Sultan Alparslan’ın kefen niyetine giydiği beyaz elbisenin hikayesi: 26 Ağustos 1071 Cuma günü ne yaşandı?

Anadolu'nun kaderini değiştiren Malazgirt Muharebesi öncesinde Sultan Alparslan, hükümdarlık ihtişamını değil, askerleriyle paylaşacağı ortak kaderi öne çıkardı. Cuma namazının ardından ordusunun karşısına sade ve beyaz bir elbiseyle çıkan büyük Selçuklu hükümdarı, bu tercihin taşıdığı anlamı unutulmayacak sözlerle açıkladı. O sözler, bir savaş emrinden fazlasıydı; ölümü göze alan bir liderin inancını ve zafer yürüyüşünü ilan ediyordu.

BEYAZ ELBİSENİN ANLAMI: ZAFERDEN ÖNCE ŞEHADETE HAZIRLIK

Malazgirt Ovası'nda Selçuklu ve Bizans orduları karşı karşıya geldiğinde Sultan Alparslan, hükümdarlık makamını yansıtan gösterişli bir kıyafet yerine kefen niyeti taşıyan beyaz bir elbise giymişti. Bu tercih, ölümü göze aldığını ve askerleriyle aynı kaderi paylaşmaya hazır olduğunu gösteriyordu.

İstanbul Üniversitesi Tarih Dergisinde yayımlanan çalışmaya göre Sultan Alparslan, beyaz elbisesinin anlamını askerlerine "eğer şehid olursam bu beyaz elbise kefenim olsun" sözleriyle açıkladı. Muharebe başladığında ok ve yayını bırakan Alparslan, kılıcı ile gürzünü alarak mücadeleye hazırlandı.

TDV İslam Ansiklopedisi ise Sultan Alparslan'ın beyaz elbisesiyle ordusunun karşısına çıktığını ve askerlerine şöyle seslendiğini aktarıyor:

"Ben, müslümanların camilerde bizim için dua etmekte oldukları bu saatlerde düşmanın üzerine atılmak istiyorum. Galip gelirsek arzu ettiğimiz sonuç gerçekleşmiş olur, yenilirsek şehid olarak cennete gideriz. Bugün burada ne emreden bir sultan ne de emir alan bir asker var; ben de içinizden biri olarak sizinle birlikte savaşacağım; benimle gelmek isteyenler peşime düşsünler, istemeyenler serbestçe geri dönebilirler."

Bu konuşmayla hükümdar ve asker arasındaki makam farkını savaş meydanında kaldıran Sultan Alparslan, sözlerini tamamladıktan sonra ordusunun başında ileri atıldı ve Malazgirt Muharebesi'nin ilk taarruzunu başlattı.

SULTAN ALPARSLAN'IN ROTASINI DEĞİŞTİREN HABER

1071 yılının başında Sultan Alparslan'ın hedefinde Bizans yoktu. Mısır'a ilerlemek isteyen Selçuklu hükümdarı, ordusuyla Halep çevresinde bulunuyordu. Ancak Bizans İmparatoru IV. Romanos Diogenes'in büyük bir kuvvetle doğuya yürüdüğünü öğrenince seferi yarıda bıraktı ve yönünü Anadolu'ya çevirdi.

Romanos Diogenes'in amacı, Türk akınlarını durdurmakla sınırlı değildi. Bizans İmparatoru, Selçuklu kuvvetlerini Anadolu'dan çıkararak tehdidi kaynağında ortadan kaldırmayı planlıyordu.

KALABALIK BİZANS ORDUSUNUN GÖRÜNMEYEN ZAAFI

Bizans ordusu sayı, silah ve teçhizat bakımından Selçuklu kuvvetlerinden üstündü. Ancak farklı milletlerden askerler ile ücretli birliklerin bir araya gelmesi, ordunun en zayıf yönünü oluşturuyordu. Aynı hedef etrafında birleşmeyen kuvvetler arasında güven ve emir-komuta bütünlüğü sağlanamıyordu.

Romanos Diogenes de komutanlarına tam olarak güvenmiyordu. Bu nedenle savaş başlamadan önce kumandanlarından ayrı ayrı sadakat yemini aldı.

RAHVE OVASI'NDA ASKERİ HAZIRLIK

Ahlat üzerinden Malazgirt'e ulaşan Sultan Alparslan, 24 Ağustos'ta Ahlat ile Malazgirt arasındaki Rahve Ovası'nda karargahını kurdu. Çevredeki tepeleri kontrol altına almak için birliklerinin bir bölümünü yüksek noktalara yerleştirdi.

Bu hamle, Selçuklu ordusuna savaş alanını izleme ve Bizans kuvvetlerinin hareketlerini önceden görme imkanı sağladı. Böylece sayıca az olan Selçuklu birlikleri, arazinin sunduğu avantajı kendi lehine kullanmaya başladı.

