Ramazan öncesi su fiyatlarına dev zam! Damacana 200 lirayı aştı: Vatandaş nasıl korunacak?

Büyükşehir belediyelerinin şebeke suyuna peş peşe yaptığı zamların ardından, damacana su fiyatlarında da rekor artışlar yaşanıyor. Ramazan ayı öncesi içme suyuna gelen fahiş zamlar vatandaşın belini bükerken, A Haber muhabiri Hasan Zahid Ezim'in konuğu olan TÜKONFED Gıda Güvenliği Denetim Uzmanı Nurten Sırma, su piyasasındaki çarpıcı gerçekleri ve maliyet oyunlarını gözler önüne serdi.

Sırma, damacananın içindeki suyun asıl maliyetinin sadece 3 lira olduğunu vurgulayarak tüketicilere önemli uyarılarda bulundu.

ŞEBEKE SUYUNDA ZAM VE KESİNTİ ÇİLESİ

Büyükşehirlerde yaşayan vatandaşların hem şebeke suyuna gelen zamlarla hem de su kesintileriyle mücadele ettiğini belirten Nurten Sırma, "Su konusunda vatandaş adeta sıkıştırılıyor. Temel bir ihtiyaçtan vazgeçilemez. Özellikle büyükşehirlerde şebeke suyuna metreküp başına yapılan zamların yanı sıra ciddi kesintiler yaşanıyor. Su kesilip tekrar geldiğinde musluktan şeffaf değil, sarı ve bulanık bir su akıyor. Su normale dönene kadar musluklar açık bırakılıyor, bu da metreküp bazında faturaların kabarmasına neden oluyor" ifadelerini kullandı.

DAMACANA SUDA 200 LİRA SINIRI AŞILDI

Şebeke suyundaki sorunlar nedeniyle vatandaşın damacana suya yöneldiğini ancak burada da fahiş fiyatlarla karşılaştığını dile getiren Sırma, "Vatandaş içilebilir nitelikteki damacana suya yöneldiğinde talebin artmasıyla birlikte büyük şirketler fiyatları yukarı çekiyor. Son 6 ayda bir %50 zam daha yapıldı. İzmir, Ankara ve İstanbul gibi büyük illerimizde damacana fiyatları 200 liraya yaklaştı. Geçen yıl 20-30 lira bandında olan 5 litrelik sular ise bugün 60 liraya dayandı" sözleriyle piyasadaki son durumu aktardı.

"SUYUN ASIL MALİYETİ SADECE 3 LİRA"

Damacana su fiyatlarındaki artışın arkasında yatan maliyet kalemlerini eleştiren Nurten Sırma, "Şirketler dağıtım, personel ve nakliye maliyetlerini gerekçe gösteriyor ancak bir damacananın içindeki suyun gerçek maliyeti sadece 3 liradır. Geri kalan tüm bedel ambalaj, dağıtım ve personel gideri olarak yansıtılıyor. Rekabet Kurumu geçtiğimiz yıl bu konuda bazı firmalara 26 milyon lira ceza kesti. Özellikle yurt dışı kökenli birkaç firma piyasayı ele geçirmiş durumda ve ortaklaşa fiyat belirliyorlar. Yerel üreticiye fırsat bile verilmiyor" şeklinde konuştu.

FAHİŞ FİYATA KARŞI ŞİKAYET ÇAĞRISI

Vatandaşların fahiş fiyat artışlarına karşı sessiz kalmaması gerektiğini vurgulayan Sırma, "Ramazan hazırlıklarıyla birlikte su ihtiyacı daha da artacak. Tüketicilerimiz bu fahiş artışları Ticaret Bakanlığı'nın Alo 175 Tüketici Danışma Hattı'na veya Haksız Fiyat Artışı (HFA) uygulaması üzerinden mutlaka bildirmelidir. Şikayetler artıyor ancak etiket üzerinde ispatlanabilir bir durumun ötesinde, piyasaya hakim olan şirketlerin ortak fiyat belirleme politikasına karşı kalıcı bir çözüm bulunması şarttır" ifadelerini kullandı.

HABER ÖZETİ VE KISA ANALİZ

Ramazan öncesinde damacana su fiyatlarının 200 TL seviyesine yaklaşması, Türkiye'de temel ihtiyaç ürünlerinde maliyet–fiyat makasının büyüdüğünü gösteriyor. Haberde, şebeke suyuna gelen zamlar ve kesintilerin tüketiciyi damacana suya yönelttiği; artan talebin de fiyatları yukarı çektiği vurgulanıyor.

Uzman görüşlerine göre:

• Damacana içindeki suyun gerçek maliyeti yaklaşık 3 TL civarında.
• Fiyatın büyük kısmı ambalaj, dağıtım, nakliye ve personel giderlerinden oluşuyor.
• Son 6 ayda damacana suya yaklaşık %50 zam yapıldığı belirtiliyor.
• Büyük şehirlerde fiyatlar 200 TL sınırına yaklaştı, küçük ambalajlı sular da ciddi artış gösterdi.

Analitik değerlendirme

• Talep şoku: Şebeke suyu zamları + kesintiler → damacana talebi artıyor.
• Maliyet değil yapı sorunu: Su maliyeti düşük olmasına rağmen dağıtım ve piyasa yapısı fiyatı belirliyor.
• Piyasa yoğunlaşması iddiası: Büyük firmaların fiyat belirleme gücü olduğu öne sürülüyor.
• Tüketici riski: Temel bir ihtiyaç olduğu için fiyat artışına karşı alternatif sınırlı.

HABERDEKİ VERİLERDEN OLUŞTURULAN TABLO

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

1) Damacana su neden bu kadar pahalandı?

• Şebeke suyu zamları ve kesintiler talebi artırdı.
• Dağıtım ve lojistik maliyetleri fiyatı yukarı çekti.
• Piyasada büyük firmaların belirleyici olduğu iddia ediliyor.

2) Suyun gerçek maliyeti gerçekten düşük mü?

• Uzman görüşüne göre damacana içindeki suyun maliyeti yaklaşık 3 TL; fiyatın çoğu operasyon giderlerinden oluşuyor.

3) Fiyat artışı geçici mi?

• Ramazan gibi talep artışı dönemlerinde yükseliş hızlanabilir.
• Kalıcı düşüş için rekabet ve maliyet yapısının değişmesi gerekiyor.

4) Tüketici fahiş fiyatlara karşı ne yapabilir?

• Ticaret Bakanlığı Alo 175 hattına başvuru
• Haksız Fiyat Artışı (HFA) uygulaması üzerinden şikâyet

5) Şebeke suyu sorunu damacana fiyatını etkiler mi?

• Evet. Kesinti ve kalite sorunları tüketiciyi alternatif suya yönlendirir, talep arttıkça fiyatlar yükselir.

6) En büyük risk ne?

• Su temel ihtiyaç olduğu için fiyat artışına karşı tüketicinin pazarlık gücü düşüktür; bu da sosyal refah etkisi yaratır.