Bosna Kasabı Mladic öldü, Sırbistan’dan skandal karar: Soykırımcı savaş suçlusuna devlet töreni hazırlığı

Bosna Hersek'te 1992-1995 yılları arasında yaşanan savaşın en kanlı isimlerinden, Srebrenitsa Soykırımı'nın baş sorumlusu olarak hüküm giyen Ratko Mladic, Lahey'deki cezaevinde hayatını kaybetti. 84 yaşındaki Mladic, son döneminde geçirdiği sağlık sorunlarının ardından yaşamını yitirirken, ölümü Srebrenitsa'da geride bıraktığı acıları yeniden gündeme taşıdı.

Ancak soykırımcı Mladic'in ölümünün ardından Sırbistan'dan gelen açıklama yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi. Sırbistan Adalet Bakanı Nenad Vujic, Mladic'in ailesinin belirleyeceği yerde "hak ettiği tüm askeri ve devlet onurlarıyla" toprağa verileceğini açıkladı.

Vujic, K1 televizyonuna yaptığı açıklamada, "General Mladic, devlet açısından kendisine tanınan tüm askeri ve devlet onurlarını alacak" ifadelerini kullandı.

Sırp makamlarının, Mladic'in cenazesinin Lahey tarafından ne zaman teslim edileceğine ilişkin ayrıntıları beklediği belirtildi. Bakan Vujic, gerekli bilgilerin ulaşmasının ardından Lahey'e gitmeye hazır olduklarını söyledi.

SIRBİSTAN'DAN SAVAŞ SUÇLUSUNA DEVLET ONURU

Mladic'in devlet töreniyle defnedilmesine ilişkin açıklama, Srebrenitsa'da yakınlarını kaybedenlerin tepkisini çekti.

Bosnalı akademisyen Esad Durakovic, bir savaş suçlusunun "kahraman" gibi gösterilerek toprağa verilmesinin son derece yanlış olduğunu belirtti. Durakovic, Sırbistan'ın böyle bir adımla kendisini "soykırımcı bir devlet" olarak ortaya koyacağı değerlendirmesinde bulundu.

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic ise Mladic'in devlet töreniyle defnedilip defnedilmeyeceğini doğrulamadı. Vucic, ailesinin Mladic'i Sırbistan topraklarında defnetmek istemesi halinde cenazenin "onurlu ve uygun" şekilde gerçekleştirilmesine yardımcı olacaklarını söyledi.

Vucic ayrıca Mladic'in hayatının son dönemini Sırbistan'da geçirmesi için ellerinden geleni yaptıklarını belirtti. Lahey'deki mahkemenin sağlık gerekçeleriyle Mladic'in serbest bırakılması yönündeki talepleri reddetmesini ise "benzeri görülmemiş ve gerekçelendirilemez bir davranış" olarak nitelendirdi.

BOSNA HERSEK'TE MLADİC PROVOKASYONU

Mladic'in ölümünün ardından Bosna Hersek'in doğusundaki Zvornik kentinde yüzlerce kişinin sokağa çıkması tepki topladı.

Büyük çoğunluğunu Sırpların oluşturduğu kalabalık, Sırbistan ve Sırp Cumhuriyeti bayrakları taşıdı. Göstericiler, üzerinde Mladic'in fotoğraflarının bulunduğu pankartlar açarak savaş suçlusunun adını sloganlarla andı.

Zvornik'teki gösteriye Bosna Hersek'in iki entitesinden biri olan Sırp Cumhuriyeti'nin Başkan Yardımcısı Camil Durakovic sert tepki gösterdi.

Durakovic, bölgede Boşnakların gömüldüğü toplu mezarların bulunduğunu hatırlatarak, "Burası Belgrad değil. Burası Mladic'in savaş emirlerinin uygulandığı yer. Bu toplanmalara tepki verecek kimse yok mu?" dedi.

Srebrenitsa yakınlarındaki Bratunac'ta bir duvara "Hepimiz Mladic'in askerleriyiz" yazıldı.

Brcko'da ise Sırpların Mladic için mum yaktığı bildirildi.

Vişegrad'da da Mladic'i onurlandıran bir grup genç, binlerce Boşnak Müslümanın 1992'de öldürüldüğü bölgede bir köprüden Mladic'i öven pankart açtı ve işaret fişekleri yaktı.

Sırbistan'ın başkenti Belgrad'da ise Mladic'e destek gösterileri düzenlendi. Hükümete yakın özel televizyon kanalı Informer'ın Mladic'e ilişkin sürekli yayın yaptığı, kanalın görüntülerinde başkentteki ana köprülerden birinde işaret fişekleri taşıyan onlarca kişinin görüldüğü aktarıldı.

