PERSPEKTİF | Hürmüz Boğazı neden önemli? Petrolün kalbi durmak üzere
İran-İsrail gerilimi nedeniyle Hürmüz Boğazı’nda yaşanan tıkanıklık, küresel ölçekte büyük bir enerji ve gıda krizine yol açtı. Dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu hatta akışın durması, alternatif arzın yetersizliği nedeniyle ciddi sorun yaratıyor. Saldırılar sadece petrolü değil, LNG arzını da etkiledi. Özellikle Katar kaynaklı üretimde büyük kayıp yaşanırken uzmanlar enerji altyapısındaki hasarın savaş bitse bile yıllarca sürebileceğini vurguluyor.
Dünya, Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklıkla birlikte tarihinin en büyük enerji ve gıda krizlerinden biriyle karşı karşıya. İran-İsrail savaşıyla tırmanan gerilim, petrol ve LNG akışını durma noktasına getirirken; Asya'dan Avrupa'ya kadar pek çok ülke "acil durum" butonuna bastı.
A Haber'de yayınlanan "Perspektif" programında masaya yatırılan verilere göre, savaş bugün bitse dahi enerji altyapısındaki hasarın yıllarca onarılamayacağı ve yüksek maliyetlerin küresel pazarda kalıcı olacağı vurgulandı.
DÜNYA PETROLÜNÜN KALBİ DURMAK ÜZERE
Hürmüz Boğazı'nın stratejik önemine dikkat çeken Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. Tolga Sakman, "Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol, dünya üzerindeki petrolün yüzde 20'si ve günlük 20 milyon varilden bahsediyoruz. Bu geçişler durduğu zaman bunun alternatif kaynaklarla ikamesi mümkün olmuyor çünkü böyle bir arz kapasitesi yok." ifadelerini kullandı.
Akademisyen Prof. Dr. Gürkan Kumbaroğlu ise, "Tarihin en büyük enerji krizi ile karşı karşıyayız. Üretimi durdurulan tesislerin yeniden çalışmaya başlaması ek maliyetlere ve zamana neden olacak" sözleriyle tehlikenin boyutuna işaret etti.
KATAR'A SALDIRI: LNG PAZARI SALLANTIDA
Sadece petrol değil, sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) sevkiyatı da hedefte. İran'ın Katar'daki üretim tesislerine yönelik hamleleri sonrası LNG ihracat kapasitesinin yüzde 17'sinin devre dışı kaldığı belirtiliyor. Konuyla ilgili değerlendirme yapan bir uzman, "Katar ve BAE'den gelen arzı içeren Hürmüz Boğazı, küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 20'sini oluşturuyor. Ukrayna-Rusya krizinde gördüğümüzden çok daha büyük ve benzeri görülmemiş bir döneme giriyoruz" değerlendirmesinde bulundu.
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning ise, "Askeri araçlar temel sorunları çözemez. Çin, askeri operasyonların derhal durdurulmasını ve barış görüşmelerinin başlamasını talep etmektedir." sözleriyle diplomatik çözüm çağrısı yaptı.
ASYA VE AVRUPA'DA "TASARRUF" ALARMI
Artan fiyatlar ve kesintiler hayatı felç etmiş durumda. Filipinler'de enerji nedeniyle OHAL ilan edilirken, Tayland'da halk evden çalışmaya teşvik ediliyor. Taylandlı bir sunucu, "Hükümetin halkı enerji tasarrufu yapmaya teşvik ettiğini görüyoruz. İş yerlerine takım elbise ve kravatlarını çıkarmaları yönünde izin verildi" bilgilerini paylaştı.
Avrupa'da da durum farklı değil; Polonya Başbakanı Donald Tusk, "Maksimum fiyat her gün belirlenecek ve bunun savaş zamanı krizine bir çözüm olduğunu söyleyebiliriz" ifadelerini kullanırken, AB Enerji Komiseri Dan Jörgensen, "Bu krizin ne kadar süreceğini öngöremediğimiz için 2022'deki krize benzer farklı seçenekler üzerinde hazırlık yapıyoruz" açıklamasında bulundu.
TARIM VE SAĞLIK SEKTÖRÜ DE ATEŞ HATTINDA
Krizin enerji dışındaki yansımaları da ağır oluyor. Prof. Dr. Gürkan Kumbaroğlu, "Hürmüz Boğazı'ndan küresel helyum ticaretinin yaklaşık üçte biri geçiyor. Helyum sadece balon gazı değil; MR cihazlarında kullanılan çok önemli bir gaz" diyerek sağlık sektöründeki riski vurguladı.
Tarım alanındaki tehlikeye değinen Dr. Tolga Sakman ise, "Hürmüz Boğazı'ndan dünya gübre hammaddesinin üçte biri geçiyor. Eğer gübre Hindistan gibi ülkelere ulaşmazsa, bu en az bir yıllık üretim azalması demek" sözleriyle gıda krizinin kapıda olduğunu belirtti.
Avrupalı yetkili Kaija Kallas ise, "Diplomatik yollar bulmamız gerekiyor, böylece dünyada bir gıda, gübre ya da enerji krizi yaşamayalım" uyarısında bulundu.
SAVAŞ BUGÜN BİTSE DE YARALAR KOLAY KAPANMAYACAK
İran'ın tazminat talepleri ve bölgedeki altyapı yıkımı, normalleşme sürecini imkansız hale getiriyor. Ortadoğu'daki enerji tesislerini yakından takip eden bir yetkili, "Şu anki duruma göre en az 40 enerji tesisi ciddi veya çok ciddi şekilde hasar görmüş durumda. Bunların tekrar faaliyete geçmesi biraz zaman alacak" sözleriyle karamsar tabloyu aktardı.
Dr. Tolga Sakman ise, "Körfez ülkelerinde her şeye rağmen para var ama bunu yapacak zaman ve ortamın oluşması önemli. İran'ın ABD'den bir tazminat talebi var ve bu konu kilitlenirse Körfez ülkeleri ödemeyi kendileri yapmayı bile düşünebilir" ifadelerini kullandı.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer da, "Savaşın ekonomik etkilerini incelemek için bir toplantı daha düzenleyeceğiz" diyerek denetimlerin sıkılaşacağını belirtti.
