8.8 büyüklüğündeki dev deprem neden dev tsunamiye yol açmadı?

30 Haziran gecesi Rusya'nın Kamçatka Yarımadası açıklarında meydana gelen 8.8 büyüklüğündeki deprem, şimdiye kadar kaydedilen en güçlü yer sarsıntılarından biri olarak kayıtlara geçti. Ancak bu kadar büyük bir depremin ardından genellikle kaçınılmaz olan tsunami tehdidi, bu kez beklenen ölçüde ortaya çıkmadı.

Pasifik genelinde tsunami uyarıları yapılmasına rağmen, ABD'nin batı kıyısı, Hawaii, Japonya ve Çin gibi birçok bölgede dalgalar görece küçük kaldı. Bu durum, akıllara aynı soruyu getirdi: Neden oluşması bu denli beklenen dev bir tsunami oluşmadı?

ENERJİ ÇOKTU AMA O KADAR DA DEĞİL

Washington Post gazetesine konuşan Oregon Üniversitesi'nden jeofizikçi Prof. Diego Melgar'a göre, ilk cevap depremin büyüklüğünde saklı:

"8.8 büyüklüğü elbette çok büyük, ama 9.0 ve üzeri depremlerle kıyaslandığında, ortaya çıkan enerji çok daha düşük. Çünkü deprem ölçeği logaritmiktir."

Melgar, 8.8 büyüklüğündeki bir depremin, 9.0 büyüklüğünde bir depreme göre yaklaşık üçte bir oranında daha az enerji yaydığını belirtiyor.

Bu fark, 2011 Japonya ya da 2004 Endonezya gibi dev tsunamilerin oluşmasını sağlayan kritik eşiğin aşılmadığı anlamına geliyor.

FAY HATTI KIRILDI AMA DENİZ TABANI YETERİNCE SIÇRAMADI

Tsunami oluşumunda yalnızca depremin büyüklüğü değil, yerin nasıl kırıldığı da belirleyici oluyor.

Melgar'a göre, Kamçatka'daki deprem yaklaşık 500 kilometrelik bir fay boyunca meydana geldi. Ancak deniz tabanında yukarıya doğru oluşan itme — yani tsunami yaratacak dikey hareket — beklenenden daha sınırlı kaldı.

Melgar, "Sarsıntı vardı ama deniz tabanında güçlü bir zıplama yoktu," dedi ve şöyle devam etti:

"Bu da su kütlesinin kitlesel şekilde yer değiştirmemesine yol açtı."

TOPRAK KAYMASI YAŞANMADI TSUNAMİ BÜYÜMEDİ

Bir diğer olasılık, deniz altında büyük çaplı bir toprak veya kaya kaymasının meydana gelmemiş olması. Tsunami araştırmalarıyla tanınan Rus bilim insanı Dr. Viacheslav Gusiakov'a göre, böyle bir kayma yaşansaydı, tsunami enerjisi yüzde 90'a kadar artabilirdi:

"1952'de aynı bölgede meydana gelen 9.0 büyüklüğündeki depremde böyle bir toprak kayması olmuştu ve Hawaii'de yıkıcı etki yaratmıştı. Bu kez bu ek enerji kaynağı yoktu."

DALGALAR NEREDE ETKİLİ OLDU?

Kamçatka kıyılarında tsunami oldukça büyük hissedildi. Bilim insanları, burada yer yer 15 metreyi, bazı güney sahil noktalarında ise 50 metreyi bulan dalgalar meydana geldiğini tahmin ediyor.

Ancak bu dev dalgalar açık denizde yayıldıkça güç kaybetti. Hawaii'de 1.5–2 metrelik dalgalar kaydedildi. Kaliforniya'da ise genelde 30–40 santimetreyi geçmeyen, Crescent City gibi birkaç özel bölgede ise 1 metreyi bulan yükselmeler gözlendi. Can kaybı bildirilmedi.

UYARI SİSTEMLERİ İŞE YARADI

Uzmanlar, afetin büyük yıkıma dönüşmemesinde erken uyarı sistemlerinin önemli rol oynadığını vurguluyor. Kamçatka ve Sakhalin tsunami merkezleri saniyeler içinde alarma geçerek, Pasifik genelinde tahliye ve hazırlık sürecini başlattı.

NOAA'dan tsunami uzmanı Vasily Titov, "Bu enerji ABD kıyılarına doğrudan yönelseydi sonuç farklı olabilirdi. Şanslıydık. Ama aynı zamanda hazırlıklıydık," diyerek erken müdahalenin önemine dikkat çekti.

"DEPREMLERİN BİR KARAKTERİ VARDIR"

New York Times gazetesine göre bu olay, büyük depremlerin otomatik olarak yıkıcı tsunamilere yol açmayabileceğini gösteren güncel bir örnek oldu.

Melgar, "Depremlerin bir karakteri vardır. Nerede kırıldıkları, nasıl hareket ettikleri ve zeminin nasıl tepki verdiği tsunami oluşumunda belirleyicidir."