"ONUN FİKİRLERİ ÖLMEDİ"

Srebrenitsa'da Mladic'in ölümüne ilişkin en ağır tepki, soykırımda yakınlarını kaybedenlerden geldi.

Mladic'in birliklerinin öldürdüğü üç oğlu, eşi ve torunu nedeniyle ailesinden geriye tek başına kalan 77 yaşındaki Mejra Djogaz, ölümün kendisi açısından hiçbir şeyi değiştirmediğini söyledi.

Djogaz, "Onun yüzünden yalnız kaldım. Yalnız kalan sadece ben değilim. Srebrenitsa'daki tüm anneler ve Bosna Hersek'in dört bir yanındaki birçok insan aynı kaderi yaşadı" dedi.

Djogaz, Mladic'in daha uzun yaşamasını ve daha fazla acı çekmesini istediğini de ifade etti.

Srebrenitsa'daki annelerin ana derneklerinden birinin üyesi olan Sehida Abdurahmanovic de Mladic'in cezasını çekerek ölmesinin mağdurlar açısından önem taşıdığını belirtti.

Abdurahmanovic'in kardeşi Srebrenitsa Katliamı sırasında kayboldu ve bir daha bulunamadı.

Abdurahmanovic, Mladic'in ömür boyu hapis cezasına çarptırılmış olmasının esas olduğunu belirterek, "Bu ceza ile onun hayatı zaten bitmişti" dedi.

Temmuz 1995'te oğlu ve eşini kaybeden 74 yaşındaki Fadila Efendic ise Mladic'in ölümünün kendisinde ne sevinç ne de özel bir üzüntü oluşturduğunu söyledi.

Efendic için asıl ağır olanın, Mladic'in fikirlerinin yaşamaya devam etmesi olduğunu belirterek, "Bu ideoloji ölmüş değil" dedi.

BM'DEN MLADİC UYARISI

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres de Mladic'in ölümünün ardından mağdurlar ve hayatta kalanlarla dayanışma içinde olduğunu bildirdi.

Guterres'in sözcüsü Stephane Dujarric aracılığıyla yapılan açıklamada, Mladic hakkındaki uluslararası mahkeme kararlarının kesin olduğu ve mahkemenin ortaya koyduğu gerçeklerin tarihsel kaydın bir parçası olduğu belirtildi.

BM Genel Sekreteri, iktidar ve nüfuz sahibi kişilere, mahkemeler tarafından hükme bağlanan suçların ciddiyetini inkar etmemeleri çağrısında bulundu.

Guterres ayrıca Srebrenitsa Soykırımı'nın tarihi bir gerçek olarak inkar edilmesini ve uluslararası mahkemeler tarafından savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırım nedeniyle hüküm giymiş kişilerin yüceltilmesini sert biçimde kınadı.

"SAVAŞ SUÇLUSU OLARAK ÖLDÜ"

Karadağ Cumhurbaşkanı Jakov Milatovic de Mladic'in cezaevinde savaş suçlusu olarak öldüğünü söyledi.

Milatovic, Mladic'in soykırım ve en ağır savaş suçlarından kesin bir hükümle mahkum edildiğini belirterek bunun siyasi görüş meselesi olmadığını, uluslararası mahkemenin kesin kararıyla ortaya konmuş bir gerçek olduğunu ifade etti.

Hırvatistan Dışişleri Bakanı Gordan Grlic Radman da Mladic'in Bosna Hersek ve Hırvatistan'da kanlı izler bıraktığını belirterek savaş suçlularından birinin daha öldüğünü söyledi.

RUSYA'DAN LAHEY MAHKEMESİNE SUÇLAMA

Rusya Dışişleri Bakanlığı ise Mladic'in ölümünün ardından farklı bir tutum sergiledi.

Bakanlık, Mladic'in Lahey'deki yargılanması ve cezaevindeki koşulları sırasında temel haklarının, sağlık ve yeterli tıbbi bakım hakkı da dahil olmak üzere, göz ardı edildiğini savundu.

Rusya Dışişleri Bakanlığı, Mladic davasının, "Sırp karşıtı önyargı" ve mahkemenin çifte standartlarının açık bir göstergesi olduğunu öne sürdü.

KIZILYILDIZ TRİBÜNLERİNDEN MLADİC TEZAHÜRATI

Savaş suçlusunun ölümünün ardından Mladic'i yücelten görüntüler spor tribünlerine de taşındı.

Sırbistan'ın Kızılyıldız takımının taraftar grubu Delije, UEFA Avrupa Ligi play-off turunda Çekya temsilcisi Viktoria Plzen ile oynanan deplasman maçında Mladic'i öven pankart açtı.

