Birleşik Krallık'ta çifte kuşatma! Üç bölgeden ayrılık hamlesi, Londra'nın önünde ABD-Çin ve Avrupa sınavı

Birleşik Krallık'ın geleceği açısından dikkat çeken bir gelişme yaşandı. İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'daki ayrılıkçı veya İrlanda'nın birleşmesini savunan siyasi hareketlerin liderleri, Galler'in başkenti Cardiff'te bir araya gelerek ortak bir mutabakat imzaladı.

İskoçya Ulusal Partisi lideri ve İskoçya Başbakanı John Swinney, Galler'deki Plaid Cymru lideri ve Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth ile Kuzey İrlanda Başbakanı ve Sinn Féin yöneticisi Michelle O'Neill'in yanı sıra Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald da toplantıda yer aldı.

Liderler, halkların kendi geleceklerini belirleme hakkına sahip olduğunu savunarak İngiliz hükümetinin anayasal değişikliklerin önüne geçmemesi gerektiğini bildirdi.

Mutabakatın en dikkat çeken mesajı ise açıkça verildi:

"Westminster'ın zamanı sona eriyor."

Liderler ayrıca İngiliz hükümetine, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'da yaşanabilecek anayasal değişime hazırlanma, planlama ve bu süreci kolaylaştırma çağrısı yaptı.

Ancak burada kritik bir ayrıntı bulunuyor.

Bu belge, Birleşik Krallık'ı hukuken parçalayan bir anlaşma değil. Liderler Cardiff'te hükümet temsilcileri sıfatıyla değil, siyasi parti liderleri olarak bir araya geldi. Dolayısıyla imzalanan metin, ayrılığı otomatik olarak başlatan bir belge değil; ortak siyasi mücadele ve anayasal değişim çağrısı niteliğinde.

NEDEN ŞİMDİ? İLK KEZ ÜÇ CEPHEDE AYNI TABLO

Gelişmenin asıl önemi burada ortaya çıkıyor.

Mayıs ayında Galler'de yapılan seçimlerin ardından Plaid Cymru'nun hükümet kurmasıyla birlikte İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'da Birleşik Krallık'ın mevcut yapısına karşı çıkan siyasi hareketler aynı anda yönetimde etkili hale geldi. Bu durum, Birleşik Krallık tarihinde daha önce görülmemiş bir siyasi tablo ortaya çıkardı.

İskoçya'da bağımsızlık referandumu yeniden gündemde. Kuzey İrlanda'da İrlanda Cumhuriyeti ile birleşme tartışması büyüyor.

Galler ise henüz bağımsızlık referandumu için tarih vermiyor ancak Londra'dan çok daha geniş yetkiler istiyor. Dolayısıyla üç bölgenin hedefleri tamamen aynı değil. Fakat üçü de Westminster'ın yetkilerinin sorgulanması konusunda aynı siyasi zeminde buluşuyor.

İSKOÇYA: YENİ BAĞIMSIZLIK REFERANDUMU YENİDEN MASADA

İskoçya Başbakanı John Swinney, ülkesinin geleceğine İskoç halkının karar vermesi gerektiğini savunuyor. Swinney, İskoçya'da bağımsızlık yanlısı görüşün yeniden güçlendiğini belirterek yeni bir referandum talebini gündemde tutuyor.

İskoç liderlere göre Mayıs seçimleri de kendilerine yeni bir siyasi dayanak sağladı.

Swinney'in dikkat çektiği nokta ise Başbakan Andy Burnham'ın daha önce yaptığı açıklamalar.

İngiltere'de kararların halka daha yakın düzeyde alınması gerektiğini savunan Burnham'ın bu yaklaşımını Swinney, İskoçya'nın kendi geleceğine karar vermesi gerektiği görüşünün dayanağı olarak gösteriyor.

Ancak Londra aynı fikirde değil.

Burnham, İskoçya Başbakanı'na gönderdiği mektupta bağımsızlık referandumunun şu aşamada gündemde olmadığını açıkça belirtti. Başbakan, ekonomik büyüme ve hayat pahalılığıyla mücadeleye odaklanılması gerektiğini savundu.

GALLER'DE HEDEF ŞİMDİLİK BAĞIMSIZLIK DEĞİL, DAHA FAZLA GÜÇ

Galler cephesindeki tablo ise biraz farklı.

Rhun ap Iorwerth, Galler'in mevcut yönetim modelinin değiştirilmesi gerektiğini savunuyor.

Galli lider, Westminster'ın yetkilerinin azaltılması ve Galler'in İskoçya ile Kuzey İrlanda'ya benzer daha geniş yetkilere sahip olması gerektiğini belirtiyor.

Plaid Cymru ise mevcut görev döneminde bağımsızlık referandumu için tarih vermiyor.

