Türkiye’nin yapay zeka yol haritası! Meclis Araştırma Komisyonu önerilerini sıraladı

Türkiye, yapay zekâ alanında küresel rekabette öne çıkmayı hedefleyen yeni bir hamleye imza attı. Türkiye Büyük Millet Meclisi Yapay Zekâ Araştırma Komisyonu tarafından hazırlanan raporda, 2030 vizyonu doğrultusunda yerli teknolojilerin geliştirilmesi, güçlü altyapı yatırımlarının hayata geçirilmesi ve insan odaklı bir yapay zekâ ekosistemi kurulması için kapsamlı öneriler sıralandı.

Anadolu Ajansının (AA) "Yapay Zekanın Etik Sınavı" başlıklı dosyasının bu haberinde Yapay Zeka Araştırma Komisyonu tarafından hazırlanarak TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'a sunulan rapor ele alındı.

Raporda, Türkiye'nin 2030'a kadar yapay zekayı geliştiren, kullanan ve insan odaklı şekilde bu alanı düzenleyen, bölgesel ve küresel öncü yapay zeka aktörü olmasının vizyon olarak ortaya konulması gerektiği belirtildi.

YAPAY ZEKADA "TERSİNE BEYİN GÖÇÜ" HAMLESİ: GENÇ YETENEKLER İÇİN YENİ PROGRAMLAR GELİYOR

Yetenekli gençleri, kamu ve özel sektör ortaklığında, Türkiye'ye çekecek ve kalıcı olmalarını sağlayacak "Yapay Zeka Yetenek Hızlandırma Programları"nın tasarlanması gerektiğine işaret edilen raporda, "tersine beyin göçü" ve "yetkin yapay zeka uzmanı" programlarının oluşturulması, burs, teşvik, hızlandırılmış vize, rekabetçi fonlar ve vergi teşvikleri sunulması ve uluslararası başarı kriterlerini sağlayan uzmanların Türkiye'deki üniversitelerde uzun süreli istihdam edilmesi ile uzaktan çalışma dahil verimli araştırmalar yapmalarının sağlanabilmesi için gerekli çalışma ortamı ile mali teşviklerin tesis edilmesi istendi.

TÜRKÇE YAPAY ZEKA İÇİN ULUSAL VERİ HAMLESİ

Raporda, güçlü ve etkili Türkçe yapay zekâ modellerinin geliştirilmesi için çalışmaların hızlandırılması gerektiği vurgulandı. Türkçenin hem büyük hem de küçük dil modellerinde daha güçlü temsil edilmesi amacıyla Ulusal Dil Veri Seti Programı'nın hayata geçirilmesi önerilirken, milli ve kültürel değerlerin teknolojiye yansıtılmasına yönelik adımların atılması gerektiğine dikkat çekildi.

YAPAY ZEKADA SÜPER BİLGİSAYAR VE ULUSAL GÜVENLİK STRATEJİSİ ÖNERİSİ
Raporda, Türkiye'nin yapay zekâ alanında rekabet gücünü artırması için yüksek performanslı hesaplama altyapısına yatırım yapılması gerektiği vurgulanarak "yapay zekâ süper bilgisayar merkezlerinin" kurulması önerildi. Küresel gelişmeler doğrultusunda Avrupa Konseyi Yapay Zekâ Çerçeve Sözleşmesi'nin değerlendirilmesi gerektiği belirtilirken, siber tehditlere karşı yerli çözümler geliştirilmesi amacıyla Ulusal Yapay Zekâ Güvenlik Stratejisi hazırlanması çağrısı yapıldı.

Ayrıca, girişimler için AI Sandbox ortamları ve GPU havuzlarının oluşturulması, kamuya ait yapay zekâ altyapılarının özel sektörün erişimine açılması ve KOBİ'lere yönelik teşvik, hibe ve vergi avantajlarının artırılması istendi. Yerli bulut, mikroçip üretimi ve enerji verimli sistemlere odaklanacak "Yapay Zekâ Ortak Araştırma ve Ürün Geliştirme Merkezi ve Fonu" kurulması da öneriler arasında yer aldı.