Yaklaşık 1200 kişilik taraftar grubunun bulunduğu deplasman tribününde "General, ebedi şan ve şükran" yazılı pankart açıldı. Taraftarlar dakikalar boyunca "Ratko Mladic" şeklinde tezahürat yaptı.

Kızılyıldız'ın resmi sosyal medya hesabından da taraftarların açtığı pankartın fotoğrafları paylaşıldı.

Srebrenitsa Anıt Merkezi, olayın ardından UEFA'ya resmi şikayette bulundu. Merkez, Kızılyıldız'ın Avrupa kupalarından kalıcı olarak menedilmesini talep etti.

Açıklamada, Kızılyıldız'ın Mladic'i yücelten eylemleri nedeniyle UEFA tarafından daha önce de disiplin cezalarına çarptırıldığı hatırlatıldı.

MLADİC KİMDİR?

Ratko Mladic, 1942'de Bosna Hersek'in doğusundaki Kalinovik yakınlarındaki Bozanovici köyünde doğdu. Askeri eğitimini Belgrad'da aldı ve Yugoslav Halk Ordusu'nda görev yaptı.

Mayıs 1992'de Bosna Hersek'te kurulan Sırp Cumhuriyeti Ordusu'nun Genelkurmay Başkanlığına getirildi ve 1996'ya kadar bu görevde kaldı.

Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi, Mladic hakkında ilk iddianameyi 24 Temmuz 1995'te hazırladı.

Bosna Hersek'teki savaşın ardından Sırbistan'a kaçan Mladic, yaklaşık 16 yıl boyunca saklandı. Sırbistan makamlarının kendisini bulamadığı yönündeki açıklamalara rağmen Mladic'in yıllarca devlet kurumlarındaki bazı kişiler tarafından korunduğu iddiaları gündeme geldi.

Yerel bir televizyon programında yayımlanan görüntülerde, arandığı dönemde kalabalık ortamlarda insanlarla görüştüğü, eğlendiği ve fotoğraf çektirdiği ortaya çıktı.

Mladic, 26 Mayıs 2011'de Sırbistan'ın Zrenjanin kenti yakınlarındaki Lazarevo köyünde yakalandı ve 31 Mayıs 2011'de Lahey'e gönderildi.

16 Mayıs 2012'de başlayan yargılamasında hakkındaki suçlamaları kabul etmeyen Mladic, Srebrenitsa'da 8 binden fazla Boşnak sivilin öldürülmesinden sorumlu tutuldu.

Uluslararası mahkeme tarafından soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan mahkum edilen Mladic, ömür boyu hapis cezası çekiyordu.

Srebrenitsa Katliamı, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'da yaşanan en ağır katliam olarak kayıtlara geçti. 1995'te 8 binden fazla Müslüman Boşnak erkek ve çocuk öldürüldü ve kurbanların cesetleri toplu mezarlara gömüldü.

Bosna Savaşı ise yaklaşık 100 bin kişinin ölümüne ve 2,2 milyon kişinin yerinden edilmesine yol açtı.

Mladic, siyasi tarafta eski Yugoslavya Devlet Başkanı Slobodan Milosevic ve eski Bosnalı Sırp lider Radovan Karadzic ile birlikte savaşın en önemli aktörlerinden biri oldu.

Srebrenitsa Anıt Merkezi Başkanı Emir Suljagic, Mladic'in ölümünün ardından geriye kalan en zor görevin gerçeklerin, sorumluluğun ve hafızanın onunla birlikte ölmesine izin vermemek olduğunu söyledi.

Suljagic'e göre Mladic'in ölümü, gerçeğin ve yaşananların unutulmaması gerektiği yönündeki mücadeleyi sona erdirmedi.

Srebrenitsa'da yakınlarını kaybeden Kada Hotic ise Mladic'in ömür boyu hapis cezasına çarptırılmasından dolayı mahkemeye minnettar olduğunu belirterek, savaş suçlusunun çok sayıda insanı öldürdüğünü ve "utanç içinde öldüğünü" söyledi.

Buna karşın Bosnalı Sırp ayrılıkçı lider Milorad Dodik, Mladic'in ölümünü "cinayet" olarak nitelendirdi ve Mladic'in Sırplar tarafından saygı gördüğünü, komutan olarak Sırpları savunduğunu söyledi.

Sırp aşırı milliyetçisi siyasetçi Vojislav Seselj ise Mladic'in "uzun süre mücadele ettiğini" ve "onu öldürdüklerini" savundu.

Mladic'in ölümünün ardından ortaya çıkan tablo, Srebrenitsa'da yaşananların üzerinden onlarca yıl geçmesine rağmen savaş suçlusunun mirası etrafındaki bölünmenin devam ettiğini gösterdi.