Ancak Galler'in daha fazla yetki talebi, uzun vadede Birleşik Krallık'ın mevcut merkezi yapısını değiştirebilecek en önemli başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.

KUZEY İRLANDA'DA HEDEF: İRLANDA İLE BİRLEŞME

Kuzey İrlanda'daki tartışmanın yönü ise doğrudan İrlanda'nın birleşmesine çevrilmiş durumda. Sinn Féin, Kuzey İrlanda'nın İrlanda Cumhuriyeti ile birleşmesi konusunda referandum yapılmasını istiyor.

Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald, referandum için 2030'a kadar net bir takvim ortaya konulması gerektiğini savundu. Kuzey İrlanda Başbakanı Michelle O'Neill de kendi kaderini tayin hakkının önünde hiçbir İngiliz hükümetinin duramayacağını söyledi.

Bu tartışmanın hukuki zemini ise 1998 Belfast Anlaşması. Anlaşmaya göre, Kuzey İrlanda'nın geleceğine ilişkin birleşme yönünde çoğunluk desteğinin oluştuğuna inanılması halinde referandum süreci gündeme gelebiliyor.

KRİZİN FİTİLİNİ TRUMP ATEŞLEDİ

Cardiff'teki tarihi buluşmanın hemen öncesinde Donald Trump'ın açıklaması geldi.

ABD Başkanı, Dublin ziyareti sırasında İrlanda Cumhuriyeti ile Birleşik Krallık'a bağlı Kuzey İrlanda'nın birleşmesini görmek istediğini söyledi.

Trump, birleşmenin "eninde sonunda" gerçekleşeceğini savunarak bunun daha erken gerçekleşmesinin de mümkün olduğunu ifade etti.

Bu açıklama Londra'da büyük yankı oluşturdu.

Çünkü Burnham yalnızca birkaç gün önce, Kuzey İrlanda'nın geleceğine ilişkin yeni bir referandum için çoğunluk desteği bulunmadığını ve bu durum değişmediği sürece referandum yapılmayacağını söylemişti.

Burnham'ın sözcüsü de Trump'ın açıklamasının ardından hükümetin tutumunda herhangi bir değişiklik olmadığını açıkladı.

TRUMP'IN ÇIKIŞI NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?

İrlanda'nın birleşmesi tartışması artık yalnızca Londra ile Belfast arasında yürütülen bir tartışma olmaktan çıktı. ABD Başkanı doğrudan tarafların geleceğine ilişkin görüş ortaya koydu.

Michelle O'Neill de Trump'ın açıklamasının tartışmayı uluslararası düzeye taşıdığını savundu.

Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald ise ABD'nin İrlanda'nın siyasi geleceğinde tarihsel olarak önemli bir rol oynadığını belirterek Trump'ın sözlerinin şaşırtıcı olmadığını söyledi. Ancak Trump'ın açıklaması Kuzey İrlanda'daki İngiltere yanlısı siyasetçilerin sert tepkisini de çekti.

Demokratik Birlik Partisi, İrlanda ile birleşme fikrine karşı çıktı. Kuzey İrlanda Başbakan Yardımcısı Emma Little-Pengelly ise Michelle O'Neill'in Cardiff toplantısına katılmasını eleştirdi.

Little-Pengelly, O'Neill'in toplantıya Kuzey İrlanda hükümetinin ortak başbakanı olarak değil, Sinn Féin lideri olarak katıldığını savundu.

BURNHAM'IN ÖNÜNDEKİ ASIL KRİZ: BİRLEŞİK KRALLIK'I KORUMAK MI, YETKİYİ DAĞITMAK MI?

Burada Andy Burnham'ın siyasi yaklaşımı tartışmanın merkezine oturuyor. Burnham, İngiltere içinde yerel yönetimlere daha fazla yetki verilmesini savunan bir siyaset izliyor.

Fakat aynı yaklaşım İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda tarafından farklı yorumlanıyor. Swinney ve diğer liderler, "kararlar halka daha yakın alınmalı" yaklaşımının yalnızca İngiltere içindeki bölgelere uygulanamayacağını savunuyor.

Başka bir ifadeyle, Burnham'ın savunduğu yetki paylaşımı politikası, Birleşik Krallık'ın diğer ülkelerinde "O halde neden kendi geleceğimize kendimiz karar vermeyelim?" sorusunu güçlendiren bir siyasi argümana dönüşmüş durumda. Bu, Swinney ve Galli liderlerin açıklamalarında açıkça görülen bir tartışma.

LONDRA DIŞARIDA DA SIKIŞIYOR MU?

Tam bu noktada Birleşik Krallık'ın dış politikası da tartışmaya giriyor. Burnham hükümeti göreve geldikten sonra hem ABD hem Çin hem de Avrupa ile ilişkileri aynı anda yönetmek zorunda kaldı.

