bulunuyordu.
UYDU GÖRÜNTÜLERİNDE TARİHİ YAPI İZLERİ GÖRÜLDÜ
Akademisyenler, tarihi kaynakta belirtilen mesafeleri günümüz uydu görüntüleriyle karşılaştırdı.
Yapılan incelemelerde Hotont kasabasının kuzeydoğusunda surlarla çevrili bir kale ve saray olabileceği değerlendirilen yapı kalıntıları belirlendi.
Ancak araştırmacılar, bu yapıların doğrudan Bilge Kağan dönemine ait olduğunun henüz kesinleşmediğini vurguladı.
Erkoç, konuyla ilgili şu açıklamada bulundu:
"Uydu görüntülerinden baktığımızda biz burada yapı izleri gördük. Birkaç tane böyle farklı farklı yapılar var. Tabii bu yapılar doğrudan doğruya Bilge Kağan'ın sarayına mı ait, yoksa daha sonraki dönem eserleri mi, bunu şu anda bilmiyoruz."
Bölgede yüzey araştırması ve arkeolojik kazılar yapılması gerektiğini belirten Erkoç, bu yönde girişimlerde bulunacaklarını söyledi.
TONYUKUK'UN KARŞI ÇIKTIĞI ŞEHİR KURULDU MU?
Araştırmanın dikkat çeken ayrıntılarından biri de Çin kaynaklarında yer alan Bilge Kağan ile Tonyukuk arasındaki görüş ayrılığı oldu.
Erkoç'un aktardığına göre Çin kaynaklarında Bilge Kağan'ın surlarla çevrili bir başkent kurmak ve içine Budist ile Taoist tapınaklar yaptırmak istediği anlatılıyor.
Ancak Bilge Kağan'ın başdanışmanı Tonyukuk'un bu düşünceye karşı çıktığı belirtiliyor.
Tonyukuk'un, Göktürklerin hareketli yaşam biçiminin askeri açıdan avantaj sağladığını, sabit bir şehrin ise düşmanın eline geçebileceğini savunduğu aktarılıyor.
Çin kaynaklarına göre Bilge Kağan, bu uyarı üzerine şehir kurma düşüncesinden vazgeçti.
Ancak Erkoç, söz konusu anlatının Göktürk yazıtlarında bulunmadığına dikkat çekerek yeni araştırmanın farklı bir ihtimali gündeme getirdiğini söyledi.
Erkoç, Bilge Kağan'ın başlangıçta Tonyukuk'un görüşlerini kabul etmiş olsa bile daha sonra saray şehrini yaptırmış olabileceğini değerlendirdi.