Hantavirüs nedir, nasıl bulaşır? Belirtileri neler, tedavisi var mı?
Atlas Okyanusu’nda seyir halindeki bir yolcu gemisinde ortaya çıkan ölümler, dünya sağlık otoritelerini harekete geçirdi. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) paylaştığı son verilere göre olayla bağlantılı 3 kişinin hayatını kaybettiği doğrulanırken, 8 şüpheli vaka da incelemeye alındı. Arjantin’den Cabo Verde’ye doğru yol alan gemide yaşanan gelişmeler sonrası gözler yeniden Hantavirüs’e çevrildi.
DSÖ, gemide görülen vakaların ardından virüsün genom dizileme çalışmalarının sürdüğünü açıkladı. İlk değerlendirmelerde küresel risk seviyesinin "düşük" olduğu belirtilse de sağlık otoriteleri olası yayılım ihtimaline karşı süreci yakın takibe aldı.
İLK VAKALAR GEMİDE ORTAYA ÇIKTI
İddialara göre yolculuk sırasında bir yolcunun hayatını kaybetmesi başlangıçta okyanus şartlarına bağlandı. Ancak ilerleyen günlerde benzer belirtiler gösteren başka kişilerin de yaşamını yitirmesi üzerine sağlık ekipleri detaylı inceleme başlattı.
Gemide görev yapan sağlık personelinin de virüs nedeniyle tedavi gördüğü öne sürüldü.
Hantavirüs, kemirgenler aracılığıyla insanlara bulaşan bir virüs grubu olarak tanımlanıyor. En yaygın bulaş yolu, enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya salyasının kuruyarak havaya karışması ve solunum yoluyla vücuda alınması.
Bunun dışında kemirgen ısırığı ya da tırmalaması gibi doğrudan temas durumlarında da virüsün bulaşabildiği belirtiliyor. Özellikle kapalı ve uzun süre havalandırılmayan alanlar, bulaş riskini artıran ortamlar arasında yer alıyor.
Üç kişinin hayatını kaybettiği gemide, şüpheli vakalar mercek altına alındı. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
İKİ FARKLI HASTALIK TABLOSU ORTAYA ÇIKIYOR
Hantavirüs enfeksiyonları, insanlarda iki farklı klinik tabloyla kendini gösteriyor:
Hantavirüs Pulmoner Sendromu (HPS):
Hastalık genellikle ateş, kas ağrısı ve halsizlikle başlıyor. İlerleyen süreçte solunum yetmezliğine dönüşebiliyor. Bu tabloda ölüm oranının yaklaşık yüzde 38 olduğu belirtiliyor.
Renal Sendromla Seyreden Kanamalı Ateş (HFRS):
Daha çok böbrekleri etkileyen bu türde düşük tansiyon, iç kanama ve akut böbrek yetmezliği görülebiliyor.
Türkiye'de bildirilen vakaların ağırlıklı olarak renal sendrom şeklinde seyrettiği ifade ediliyor.
Hantavirüs şüphesi nedeniyle gemide kapsamlı sağlık taraması yapılıyor. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
DÜNYA GENELİNDE VAKALAR KAYIT ALTINDA
Verilere göre her yıl dünya genelinde yaklaşık 150 bin HFRS vakası rapor ediliyor. Bu vakaların yarıdan fazlası Çin'de görülürken, farklı coğrafyalarda da hantavirüs türlerine rastlanıyor.
ABD'de 1993-2023 yılları arasında yüzlerce vaka kayıtlara geçerken, "Seoul" adı verilen virüs türünün kahverengi sıçanlar aracılığıyla küresel ölçekte yayıldığı belirtiliyor.
2025 yılının şubat ayında ise oyuncu Gene Hackman'ın eşi Betsy Arakawa'nın kemirgen teması sonrası hantavirüs nedeniyle hayatını kaybettiği bilgisi kamuoyuna yansımıştı.
BELİRTİLER ANİDEN BAŞLIYOR
Hastalığın kuluçka süresi genellikle 12 ila 21 gün arasında değişiyor. İlk belirtiler çoğu zaman ani şekilde ortaya çıkıyor.
Öne çıkan belirtiler şu şekilde sıralanıyor:
- Yüksek ateş
- Şiddetli baş ve kas ağrıları
- Bulantı ve kusma
- Halsizlik ve iştahsızlık
İleri aşamalarda yüz ve boyunda kızarıklık, göz çevresinde ödem ve organ fonksiyonlarında bozulmalar görülebiliyor.
RİSK ALTINDAKİ GRUPLAR
Hantavirüs enfeksiyonunun, kemirgenlerle temas ihtimali yüksek olan kişilerde daha sık görüldüğü belirtiliyor. Özellikle:
- Tarım ve hayvancılıkla uğraşanlar
- Orman ve liman çalışanları
- Askerler
- Doğada zaman geçiren kişiler
risk grubunda yer alıyor.
Hastalığın ilkbahar ve sonbahar aylarında daha sık görüldüğü de dikkat çekiyor.
TEDAVİ DESTEKLEYİCİ SÜREÇLERLE SINIRLI
Hantavirüs enfeksiyonu için doğrudan etkili bir tedavi yöntemi bulunmuyor. Uygulanan tedavi, hastanın durumuna göre destekleyici müdahalelerle yürütülüyor.
Bu kapsamda:
- Oksijen tedavisi
- Solunum cihazı desteği
- Gerekli durumlarda diyaliz
gibi uygulamalar öne çıkıyor.
KORUNMADA TEMASIN ÖNLENMESİ ÖN PLANDA
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından paylaşılan bilgilere göre, hastalıktan korunmada en önemli adım kemirgen temasının önlenmesi olarak öne çıkıyor.
Bu kapsamda alınması gereken başlıca önlemler şöyle sıralanıyor:
- Yaşam alanlarında kemirgen girişinin engellenmesi
- Gıdaların kapalı ve güvenli alanlarda saklanması
- Kemirgen dışkılarının temas edilmeden, koruyucu ekipmanla temizlenmesi
- Temizlik sırasında maske ve eldiven kullanılması
- Çöp ve atık alanlarının kapalı tutulması
Ayrıca temizlik sırasında süpürme yerine dezenfektanla silme yönteminin tercih edilmesi gerektiği belirtiliyor.
