Kıdem tazminatında tavan yükseldi! Kimler kıdem tazminatı alabilir? Hangi durumlar geçerli? İşte detaylar

Milyonlarca çalışanın güvencesi olan "kıdem tazminatı", EYT düzenlemesinden yararlanıp emekli olan 1,7 milyon vatandaşın da merak ettiği konuların başında geliyor. Brüt ücret üzerinden hesaplanan kıdem tazminatı tutarı, her yıl ocak ve temmuz aylarında belirlenen tavandan belirleniyor.

Ara zamla asgari ücretlinin kıdem tazminatı tavanı 13 bin 414 liraya çıktı. Kıdem tazminat tavanının en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenen emeklilik ikramiyesini aşamayacağı yasayla belirlenmiş durumda. Yılbaşı itibariyle 19 bin 982 lira olarak uygulanan kıdem tazminatı tavanı da bu hafta netleşen memur zammıyla yeniden belirlendi.

Emekli olduktan sonra kıdem tazminatı almadan çalışmaya devam edenler ilerleyen dönemde ister işi bıraksın isterse işine son verilsin kıdem tazminatı son alınan brüt ücret üzerinden alacak. Hamilelik ve doğum nedeniyle işten ayrılma, ücret artışında anlaşmazlık nedeniyle istifada tazminat hakkı doğmuyor.

Kurum ve sandıklardan toptan ödeme almak amacıyla işten ayrılma kıdem tazminatına hak kazanma hali kabul ediliyor. Evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde sözleşmesini fesheden kadın çalışan kıdemini alabiliyor.

Sabah Gazetesi'nden Hazal Ateş, EYT'li ve çalışanların kıdem tazminatına ilişkin merak ettiği bazı soruları şu şekilde yanıtladı:

KIDEM TAZMİNATI TAVANI NETLEŞTİ

Memur maaşlarına yapılan zammın ardından milyonlarca çalışanı doğrudan ilgilendiren kıdem tazminatı tavanı 23 bin 490 lira oldu. Memur maaşları yüzde 177.55 oranında artarken, bunun üzerine 8076 lira seyyanen zam yapıldı. Bu seyyanen zam mali hakların belirlenmesinde hesaba dahil edilmediği için emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatı tavanı hesabında da yer almayacak.

Kıdem tazminatı tavını hesabında sadece memur maaş katsayısındaki artış hesaplanacak. Buna göre yüzde 17.5 artışla birlikte Ocak-Haziran döneminde 19 bin 983 lira olan kıdem tazminatı tavanı Temmuz ayı itibariyle 23 bin 490 liraya çıkacak. Bu artış brüt ücreti 20 bin liranın üzerinde olan Temmuz ayı itibariyle kıdeme hak kazanan çalışanları doğrudan ilgilendiriyor.

Örneğin brüt ücreti 28 bin lira olan ve son işyerinde 10 yıldır çalışan personel Haziran ayında ayrılsaydı 199 bin 830 bin lira kıdem tazminatı alabilecekti. Aynı personel Temmuz sonu itibariyle işten ayrıldığında 234 bin 900 lira kıdem tazminatı alacak.

KIDEM TAZMİNATI TUTARINI ÇALIŞIRKEN ARTIRMAK MÜMKÜN MÜ, FAZLA MESAİ, YILLIK İZİN ÜCRETİ DÂHİL EDİLİR Mİ?
Ücret dışındaki yan ödemeler de kıdem hesabına dâhil ediliyor. Kıdem tazminatında her yıl için ödenecek 30 günlük ücret artırılabilir. Bu ödemelerin dikkate alınması için süreklilik taşıması, kesinlik arz etmesi, işin gereği olarak işyerinde kullanılmak üzere verilmemesi gerekiyor. Bu Yaklaşık yirmi başlıkta verilen yardımların dâhil edilmesi kıdemi artırıyor. Konut, yemek, eğitim, giyecek, erzak, yakacak, aile, çocuk, sağlık, taşıt ve gıda yardımları, yıpranma, mali sorumluluk, unvan tazminatı, nitelik zammı, teşvik primi, süreklilik arz eden primler kıdem tazminatı hesabına katılır. Kıdem tazminatıyla ilgili 30 günlük sürenin hizmet akitleri veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine değiştirilebiliyor. Fazla mesai, yıllık izin ücreti, doğum ve evlenme yardımı, teşvik ikramiyesi gibi süreklilik taşımayan, bir defaya mahsus verilen yardımlar kıdem tazminatına esas ücrete dâhil edilmiyor.

DOĞUM YAPAN, HAMİLE OLAN, SAĞLIK RAPORU ALAN KIDEMİNİ ALARAK İŞTEN AYRILABİLİR Mİ?
Her iki nedenle işten ayrılma halinde, ücret artışında uyuşmazlık nedeniyle istifa durumunda tazminat hakkı doğmuyor. Evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde sözleşmesini fesheden kadın çalışan, malullük aylığı için işten ayrılan kıdemini alabiliyor. Yaş dışındaki sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısını tamamlayan kendi isteğiyle ayrıldığında tazminat hakkı doğuyor. İş ortamı çalışanın sağlığını bozuyorsa işverenle konuşarak kıdem tazminatı alarak ayrılma imkânı bulunuyor. İşverenin kabul etmemesi halinde sağlık nedeniyle işe devam edemeyeceğinize yönelik sağlık raporu alıp bunu da işverene sunarak kıdem alınabilir.

