Akkuyu'dan yeni hedeflere nükleer enerjide stratejik akıl! Berat Albayrak'ın hamleleri büyük dönüşümü başlattı

Türkiye'nin ilk nükleer güç santrali Akkuyu NGS'de 1. güç ünitesinin devreye alınmasına yönelik çalışmalar sürerken, Türkiye'nin nükleer enerji yolculuğunda yeni bir dönem için hazırlıklar da hız kazanıyor. Santralin 1. ünitesinde haziran ayında gerçek yakıt yüklemesinin provası niteliğindeki temsili yakıt yükleme işleminin gerçekleştirilmesi, Akkuyu'da devreye alma sürecinin önemli aşamalarından biri oldu. Akkuyu'nun yanı sıra Sinop ve Trakya'da planlanan yeni nükleer güç santralleri ile küçük modüler reaktörlere (SMR) yönelik hedefler de Türkiye'nin nükleer enerji politikasında yeni başlıkları gündeme taşıdı. Peki, Akkuyu'nun devreye alınması Türkiye'nin nükleer enerji yolculuğunda ne anlama geliyor? Yeni santral projeleri ve SMR'lar Türkiye'nin enerji sisteminde nasıl bir rol üstlenecek?

Sabah gazetesinden Ümmügülsüm Yiğit'in haberine göre, İstanbul Teknik Üniversitesi Enerji Enstitüsü Nükleer Araştırmalar Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erol Kam, Akkuyu NGS'de dört VVER-1200 ünitesinin inşa edildiğini ve toplam kurulu gücün 4 bin 800 MW olacağını söyledi. Türkiye'nin henüz işletmede bir nükleer güç reaktörüne sahip olmadığını hatırlatan Prof. Dr. Kam, "Türkiye artık nükleer enerjiyi yalnızca konuşan değil, onu devreye almaya hazırlanan bir ülkedir. Bu, yetmiş yıla yaklaşan arayışın en somut aşamasıdır." dedi. Akkuyu'nun 1. ünitesinde devreye alma testlerinin sürdüğünü belirten Prof. Dr. Kam, temsili yakıt demetlerinin yüklenmesinin gerçek yakıt yüklemesinin provası olduğunu, gerekli lisans ve izinlerin ardından fiziksel devreye alma, ilk kritiklik, güç yükseltme testleri ve şebeke senkronizasyonunun geleceğini aktardı.

SİNOP VE TRAKYA İLE NÜKLEER VİZYON GENİŞLİYOR

Sinop ve Trakya'da planlanan projelerin hayata geçmesi hâlinde Türkiye'nin elektrik sisteminin daha dengeli ve dirençli hâle gelebileceğini söyleyen Prof. Dr. Kam, uzun vadeli vizyonda Akkuyu ile birlikte toplam 12 büyük konvansiyonel reaktöre ulaşılmasının hedeflendiğini belirtti. Sinop sahasının önemli bir lisanslama aşamasını geçtiğini, Trakya'da Kırklareli-İğneada bölgesindeki saha çalışmalarının sürdüğünü aktaran Prof. Dr. Erol Kam, nükleer enerjinin rüzgâr ve güneşin alternatifi değil, onları tamamlayan kararlı bir üretim gücü olması gerektiğini vurguladı.

NÜKLEER ENERJİDE ARZ GÜVENLİĞİ VURGUSU

Nükleer enerjinin enerji arz güvenliğine güçlü katkı sağladığını belirten Prof. Dr. Erol Kam, modern nükleer santrallerin çoğu zaman yüzde 90'ın üzerinde kapasite faktörlerine ulaşabildiğini ve uzun yakıt çevrimleri sayesinde aylarca kesintisiz üretim yapabildiğini söyledi. Nükleer yakıtın yüksek enerji yoğunluğuna sahip olduğunu aktaran Prof. Dr. Erol Kam, uzun dönemli yakıt planlaması ve stoklamanın farklı bir tedarik güvenliği sağladığını ifade etti. Yakıt üretimi, zenginleştirme, yedek parça ve bakım zincirlerinde dış bağımlılıkların tamamen ortadan kalkmadığını da belirten Kam, "Arz güvenliği, tek bir kaynağa bağımlı olmamak ve kriz anında sistemi ayakta tutacak seçeneklere sahip olmaktır." dedi.

SMR'LARIN VAADİ KÜÇÜKLÜĞÜNDE DEĞİL

SMR'ların büyük reaktörlerin alternatifi değil, doğru koşullarda onları tamamlayabilecek yeni bir nükleer seçenek olduğunu söyleyen Prof. Dr. Erol Kam, daha küçük ünite gücü ve kademeli yatırım imkânının küçük şebekeler ve sanayi bölgeleri açısından avantaj sağlayabileceğini belirtti. SMR'ların otomatik olarak ucuz veya hızlı kurulabilen bir teknoloji olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Erol Kam, yatırım maliyetleri, lisanslama, seri üretim ölçeği, yakıt tedariki, atık yönetimi ve tedarik zincirinin kritik başlıklar olduğunu söyledi ve "SMR'ların vaadi küçüklüklerinde değil, standartlaşarak çoğaltılabilmelerinde yatıyor." dedi.

