Siloam Yazıtı nedir, neden önemli? Netanyahu Silvan Yazıtı’nı neden istiyor, İbranice satırlarda ne anlatılıyor?

Kudüs'te 1880 yılında keşfedilen ve bugün İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde sergilenen Siloam (Silvan) Yazıtı, yeniden gündeme geldi. Osmanlı döneminde İstanbul'a getirilen bu eser, bugün Türkiye'nin en önemli kültürel hazinelerinden biri olarak korunuyor. İsrail Başbakanı Netanyahu, Siloam Yazıtı için Türkiye'den talepte bulunduğunu ama Başkan Recep Tayyip Erdoğan'ın İBB Başkanı olduğu dönemdeki net tavrı nedeniyle gerçekleşmediğini belirtti.

Katil İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile birlikte Mescid-i Aksa çevresindeki tünellerde yürütülen arkeolojik kazı alanını ziyaret ederek burada açıklamalarda bulundu.

Osmanlı döneminde Doğu Kudüs'te keşfedilip daha sonra İstanbul Arkeoloji Müzesi'ne getirilen Silvan (Siloam) Yazıtı için yıllardır girişimlerde bulunduğunu belirten işgalci Başbakan Netanyahu, Başkan Recep Tayyip Erdoğan'ın net tavrı nedeniyle bu tarihi eseri Türkiye'den alamadığını ifade etti.

1880 yılında Kudüs'te bulunan ve günümüzde İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde korunan bu yazıt, İbranice dilinde kaleme alınmış en eski metinlerden biri olarak kabul ediliyor. Peki Siloam Yazıtı nedir, neden önemli?

NETANYAHU SİLOAM YAZITI'NI NEDEN İSTİYOR?

Tarihçiler tarafından İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde sergilenen eserin İsrail tarafından yalnızca arkeolojik bir buluntu olarak değil, aynı zamanda Yahudilerin Kudüs'teki tarihsel, kültürel ve dini köklerinin binlerce yıl öncesine dayandığının kanıtı şeklinde tanımlandığı ifade ediliyor. İsrail tarafından Siloam Yazıtı, "modern Yahudi devletinin tarihsel meşruiyetini destekleyen bir unsur olarak tanımlanıyor.

SİLOAM YAZITI NEDİR, NEDEN ÖNEMLİ?

Tarihçi Prof. Dr. Erhan Afyoncu sosyal medya üzerinden konuya ilişkin açıklık getirerek, yazıtın tarihsel sürecini ve önemini anlattı. İşte Afyonucu'nun konuya ilişkin satır başları:

"Türkiye'de bulunan Yahudi tarihiyle ilgili 3 önemli yazıtın en önemlisidir. Yazıt, 1880'de Kudüs'te Şiloah Tüneli (Hezekiel Tüneli) içinde bulundu. Fenike Alfabesi'yle yazılan tablet tünelin duvarında bulunuyordu. Şehrin dışında Kidron Vadisi'nde bulunan Gihon kaynağındaki su yaklaşık 500 metrelik bir kanalla şehirde inşa edilen Şiloah Havuzu'na yönlendirilmişti. 6 satırlık yazıtın M.Ö. 8. yüzyılda yapılan bu kanalı anlattığı iddia edilir. Metin, Eski Ahit'te Kral Hezekiya döneminde anlatılan Asur kuşatması tehlikesine karşı inşa ediken su kanalıyla ilişkilendirilmiş olsa da, tarihiyle ilgili farklı görüşler de vardır.

İSRAİL'İN YILLARDIR SÜREN TALEPLERİ HEP REDDEDİLDİ

Şiloah Yazıtı çıkarılırken kırıldı. 1882'de İstanbul'a Müze-i Hümayun'a gönderildi. Bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri'ndedir. Yahudi bilim adamları yazıtın Türkiye için önemli olmadığını iddia edip, değişik argümanlar ileri sürerek İsrail'e verilmesi yönünde ortam oluşturmaya çalıştılar. İsrailli yöneticiler ise yazıtı Türkiye'den birçok defa talep ettiler. 1998'de Netanyahu, Başbakan Mesut Yılmaz'dan yazıtı istedi, kabul edilmedi. 2007'de Kudüs Belediye Başkanı Uri Lupoliansk, Türkiye'nin İsrail Büyükelçisi Namık Tan'dan yazıtı talep etti. Reddedildi. En son ise 2022'de İsrail Cumhurbaşkanı Herzog Türkiye'ye geldiğinde yazıt gündeme geldi. Yetkililer bu hususun söz konusu bile edilemeyeceği cevabını verdiler.

Bu yazıt 1882'de İstanbul'a geldiğinde Kudüs Osmanlı toprağıydı. Kendi toprağımızdan çalınmasın diye başkentteki imparatorluk müzesine getirmiştik. O dönemde İsrail diye bir devlet de yoktu."

"KİMSEYE KİTABE VERMEYİZ"

Prof. Dr. İlber Ortaylı ise Siloam Yazıtı ile ilgili açıklamalarında şu ifadelere yer verdi: "Kimseye kitabe vermeyiz. Kimse de kimseye vermez zaten. İstediğini almaya alışmış belli ki… Kayser Wilhelm (Alman İmparatoru) istiyordu böyle şeyleri. Ama o zamanlar geçti. Bu ne cüret… Ayrıca o kitabeyi neyin ispatı olarak kullanacakmış? O zaman Romalılar da kalksın gelsin 'İki bin sene önce buralar benimdi' deyip her yeri istesin. Antik eserleri duruyor. Biz de 'Burası Osmanlı mülküydü, işte burada kitabesi' diyerek toplayalım her yeri o zaman. Ne hukuki ne tarihi bir meşruiyeti vardır bunların. Zaten adam cahil, Avrupalı da değil, düz Amerikan Yahudilerinden. Eğitimini aldığı branştan başka bir şey bilmediği de aşikâr. Türkiye kendinden çalınanları yıllardır sağdan-soldan topluyor. Kendindekini hiç vermez."

SİLOAM YAZITI'NDAKİ İBRANİCE SATIRLARDA NE ANLATILIYOR?

Tarihçi-Yazar Neslihan İpek Kobaner, A Haber canlı yayınında Siloam Yazıtı'nda yer alan İbranice satırlara ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Kobaner'in açıklamalarında şu ifadeler yer aldı:

Kral Hezekiel döneminde 725 ve 697 arasında kraliyeti, o zamana tarihleniyor. Oradaki varlıklarının tek kanıtı diyebilirim. Bugüne kadar bulunmuş tek kanıtı. O tarihlerde orada olduklarını gösteriyor. Oradaki yazıta baktığınız zaman eski İbranice, Fenike alfabesi kullanılmış. Eski İbranice yazıt, bir kitabe.

Bu tabletin tamamı çözüldü. Altı satırdan oluşuyor zaten. Uzunlu kısalı bu satırlar. Neyi anlatıyor? İşçiler nasıl karşılaştılar? Bunu anlatıyor. Yani bir taraftan başlamışlar, öbür taraftan da diğer grup başlamış ve hani bizim tünelciler vardır ya Osmanlı dönemindeki gibi buradan buradan seslenerek birbirlerini bulmuşlar. Tüneli oluşturmuşlar. 533 metrelik bir tünelden bahsediyoruz. Kayaya oymuşlar bunu. Ve bu tünelin Kudüs'ün yakınındaki sol tarafına bu kitabeyi yazmışlar. Ne diyorlar? İşte biz şöyle yaptık, işte işçilerimiz böyle çalıştı, burayı ben yaptım, diyor. Aslında Kral Hezekiel yaptığı işi anlatıyor.