Nekbe (Nakba) nedir? Büyük Felaket: Nekbe gününde ne oldu, Filistinliler için ne anlama geliyor?

Filistin halkının tarihinde derin yaralar açan ve "Büyük Felaket" anlamına gelen Nekbe'nin üzerinden 77 yıl geçti. İsrail'in 14 Mayıs 1948'de kuruluşunu ilan etmesiyle birlikte başlayan süreçte yüz binlerce Filistinli zorla topraklarından sürüldü, yüzlerce köy ve kasaba yok edildi. Bugün hala milyonlarca Filistinli, mülteci olarak yaşamını sürdürüyor.

Nekbe Nedir?

Nekbe, Filistin halkının zorla yerinden edilmesi, mülksüzleştirilmesi ve toplumsal yapılarının hedef alınarak Filistin kültürü, kimliği, siyasi hakları ve ulusal taleplerinin yok edilmeye çalışılmasıdır.

Nekbe Sürecinde Yaşananlar

Nekbe sırasında İsrail güçleri, yaklaşık 1 milyon Filistinliyi zorla göç ettirerek sürgüne gönderdi. Filistin'e ait 675 köy ve kasaba yok edilirken binlerce Filistinli hayatını kaybetti.

Filistin Merkezi İstatistik Kurumu'nun verilerine göre, Nekbe'nin ardından 1948'den bu yana yaklaşık 134 bin Filistinli ve Arap öldürüldü, 1967'den bu yana ise yaklaşık 1 milyon kişi gözaltına alındı.

Bugün, Filistinlilerin yaklaşık yüzde 80'i dünyanın farklı bölgelerinde mülteci olarak yaşıyor. Her yıl 15 Mayıs'ta, Filistin topraklarında ve diasporadaki Filistinliler tarafından Nekbe'nin yıl dönümü çeşitli etkinliklerle anılıyor. Ancak geçtiğimiz yılki anma törenleri, İsrail ordusunun Gazze Şeridi'ne yönelik saldırıları ve işgal altındaki Batı Şeria'daki şiddet olaylarının gölgesinde gerçekleşti.

İsrail'in Kuruluşu ve Filistin Topraklarının Kaybı

İsrail, 14 Mayıs 1948 akşamı tarihi Filistin topraklarında bağımsız bir devlet kurulduğunu ilan etti. Bu kararı tanıyan ilk ülke ABD oldu. Filistin halkı, İsrail'in kurulmasını, 1917'de İngiltere tarafından yayımlanan "Balfour Deklarasyonu" ile başlayan sürecin bir sonucu olarak görüyor. Söz konusu deklarasyonla İngiltere, Filistin topraklarında Yahudiler için ulusal bir devlet kurulmasına destek verdi ve bu süre, yıllar içinde kitlesel göçlerle devam etti.

İsrail, Nekbe'nin ardından 1967 yılında gerçekleşen Altı Gün Savaşı'nda Batı Şeria, Doğu Kudüs, Gazze Şeridi, Golan Tepeleri ve Sina Yarımadası'nı işgal ederek bölgedeki hakimiyetini genişletti. Bugün de İsrail'in Filistin topraklarındaki varlığı, genişleyen yerleşim politikaları ve süregelen çatışmalar nedeniyle uluslararası kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor.

Filistin Nüfusu 10 Kat Arttı

Filistin Merkezi İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan verilere göre, 1948'de 1,4 milyon olan Filistinli nüfusu, 2023 yılı sonu itibarıyla yaklaşık 14,6 milyona ulaştı. Bu nüfusun 5,5 milyonu işgal altındaki Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Gazze Şeridi'nde yaşarken, 6,56 milyonu Arap ülkelerinde, 772 bini ise dünyanın farklı ülkelerinde bulunuyor.

Rapora göre, tarihi Filistin topraklarında yaşayan nüfusun yüzde 49,9'unu Filistinliler, yüzde 50,1'ini ise Yahudiler oluşturuyor. Ancak Yahudiler, bu toprakların yüzde 85'ini kontrol ediyor. Gazze Şeridi, kilometrekare başına düşen 6.185 kişi ile dünyanın en yoğun nüfuslu bölgelerinden biri olarak öne çıkıyor.

Batı Şeria'daki Yahudi Yerleşimleri ve Gözaltılar

İsrail, 1948'den bu yana Filistinlilere yönelik gözaltı ve yerleşim politikalarını sürdürüyor. Rapora göre, 1967'den bu yana yaklaşık 1 milyon Filistinli gözaltına alındı ve bugün hala 9 bin 400 Filistinli İsrail hapishanelerinde tutuluyor.

İşgal altındaki Batı Şeria'da 483 yasa dışı Yahudi yerleşimi bulunuyor. 2022 yılı itibarıyla bu bölgelerde yaşayan Yahudi yerleşimcilerin sayısı 745 bin 467'ye ulaştı. İsrail, 2023 yılında Batı Şeria'da 659'dan fazla yapıyı yıktı ve 1.333 yapı için yıkım kararı çıkardı.

Filistin Merkezi İstatistik Kurumu'na göre, Gazze'deki saldırılar sonucu yaklaşık 30 milyar dolarlık maddi hasar meydana geldi. 31 binden fazla bina tamamen yıkılırken, yaklaşık 17 bin bina büyük oranda zarar gördü ve 41 bin bina orta derecede hasar aldı.