Çalışanların mola hakkı ne kadar? 11 saati aşan mesailerde süre yeniden hesaplanıyor

Çalışma saatleri uzadıkça çalışanların dinlenme hakkı da yeniden gündeme geldi. Sabah'tan Önder Yılmaz'ın yazısına göre, 11 saati aşan çalışmalarda uygulanan ara dinlenmesi süreleri yargı kararı doğrultusunda yeniden gündeme geldi. Buna göre 11-13 saat arasında çalışanlara en az 1,5 saat, 13 saati aşan çalışmalarda ise 2 saat mola hakkı veriliyor. Bu hakkın kullandırılmaması halinde işverene 26 bin 620 TL idari para cezası uygulanıyor.

(A Haber Grafik Ekibi)

MOLA HAKKI NEDİR, NEDEN ÖNEMLİDİR?

Çalışanların gün içinde dinlenebilmesi, iş sağlığı ve çalışma verimi açısından büyük önem taşıyor. Ara dinlenmesi olarak da bilinen mola hakkı, çalışanların yorgunluğunu azaltmayı ve iş kazalarının önüne geçmeyi amaçlıyor.

Mola süreleri aynı zamanda çalışanların bedensel ve ruhsal açıdan kendilerini toparlamasına katkı sağlıyor. İş tatmininin ve iş veriminin artmasına yardımcı olurken, çalışanların sosyal yaşamlarına katılabilmelerine de imkan tanıyor. Peki çalışanlar günlük çalışma süresine göre ne kadar mola kullanabiliyor?

(A Haber)

ÇALIŞMA SÜRESİNE GÖRE MOLA KAÇ DAKİKA?

İş Kanunu kapsamında çalışanların ara dinlenmesi, günlük çalışma süresine göre belirleniyor. Buna göre 4 saate kadar kısa süreli çalışmalarda 15 dakika, 4 saatten 7,5 saate kadar olan çalışmalarda 30 dakika, 7,5 saatten 11 saate kadar süren çalışmalarda ise 1 saat mola veriliyor.

11 SAATİ AŞAN ÇALIŞMADA MOLA SÜRESİ DEĞİŞTİ

İş Kanunu'nda günlük çalışma süresinin en fazla 11 saat olduğu belirtiliyor. Ancak 11 saatin üzerinde mesai yapıldığı durumlar da bulunuyor.

Bu kapsamda verilen yargı kararıyla birlikte, 11 saati aşan çalışmalarda uygulanacak ara dinlenmesi süreleri yeniden gündeme geldi. Buna göre 11 ile 13 saat arasında çalışanların mola süresi en az 1,5 saat olacak.

Çalışma süresi 13 saati aşarsa ara dinlenmesi 2 saate çıkacak. Burada dikkat çeken nokta, 11 saati aşan çalışmalarda daha önce 1 saat olarak uygulanan mola süresinin çalışma süresi arttıkça yükselmesi.

İŞVEREN MOLA HAKKINI KULLANDIRMAK ZORUNDA MI?

İşveren, çalışanına ara dinlenmesini fiilen kullandırmak zorunda. Mola süresi işveren tarafından azaltılamıyor. Ancak çalışan lehine daha uzun mola süresi belirlenebiliyor. İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işverenin kendi uygulamasıyla mola süreleri artırılabiliyor.

Ara dinlenmesinin çalışma süresi içinde verilmesi gerekiyor. Mola, işe geç başlama veya işten erken çıkma şeklinde kullandırılamıyor.

MOLA TOPLU YA DA SIRAYLA KULLANDIRILABİLİR Mİ?

Mola saatlerinin nasıl kullanılacağını belirlemek işverenin yetkisinde bulunuyor. İşveren, çalışanların molalarını toplu şekilde veya belirli bir plana göre sırayla kullanmasını sağlayabiliyor. Ancak bu uygulama yapılırken çalışanın kanundan doğan ara dinlenmesi hakkının fiilen kullandırılması gerekiyor.

MOLA SIRASINDA İŞÇİ İŞ YERİNDEN ÇIKABİLİR Mİ?

Ara dinlenmesi sırasında çalışanın tamamen serbest olması gerekiyor. Çalışan bu süreyi iş yeri içinde veya dışında geçirebiliyor. Bununla birlikte işveren, ara dinlenmesi sırasında çalışanın yerini terk edemeyeceğini kararlaştırabiliyor.

Çalışan iş yerinde kalıyorsa da mola süresini serbestçe kullanabilmesi gerekiyor. Bu süre içinde çalışmaya zorlanamıyor.

İŞÇİ MOLA SAATİNDE UYUYABİLİR Mİ?

Mola sırasında çalışanlar serbest durumda bulunuyor. Bu nedenle işçinin mola sırasında uyuyup uyumayacağına kendisinin karar verebilmesi esas alınıyor. Ancak işveren, iş disiplini kapsamında iş yeri içinde uyumayı iç yönetmelikle yasaklayabiliyor.

