1 Eylül’ün büyük tezatı: II. Dünya Savaşı’nın başladığı gün neden barışla anılıyor?

Takvimler 1 Eylül 1939'u gösterdiğinde Polonya'nın Wielun kentine bombalar düşüyor, dakikalar sonra Westerplatte ateş altına alınıyordu. Nazi Almanyası'nın başlattığı işgal, kısa sürede Avrupa'yı aşarak insanlık tarihinin en yıkıcı çatışmasına dönüştü. On milyonlarca kişinin ölümüne yol açan savaşın başladığı 1 Eylül, daha sonra savaşın sonuçlarını unutturmamak ve barış mesajını canlı tutmak amacıyla anılmaya başlandı. Peki aynı tarih nasıl hem savaşın hem barışın simgesi oldu?

SAVAŞIN İLK BOMBALARI WIELUN'A DÜŞTÜ

II. Dünya Savaşı'nın başlangıcı kabul edilen saldırı, 1 Eylül 1939'un ilk saatlerinde başladı. Polonya hükümetinin yayımladığı tarihsel kayıtlara göre Alman savaş uçakları saat 04.40'ta Wielun kentini savaş ilan etmeden bombaladı. Birkaç dakika sonra Schleswig-Holstein zırhlısı, Westerplatte'deki Polonya askeri birliğine ateş açtı.

Nazi Almanyası, saldırıyı yalnızca sınır hattında yürütülen bir kara harekatıyla sınırlamadı. ABD Holokost Anı Müzesi verilerine göre işgalde 2 binden fazla tank, yaklaşık 900 bombardıman uçağı ve 400'ün üzerinde savaş uçağı kullanıldı. Yaklaşık 1,5 milyon Alman askeri, Polonya'nın farklı yönlerden kuşatılmasını sağlayan harekata katıldı.

Hava ve kara birliklerinin eş zamanlı ilerlemesine dayanan bu saldırı modeli, "Blitzkrieg" yani "yıldırım savaşı" adıyla tanındı. Polonya savunması haftalar içinde kırılırken başkent Varşova yoğun bombardımana uğradı ve 28 Eylül'de teslim oldu.

POLONYA'YA SALDIRI NASIL DÜNYA SAVAŞINA DÖNÜŞTÜ?

Polonya'nın işgali, uzun süredir büyüyen Avrupa krizini geniş çaplı savaşa taşıdı. İngiltere ve Fransa, Polonya'nın sınırlarını koruma taahhütleri doğrultusunda 3 Eylül 1939'da Almanya'ya savaş ilan etti.

Polonya, 17 Eylül'de Sovyetler Birliği'nin doğudan ülkeye girmesiyle iki cephede kaldı. Alman ve Sovyet kuvvetleri ülkeyi paylaşırken Polonya birliklerinin son direnişi 6 Ekim'de sona erdi.

Avrupa'da başlayan çatışma sonraki yıllarda Kuzey Afrika'ya, Asya'ya, Pasifik'e ve okyanuslara yayıldı. Savaş Avrupa'da 8 Mayıs 1945'te Almanya'nın teslim olmasıyla, dünya genelinde ise Japonya'nın 2 Eylül 1945'te teslim belgesini imzalamasıyla sona erdi.

SAVAŞIN BEDELİNİ EN FAZLA SİVİLLER ÖDEDİ

Altı yıl süren savaş yalnızca devletlerin sınırlarını ve siyasi dengeleri değiştirmedi. Kentler yıkıldı, milyonlarca insan yaşadığı bölgeden ayrılmak zorunda kaldı ve Avrupa'da yürütülen sistematik soykırım politikaları milyonlarca insanın ölümüne neden oldu.

ABD'deki National WWII Museum, savaşta yaklaşık 60 milyon insanın hayatını kaybettiğini ve ölenlerin çoğunluğunu sivillerin oluşturduğunu belirtiyor. Kesin sayı kullanılan hesaplama yöntemine göre değişse de II. Dünya Savaşı, insanlık tarihinin en ağır can kaybına yol açan çatışması olarak kabul ediliyor.

Savaş sona erdiğinde milyonlarca kişi evsiz veya vatansız kalmıştı. Çok sayıda ülke; üretim altyapısı, tarım alanları ve şehirleri tahrip olduğu için savaşın ekonomik ve toplumsal sonuçlarıyla yıllarca mücadele etti.

SAVAŞIN BAŞLADIĞI GÜN NEDEN BARIŞLA ANILIYOR?

1 Eylül'ün barışla ilişkilendirilmesi, savaşın başladığı tarihin bilinçli biçimde bir uyarıya dönüştürülmesine dayanıyor. Bu nedenle günün taşıdığı anlam, bir kutlamadan çok savaşın sonuçlarını hatırlatan tarihsel bir anma niteliği taşıyor.

Alman Sendikalar Konfederasyonu DGB, 1 Eylül'ü 1957'den bu yana "Savaş Karşıtı Gün" olarak anıyor. Etkinliklerde Birinci ve İkinci Dünya savaşlarının yol açtığı yıkımın yanı sıra savaş, şiddet ve faşizmin sonuçları hatırlatılıyor.

DÜNYA BARIŞ GÜNÜ 1 EYLÜL MÜ, 21 EYLÜL MÜ?

1 Eylül, Dünya Barış Günü olarak anılsa da Birleşmiş Milletler takvimindeki resmi "Uluslararası Barış Günü" 21 Eylül'dür. BM Genel Kurulu, bu günü 1981'de barış düşüncesini güçlendirmek amacıyla oluşturdu. Tarih, 2001'de alınan kararla 21 Eylül olarak sabitlendi.

Bu nedenle 1 Eylül ile 21 Eylül aynı tarihsel sürecin ürünü değildir. 1 Eylül, II. Dünya Savaşı'nın başlangıcını merkeze alan savaş karşıtı anma geleneğini; 21 Eylül ise Birleşmiş Milletler tarafından ilan edilen uluslararası günü ifade eder.

1 EYLÜL'ÜN TAŞIDIĞI MESAJ DEĞİŞMEDİ

1 Eylül'ün iki zıt kavramı bir araya getiren anlamı, doğrudan geçmişte yaşananlardan doğdu. O sabah Polonya'ya düşen bombalar küresel bir felaketin kapısını açarken savaşın ardından gelen kuşaklar aynı tarihi barış talebinin simgesine dönüştürdü.

Bugün 1 Eylül, savaşın yalnızca cephedeki askerleri değil; sivilleri, şehirleri, ekonomileri ve gelecek kuşakları da etkilediğini hatırlatıyor. Tarihin verdiği mesaj ise açık: Barış, savaş bittikten sonra hatırlanacak bir sonuç değil, yeni felaketleri önlemek için korunması gereken bir sorumluluktur.

1 EYLÜL DÜNYA BARIŞ GÜNÜ HAKKINDA 5 SORU 5 CEVAP