KIDEM TAZMİNATINI ALMAK ÇALIŞMAYA ENGEL MİDİR?
Kıdem tazminatına hak kazanmak için aynı işyerinde en az bir yıl çalışma zorunluluğu bulunuyor. Brüt ücret üzerinden verilen kıdeme hak kazanmak için de belirli koşulları taşıyor olmak gerekiyor.
Yaş dışındaki emeklilik şartları olan 15 yıl sigortalılık ve 3600 prim günüyle kıdem tazminatına hak kazananlar aynı ya da başka işyerinden yeniden çalışabilir. Yargıtay'ın tazminatını alarak işten ayrılarak çalışmaya devam etmelerinin yasaklanamayacağı yönünde kararları bulunuyor.

EYT KAPSAMINDA EMEKLİ OLANLARIN KIDEME HAK KAZANMASI İÇİN KAÇ YIL ÇALIŞMAK GEREKİYOR?

Mevcut uygulamada aynı işyerinde veya aynı işverene bağlı işyerlerinde bir yıllık çalışma süresi olan kıdeme hak kazanıyor. EYT kapsamında emekli aylığına hak kazanan herkes kıdemini de alabilecek. Emekli olmak isteyenlerin öncelikle işyerinden istifa etmesi gerekiyor. Biriken ücretleri varsa yıllık izin gibi haklarını da alarak işten ayrılabilirler

EMEKLİ OLUP ÇALIŞMAYA DEVAM EDENLERİN KIDEMİNDE BİR HAK KAYBI SÖZ KONUSU OLUR MU?
Emeklilik nedeniyle tazminatını alıp ayrılan kıdem hakkını sıfırlar. Yeniden aynı işyerinde çalışan için yeni bir çalışma dönemi başlar. Emekli olduğu tarihte kıdemi ödendiği için sıfırlanmış kabul ediliyor. Ancak kıdem tazminatını almadan emekli olup çalışmaya devam edenler ayrılırken tazminatını alabilir. Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı ödenmiyor.

KIDEM TAZMİNATINI SIFIRLAMADAN EMEKLİ AYLIĞINI BAĞLATANLARIN İHBAR, YILLIK İZİN GİBİ HAKLARI DA DEVAM EDER Mİ?
Emekli olan çalışan aynı işyerinde çalışmaya devam etse bile sigorta çıkışının verilmesi zorunlu olduğundan kıdem tazminatına hak kazanıyor. İş Kanunu'na göre emekli olduktan sonra çalışmaya devam edenlerin mevcut çalışanlardan bir farkı bulunmuyor. Emekli çalışan da kıdem, ihbar, yılık izin gibi haklara sahip oluyor. İşveren tarafından çıkarılan ya da haklı bir nedenle istifa eden kıdemini alabilir. Emekli aylığı bağlatıp sosyal güvenlik destek primi yatırılanların kıdem tazminatı gibi, ihbar tazminatı, yıllık izin gibi tüm hakları da aynen korunuyor.

EYT İLE EMEKLİ OLUP KIDEMİNİ ALDIKTAN SONRA ÇALIŞMAYA DEVAM EDENLER İÇİN KIDEM HAKKI YENİDEN DOĞAR MI?

Kıdem tazminatını sıfırlayıp emekli aylığı bağlatarak aynı ya da başka işyerinde çalışmaya devam edenler yeniden kıdem tazminatı alamaz. Ancak 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında emekli aylığı bağlandıktan sonra bunu kestirip normal çalışmaya geçilebilir. Bu durumda emekli aylığından feragat edilmiş olur. Bu tarihten sonra çalışıp yeniden emeklilik dilekçesi verildiğinde kıdem tazminatı alınabilir. Bu da bugün itibariyle en düşük aylığın 7500 lira olduğu düşünüldüğünde emekliliği dondurup yeniden çalışmaya devam etmek çok mantıklı görünmüyor.

İŞ SÖZLEŞMESİNİN SONA ERDİĞİ HER DURUMDA KIDEM HAKKI DOĞUYOR MU?
Kıdem tazminatının verilmesi için iş sözleşmesinin yasada belirlenen şartlarda feshi zorunlu. Feshe bağlı haklardan birisi olmakla birlikte iş sözleşmesinin sona erdiği her durumda talep doğmaz.
İş Kanunu'na göre yaşlılık aylığı almak için yaş dışındaki sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayılarını tamamlayarak kendi isteğiyle işten ayrılan işçi kıdem tazminatına hak kazanır.

KADIN ÇALIŞANLAR EVLİLİK DURUMUNDA İŞİ BIRAKTIĞINDA KIDEM TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?
Kadın işçiler, evlilik nedeni ile işten ayrılmaları durumunda kıdem tazminatına hak kazanır. Bunun için iş sözleşmesinin evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde yazılı olarak feshi, evliliği gösteren belgenin işverene sunulması, feshin gerekçesinin evlilik olduğunun açıkça belirtilmesi gerekiyor.

TOPTAN ÖDEME ALMAK AMACIYLA İŞTEN AYRILAN İŞÇİ KIDEM TAZMİNATINA HAK KAZANIR MI?
Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulu kurum veya sandıklardan toptan ödeme almak amacıyla işten ayrılma kıdem tazminatına hak kazanılan hallerdendir.

ÇALIŞAN VEFAT ETTİĞİ TAKDİRDE ÇALIŞANA AİT KIDEM TAZMİNATI TUTARINI MİRASÇILARI TALEP EDEBİLİR Mİ?
Vefat eden çalışana ait kıdem tazminatı, tüm yasal mirasçılarına veraset ilamındaki hisseleri oranında ödenir.