TARIMDA YAPAY ZEKA VURGUSU

Tarımda yapay zekanın kullanımına ilişkin önerilere de yer verilen raporda, buna yönelik ulusal yol haritasının oluşturulması istendi.

Bu doğrultuda raporda çiftçilerin yapay zekaya erişimini sağlayabilmek için düşük faizli kredi, hibe ve kiralama programları gibi finansman araçlarının kullanımını yaygınlaştıracak önlemlerin alınması talep edildi.

Raporda iklim değişikliğine yönelik tavsiyeler de sıralanırken bu bağlamda iklim değişikliği için yapay zeka stratejilerinin oluşturulması ve yapay zeka çözümlerinin geliştirilmesi önerisinde bulunuldu.

TBMM'YE ÖNERİLER

Türk Devletleri Teşkilatı ile ortak Türkçe büyük dil modelleri ve yapay zeka standartlarının geliştirilmesi gerektiğine işaret edilen raporda, "TBMM nezdinde bir 'Yapay Zeka, İleri Teknolojiler ve Yenilik Komisyonu' kurulmalı." ifadesine yer verildi.

Raporda, TBMM'ye yönelik şu önerilerde bulunuldu:

"TBMM'de yapay zeka kullanımının etik sınırlarını ve veri mahremiyetini düzenleyen 'Parlamento Yapay Zeka Kullanım İlkeleri Rehberi' hazırlanmalı. TBMM Tutanak Bilgi Sistemi, yasa tekliflerinin önceki mevzuatla tutarlılığını analiz eden, benzer teklifleri gruplayan ve özetler üreten yapay zeka destekli yerli ve milli 'Akıllı Yasama Destek Modülleri' ile genişletilmeli ve TBMM çalışmaları için gerçek zamanlı deşifre, çok dilli çeviri ve otomatik özetleyici araçları kalıcı olarak devreye alınmalı.

Türkiye'nin ihtiyaçlarını dikkate alan ve ilgili diğer mevzuatla uyumlu şekilde bir yandan insan odaklı, etik ilkelere uygun çerçeveyi çizerken diğer yandan esnek ve inovasyon odaklı yaklaşımı koruyan, gerekli alanlarda risk yönetimi ve şeffaflık analizlerinin yapılması sonucunda gerekli korumalar ile güvenilir yapay zeka damgası, sertifikasyon ve uygunluk değerlendirme kriterleri gibi yönetim süreçlerini getirecek veya güçlendirecek, teknolojik gelişiminin önünü açacak bir yaklaşımla kısıtlayıcı olmayan, detaylı hususların düzenlenmesini ikincil mevzuata ve rehberlere bırakan, dinamik uygulanabilirliğe sahip bir Türkiye Yapay Zeka Kanunu hazırlanmalı."

"MEVZUAT ÇALIŞMASI" TAVSİYESİ
Türkiye Yapay Zeka Kurumunun yanı sıra kamu kurum ve kuruluşlarında yapay zeka yönetim ve uyum biriminin kurulması tavsiye edilen raporda, İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) bünyesinde kriz ve afet durumlarında farklı kurumlardan gelen verileri gerçek zamanlı analiz eden, kaynak optimizasyonu yapan ve müdahale senaryoları geliştiren yapay zeka destekli risk değerlendirilmesi ve müdahale planları geliştirilmesi ve güçlendirilmesi önerisi de yer aldı.

İnsan iradesini manipüle eden, kişilere normalde gerçekleştirmeyecekleri eylemleri yaptıran ve önemli zararlara yol açan yapay zeka sistemlerinin yasaklanmasına yönelik hukuki düzenlemelerin de yapılması istenen raporda, yapay zeka kaynaklı ayrımcılığın özellikle çevrim içi ortamlardaki etkileşimlerde önlenmesine ve yönetilmesine dair mevcut Avrupa Birliği (AB) düzenlemeleriyle uyum çalışmalarını da göz önünde bulunduran nitelikte mevzuat çalışmasının yapılması önerildi.