5 BİN MW'LİK HEDEF NE GETİRECEK?

Türkiye'nin 2050 vizyonunda 12 büyük reaktöre ilave olarak 5 bin megavat SMR kapasitesi hedeflendiğini belirten Prof. Dr. Erol Kam, bu kapasitenin proses ısısı, hidrojen üretimi, bölgesel ısıtma ve deniz suyunun arıtılması gibi alanlarda da kullanılabileceğini söyledi. "Nükleer enerjinin ikinci büyük dönemi yalnızca elektrikte değil, ısıda, suda ve sanayide yaşanabilir." diyen Kam, SMR yatırımlarının sanayinin karbonsuzlaşması için yeni bir altyapı seçeneği oluşturabileceğini belirtti. Türkiye açısından SMR'ların en gerçekçi kullanım alanı, yüksek ve sürekli enerji tüketen sanayi kümeleridir. Demir-çelik, kimya, rafineri, veri merkezleri ve büyük organize sanayi bölgeleri bu açıdan öne çıkar. Elektriğin yanında uygun tasarımlarda proses ısısı sağlanması, fosil yakıt tüketiminin azaltılmasına yardımcı olur.

AKKUYU'NUN ARDINDAN YERLİLEŞME HEDEFİ

Akkuyu'nun Türkiye açısından yalnızca elektrik üretimi anlamına gelmediğini belirten Prof. Dr. Erol Kam, proje kapsamında çok sayıda Türk firmasının tedarik zincirine dâhil olduğunu ve önemli bir insan kaynağının nükleer alanda yetiştiğini söyledi. Akkuyu'nun Türkiye'ye reaktör işletmeciliği, nükleer güvenlik kültürü ve proje yönetimi açısından deneyim kazandırdığını aktaran Kam, bu birikimin sonraki projelere aktarılmasının önemine dikkat çekti. Türkiye'nin nükleer enerjide uzun vadeli hedefleri açısından yerli kapasitenin geliştirilmesi gerektiğini vurgulayan Kam, tasarım, malzeme, kontrol sistemleri, imalat ve sertifikasyon gibi alanlarda yetkinlik kazanılmasının önem taşıdığını dile getirdi. Bu kapasitenin yalnızca yeni santrallerin kurulmasına değil, Türkiye'nin nükleer teknolojide daha güçlü bir konuma gelmesine de katkı sağlayabileceğini belirtti.

BERAT ALBAYRAK DÖNEMİNDE ATILAN ADIMLAR NÜKLEER GELECEĞİN ZEMİNİNİ GÜÇLENDİRDİ

2017'de açıklanan Millî Enerji ve Maden Politikası'nın Türkiye'nin enerji politikasında önemli bir yön tayin ettiğini belirten Prof. Dr. Erol Kam, politikanın üç temel ekseninin arz güvenliği, yerlileştirme ve öngörülebilir piyasa olduğunu söyledi. Dönemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak'ın görev süresinde bu çerçevenin LNG ve FSRU altyapısı, doğal gaz depolama, denizlerde doğal gaz ve petrol aramaları, YEKA modeli ve nükleer enerji hedefleriyle birlikte ele alındığını kaydetti. Akkuyu projesinin hükûmetler arası anlaşmasının 2010'da imzalandığını hatırlatan Prof. Dr. Erol Kam, 2017'deki politikanın enerji bağımlılığını yalnızca ithalat faturası olarak değil, millî güvenlik ve sanayi politikası meselesi olarak çerçevelediğini vurguladı. Bu dönemde Türkiye'nin kendi sondaj filosunu oluşturmasının daha sonraki Karadeniz doğal gaz aramalarında somut bir kapasite avantajı sağladığını, FSRU ve depolama yatırımlarının da gaz arzının esnekliğini artırdığını belirtti.

"Enerji bağımsızlığı bir dönemin sloganı değil, yıllar boyunca sürdürülen kurumsal kapasite inşasıdır." diyen Prof. Dr. Erol Kam, 2017'deki politikanın bu zincirin önemli halkalarından biri olduğunu söyledi. Kam'a göre başarıyı kalıcı kılacak olan ise aynı stratejik aklın yeni teknolojiler, nükleer yerlileşme ve enerji dönüşümü alanlarında kurumlar üstü bir devlet politikası olarak sürdürülmesi olacak.

AKKUYU BİR SONUÇ DEĞİL, GÜÇLÜ BİR BAŞLANGIÇ

Türkiye'nin resmî vizyonunda 2050'ye doğru Akkuyu, Sinop ve Trakya'da toplam 12 büyük reaktör ile 5 bin MW SMR kapasitesinin öngörüldüğünü aktaran Kam, hedefin elektrik üretiminin en az yüzde 10-15'ini nükleerden karşılamak olduğunu söyledi. "Akkuyu bu nedenle bir sonuç değil, güçlü bir başlangıçtır."