Dikkat çeken zamanlamaya bakıldığında, Burnham 7 Eylül'de Donald Trump ile görüştü. Ertesi gün ise Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile telefon görüşmesi yaptı. Şi, Çin ile İngiltere'nin farklılıklarından çok ortak çıkarlarının bulunduğunu söyledi ve teknoloji, eğitim, sağlık ve finans gibi alanlarda iş birliğinin artırılmasını istedi.

Burnham ise Çin ile "açık ve yapıcı" biçimde çalışacağını belirtti. Bununla birlikte güvenlik, insan hakları, Hong Kong ve Rusya-Ukrayna savaşı gibi tartışmalı başlıkları da gündeme getirdi.

Yani Londra bir taraftan Washington ile ilişkilerini sürdürürken diğer taraftan Pekin'le ekonomik ve siyasi ilişkileri geliştirmeye çalışıyor.

ABD-ÇİN ARASINDA SIKIŞAN BRİTANYA MI?

Bu noktada bazı uluslararası değerlendirmeler dikkat çekiyor.

Chatham House tarafından yayımlanan bir değerlendirmede Burnham hükümetinin dış politikada üç temel ilişkiyi aynı anda yönetmesi gerektiği belirtiliyor: ABD, Avrupa ve Çin.

Kuruluş, Washington'la iş birliğinin korunmasını ancak İngiltere'nin çıkarları veya değerleriyle çelişen Amerikan politikalarından gerektiğinde ayrışmaya hazır olunmasını öneriyor. Aynı değerlendirmede Avrupa'nın Birleşik Krallık'ın dış politika önceliklerinde daha fazla ağırlık taşıması gerektiği savunuluyor.

Bu nedenle bazı yorumlarda ortaya çıkan "Britanya ABD ile Çin arasındaki güç mücadelesinde sıkışıyor" yaklaşımı, tamamen temelsiz bir senaryo değil; ancak bunun Birleşik Krallık'ın "paylaşıldığı" veya herhangi bir ülkeye "boyun eğdiği" anlamına geldiğini söylemek için somut kanıt bulunmuyor.

Üstelik Londra'nın Avrupa ile ilişkilerinde de yeni bir sorun ortaya çıktı.

Birleşik Krallık ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkileri yeniden düzenlemeye yönelik görüşmeler, Avrupa'nın sanayi politikası nedeniyle yeniden gecikti. Burnham, Avrupa'nın yeni sanayi kurallarının İngiliz otomotiv, kimya ve diğer sektörleri açısından ciddi sorun yaratabileceği uyarısında bulundu.

Dolayısıyla Londra aynı anda üç farklı cephede mücadele ediyor:

Washington'la stratejik ilişki, Pekin'le ekonomik çıkarlar ve Avrupa ile Brexit sonrası yeni denge arayışı.

Bunlara bir de İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'daki anayasal kriz ekleniyor.

BİRLEŞİK KRALLIK GERÇEKTEN PARÇALANMANIN EŞİĞİNDE Mİ?

Uzmanlara göre şu an için Birleşik Krallık'ın hukuken parçalanmasının eşiğinde olduğunu söylemek mümkün değil. Ancak siyasi tablo, uzun süredir görülmeyen ölçüde değişmiş durumda. İlk kez İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'daki yönetimlerde etkili olan siyasi liderler aynı anda Birleşik Krallık'ın mevcut yapısının değiştirilmesini savunuyor.

İskoçya bağımsızlık referandumu istiyor. Kuzey İrlanda'da İrlanda ile birleşme tartışması büyüyor. Galler daha fazla yetki talep ediyor.

ABD Başkanı Trump, İrlanda'nın birleşmesini destekliyor. Burnham ise referandumların şu aşamada gündemde olmadığını söylüyor.

Bütün bunların üzerine Londra, aynı anda ABD, Çin ve Avrupa arasındaki giderek sertleşen ekonomik ve siyasi rekabeti yönetmeye çalışıyor. Bu nedenle Cardiff'te imzalanan belge, tek başına Birleşik Krallık'ın dağıldığı anlamına gelmese de ülkenin anayasal geleceği konusunda yeni ve çok daha sert bir dönemin başladığını gösteren siyasi bir işaret niteliğinde.

Dış basında yer alan analizlere göre asıl soru artık yalnızca "İskoçya, Galler veya Kuzey İrlanda Birleşik Krallık'tan ayrılacak mı?" değil.

Londra, üç farklı bölgede aynı anda büyüyen kendi kaderini tayin taleplerini, Washington-Pekin rekabetini ve Avrupa ile bozulan dengeleri aynı anda yönetebilecek mi?