Yapay zeka model ve sistemlerinin, özellikle kritik altyapılarda kullanılmadan önce test edilmesi istenen raporda, yapay zeka çıktılarını internet ortamına sunanlara ilişkin, "Üretken yapay zeka çıktılarını doğrudan internet ortamına sunan kişilerin İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun kapsamında içerik sağlayıcı olarak sorumlu tutulması suretiyle mevcut düzenlemeler ile uyumu sağlayacak bir mevzuat çalışması yapılmalı." denildi.

"ÖZEL ETİK ÇERÇEVE HAZIRLANMALI"
Raporda ayrıca yapay zeka ile uzun süreli etkileşimin olası olumsuz ve geri dönülemez etkilerine karşı çocukların korunması için önlemlerin alınması gerektiği de vurgulandı.

Psikolog, avukat ve doktor gibi özel uzmanlık gerektiren ve insan hayatı üzerinde doğrudan önemli etkiler doğurabilen alanlara ilişkin önerilerin de yer aldığı raporda, bu alanlarda çıktı oluşturan ve insan kararlarını etkileyen, sosyal alanlarda konumlandıran, sosyal ilişkileri taklit eden fonksiyonları yerine getiren yapay zeka teknolojileri için özel etik çerçevenin hazırlanması gerektiği kaydedildi.

Raporda, "Arkadaşlık, yoldaşlık gibi duygusal tecrübeleri taklit etmeye yönelik etkileşime girebilen yapay zeka uygulamaları için kullanıcılara karşılarında bir insan bulunmadığı yönünde açık, anlaşılır ve kolayca erişilebilir bir bilgilendirme zorunlu tutulmalı. " ifadesi kullanıldı.

İMZA SİSTEMLERİ: GELİŞTİRİLMELİ
Raporda, yapay zeka kaynaklı dezenformasyona karşı çevrim içi platformlar için belirli hukuki yükümlülüklerin öngörülmesi ve bu alanda uluslararası işbirliği çalışmalarının yürütülmesi önerilerek, "Yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin tespit edilmesi için dijital filigran ve meta veri gibi kaynak tespiti yapmaya ve kullanıcıları içeriğin yapay zeka üretimi olduğu yönünde bilgilendirmeye yarayan mekanizmalar geliştirilmeli ve isteyen içerik üreticileri için içeriğin orijinalliğini, bütünlüğünü ya da üretici kimliğini doğrulamaya yarayan imza sistemler geliştirilmeli." tavsiyeleri sıralandı.

"MESLEKİ YÖNELİM SÜREÇLERİ DESTEKLEYEN DÜZENLEMELER..."

Eğitim öğretime yönelik önerilerin de bulunduğu raporda, "4+4+4 zorunlu eğitim sisteminin ortaokul ve lise eğitim öğretim süreçleri, yapay zekanın oluşturacağı iş gücü talep ve değişimine uygun olarak esnek, teknik becerileri geliştiren ve mesleki yönelim süreçlerini destekleyen düzenlemeler ile güncellenmeli." ifadesine yer verildi.

Yapay zeka etkisinde iş gücü dönüşümüne dair süreçler için ücretsiz farkındalık ve mesleki dönüşüm eğitimlerinin verilmesi istenen raporda, şunlar kaydedildi:

"Sosyal güvenlik sistemi, yapay zeka kaynaklı işsizlik ve mesleki dönüşümlere karşı güncellenmeli. Yeni mesleklerin gerekli görülen alanlarda yasal zemine oturtulması, iş gücü piyasalarını düzenleyen hukuki çerçevenin yapay zekanın getirdiği dönüşüme ve bu dönüşümle gelecek olan riskleri yönetmeye hazır olup olmadığına dair kapsamlı bir hukuki etki ve gereklilik analizi yapılmalı. Yapay zeka sona erme, insan gücüne bağlılığı azalma ya da değişme ihtimali bulunan iş kolları mensupları için yeni iş alanlarına hazırlık ve dönüşüm etkisi olan projeler önceliklendirilmeli ve yeniden kazandırma programları oluşturulmalı."

Raporda, kültürel miras eserlerinin dijitalleştirilmesi ve korunması için yapay zeka tabanlı bir ulusal dijital platformun oluşturulması da önerildi.