YEMEK VE ÇAY MOLASI NE KADAR?

Çalışanın kanundan doğan ara dinlenmesi çalışma süresine dahil edilmiyor. İş yerlerinde bunun yanında çay, kahve veya namaz gibi ihtiyaçlar için de mola uygulanabiliyor. Bu süreler de ara dinlenmesi kapsamında değerlendiriliyor.

Örneğin iş yerinde 1 saat yemek molası ve 15 dakika çay molası veriliyorsa toplam mola süresi 1 saat 15 dakika olarak hesaplanıyor.

MOLA SÜRESİ FAZLA MESAİ HESABINI ETKİLER Mİ?

Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmadığı için fazla mesai hesabında dikkate alınıyor. İşçinin günlük çalışmasından mola süreleri çıkarılıyor. Ardından ortaya çıkan fiili çalışma süresi üzerinden haftalık 45 saatlik sınır değerlendiriliyor.

Ara dinlenmesi düşüldükten sonra fiili çalışma süresi haftada 45 saati aşıyorsa, aşan bölüm fazla çalışma kabul ediliyor. Bu durumda fazla mesai ücreti buna göre hesaplanıyor. Dolayısıyla mola süresinin hesaba doğru şekilde dahil edilmesi, çalışanın fazla çalışma alacağı açısından da önem taşıyor.

MOLA HAKKINI KULLANDIRMAYAN İŞVERENE CEZA VAR MI?

Mola saatinde tamamen serbest olan çalışanın bu süreyi iş yerinde geçirmesi, tek başına mola hakkının kullandırılmadığı anlamına gelmiyor. Ancak çalışan iş yerinde kalıyor ve mola süresinde çalışmaya devam ediyorsa ara dinlenmesi verilmemiş sayılıyor. İşverenin emriyle işyerinde beklemek de bu kapsamda değerlendiriliyor.

Mola hakkının kullandırılmaması ve buna bağlı olarak çalışma süresinin 45 saati aşması halinde, aşan süre için yüzde 50 zamlı ücret ödenmesi gerekiyor. Mola hakkını kullandırmayan işverene ise 26 bin 620 TL idari para cezası uygulanıyor.

MOLA YERİNE ÜCRET ÖDENEBİLİR Mİ?

Ara dinlenmesinin çalışan tarafından fiilen kullanılması gerekiyor. İşçiye mola hakkı yerine ücret verilmesi yeterli olmuyor. Bu nedenle işverenin, ara dinlenmesini ücret ödeyerek karşılaması mümkün değil.

EVDEN ÇALIŞANLARIN DA MOLA HAKKI VAR MI?

Evden çalışanlar da mola hakkından yararlanabiliyor. İş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadığı sürece evden çalışanlar da kanunda belirtilen ara dinlenmesi sürelerine tabi. Bu nedenle çalışma şeklinin evden olması, tek başına mola hakkını ortadan kaldırmıyor.

ÇOCUK VE GENÇ İŞÇİLER İÇİN MOLA SÜRESİ FARKLI

Çocuk ve genç işçiler açısından ara dinlenmesi süreleri farklı uygulanıyor. İki saatten fazla ve dört saatten az süren işlerde 30 dakika, dört saatten 7,5 saate kadar olan çalışmalarda ise 1 saat mola verilebiliyor.

Çocuk işçiler açısından ayrıca her 1 saatlik çalışmanın ardından 15 dakikalık mola verilmesi zorunlu.

KADIN ÇALIŞANLARIN SÜT İZNİ NE KADAR?

Kadın çalışanlara, bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam 1,5 saat süt izni veriliyor. Bu sürenin hangi saatler arasında kullanılacağını ve kaça bölüneceğini çalışan belirliyor. Söz konusu süre günlük çalışma kapsamında değerlendiriliyor.

ŞOFÖRLERİN MOLA HAKKI NASIL UYGULANIYOR?

Karayolu taşımacılığında çalışan şoförler için de ayrı bir uygulama bulunuyor. Şoförler 24 saatlik süre içinde 9 saatten fazla araç kullanamıyor. Ayrıca kesintisiz olarak 4,5 saatten fazla araç kullanmaları mümkün değil.

Bu sürenin ardından en az 45 dakika mola vermeleri gerekiyor. İşverenin bu süreleri ihlal etmesi halinde ise haklı fesih yolu açılıyor.

MOLA SÜRELERİ ARTIRILABİLİR Mİ?

Mola süreleri çalışan lehine artırılabiliyor ancak azaltılamıyor. Bu artış iş sözleşmesiyle, toplu iş sözleşmesiyle veya işverenin kendi inisiyatifiyle yapılabiliyor. Çalışanın kanuni mola hakkının haksız şekilde kullandırılmaması halinde ise haklı fesih yolu açılabiliyor.

YENİ MOLA DÜZENLEMESİNDE ÇALIŞANLARIN BİLMESİ GEREKENLER