BARIŞ TEKLİFİNİN ARDINDAKİ STRATEJİK HESAP

Sultan Alparslan, büyük çarpışma başlamadan önce Romanos Diogenes'e bir elçilik heyeti gönderdi. Görünürdeki amaç savaşı önleyecek bir anlaşma zemini oluşturmaktı. Teklifin stratejik hedefi ise Bizans ordusunun gücünü, düzenini ve savaşa girme kararlılığını yerinde tespit etmekti.

Selçuklu ordusunun sayıca geride olduğunu bilen Alparslan, kesin kararını vermeden önce karşısındaki kuvvet hakkında mümkün olan en açık tabloyu görmek istiyordu. Barış girişimi bu nedenle diplomatik bir adım olmasının yanında, savaş planını şekillendiren bir keşif hamlesi niteliği taşıyordu.

ROMANOS DİOGENES TEKLİFİ ZAYIFLIK SANDI

Öncü birliklerini kaybetmesine rağmen ordusunun büyüklüğüne ve donanımına güvenen Romanos Diogenes, elçilik heyetinin gönderilmesini Sultan Alparslan'ın sıkıştığının işareti olarak yorumladı. Barış teklifini sert biçimde reddeden imparator, zaferi daha savaş başlamadan kazanmış gibi davranıyordu.

Romanos Diogenes, kendisinin İsfahan'da, atlarının ise Hemedan'da kışlayacağını söyleyerek Selçuklu topraklarını ele geçireceğini ima etti. Sultan Alparslan'ın elçisi İbnü'l-Mahleban ise bu sözlere, "Hayvanlarınız Hanedan'da kışlayabilir, fakat sizlerin nerede kışlayacağınızı bilemem" şeklinde karşılık verdi.

Bizans İmparatoru yalnızca zaferden emin değildi; ele geçirmeyi planladığı Suriye, Irak ve İran'daki şehirlerin yönetimini de komutanları arasında paylaştırmıştı.

RET CEVABININ ARDINDAN SELÇUKLU KAPANI KURULDU

Barış teklifinin reddedilmesi, Sultan Alparslan'a savaşın artık kaçınılmaz olduğunu gösterdi. Bizans ordusunun gücü ve kararlılığı hakkında edinilen bilgiler doğrultusunda Selçuklu birlikleri savaş düzenine geçirildi.

Atlı kuvvetlerin bir bölümü dar vadilerde pusuya yerleştirildi. Sultan Alparslan, doğrudan yöneteceği 4 bin kişilik hassa birliğini merkez hattında topladı. Plan, Bizans ordusunu Selçuklu merkezinin üzerine çekmek ve uygun anda pusudaki süvarilerle kuşatmaktı.

DUALAR MİNBERLERDEN MALAZGİRT OVASI'NA YÜKSELDİ

25 Ağustos son hazırlıklarla geçti. Abbasi Halifesi Kaim-Biemrillah, Sultan Alparslan'ın zaferi için hazırlattığı dua metninin cuma namazında İslam coğrafyasındaki minberlerden okunmasını istedi.

26 Ağustos 1071 Cuma günü Sultan Alparslan öğle saatlerine kadar ordusunu denetledi ve komutanlarına son emirlerini verdi. Cuma namazının ardından kefen niyetine giydiği beyaz elbiseyle askerlerinin karşısına çıktı. Diplomasi ve hazırlık dönemi kapanmış, Malazgirt Ovası'nda savaş başlamıştı.

MALAZGİRT'TE ZAFERİ GETİREN SELÇUKLU TAKTİĞİ

Sultan Alparslan'ın konuşması bittikten sonra Selçuklu ordusu harekete geçti. Sultan Alparslan'ın komutanlığı, savaş taktiği, Selçuklu süvarilerinin hareket gücü savaşın seyrini belirledi.

Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalı'nda yer alan makaleye göre, Selçuklu süvarileri geri çekiliyor görüntüsü vererek Bizans merkez kuvvetlerini karargahlarından uzaklaştırdı. Romanos Diogenes, karşısındaki ordunun dağıldığını düşünerek ilerlemeyi sürdürdü. Ancak bu hareket, Bizans birliklerini Selçuklu atlılarının kurduğu kuşatmanın içine çekti.

Pusuda bekleyen birliklerin saldırıya geçmesiyle Selçuklu kuvvetleri geri döndü ve Bizans ordusunu farklı yönlerden sıkıştırdı. Bizans saflarındaki Uz ve Peçenek birliklerinin Selçuklu tarafına geçmesi, ihtiyat birliklerinin geri çekilmesi ve ordu içindeki koordinasyonun bozulması çözülmeyi hızlandırdı.