CANLI | İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan: Baskı ve kuşatma altında müzakereye girmeyeceğiz

İran Meclis Başkan Yardımcısı Ali Nikzad, Hürmüz Boğazı'ndaki duruma ilişkin, ‍"Hiçbir koşulda Hürmüz Boğazı'nı önceki haline döndürmeyeceğiz. Devrim Rehberi'nin talimatı da bu yönde." ifadesini kullandı.

İranlı Öğrenciler Haber Ajansına (ISNA) göre, Nikzad, katıldığı bir televizyon programında gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Nikzad, ABD'nin Hürmüz Boğazı'na Umman yerine ortak olmayı istediğini ancak bunu dile getirmekten korktuklarını belirterek, "Hiçbir koşulda bunu kabul etmeyiz. Biz hiçbir koşulda Hürmüz Boğazı'nı önceki haline döndürmeyeceğiz. Devrim Rehberi'nin talimatı da bu yöndedir." dedi.

Ülkesinin zenginleştirilmiş uranyumu teslim etmeyeceğini vurgulayan Nikzad, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın nükleer kapasitesiyle ilgili çelişkili açıklamalarda bulunduğunu söyledi.

Nikzad son olarak, eğer Hürmüz ile Babülmendep Boğazı'nda etkili olmaları halinde dünya ekonomisin yüzde 25 oranında etkileneceğini ve bunu da son savaşta anladıklarını dile getirdi.

İsrail işgal güçleri, Litani Nehri’nin kuzeyinde bulunan yedi Lübnan kasabasındaki sivillere tahliye çağrısı yaptı.

İşgal güçlerinden tarafından yapılan açıklamada, ateşkes ihlalleri nedeniyle Hizbullah’a karşı “sert ve güçlü” şekilde harekete geçileceği belirtildi.

İsrail işgal güçleri, bölgedeki sivillerden güvenlik gerekçesiyle söz konusu yerleşim alanlarını derhal terk etmelerini isterken, operasyonların genişleyebileceği sinyalini verdi.

 Uluslararası arabulucular, barış görüşmelerini rayında tutmaya çalışırken, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin ABD Başkanı Donald Trump’ın temsilcilerinin planlanan Pakistan ziyaretini iptal etmesine rağmen pazar günü yeniden Pakistan’a dönmesi bekleniyor.

İran haber ajansı ISNA’ya göre Arakçi, savaşın tamamen sona erdirilmesine yönelik herhangi bir anlaşmanın çerçevesi konusunda “İran’ın tutum ve görüşlerini” iletmek amacıyla Pakistanlı yetkililerle yeniden bir araya gelecek.

Bakan, yalnızca bir gün önce de İslamabad’da bulunmuş, ardından Umman’a geçmişti. Diğer İranlı temsilcilerin ise savaşın sona erdirilmesine ilişkin konularda istişare yapmak ve gerekli talimatları almak üzere Tahran’a döndüğü belirtildi.

Cumartesi günü İslamabad’da gerçekleştirilen İran-Pakistan görüşmeleri öncesinde Beyaz Saray, Trump’ın barış temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner’in müzakereleri sürdürmek üzere Pakistan’a gitmeye hazırlandığını açıklamıştı.

Ancak Trump daha sonra Fox News’e yaptığı açıklamada bu ziyareti iptal ettiğini belirterek, “Boş yere oturup anlamsız konuşmalar yapmanın bir anlamı yok” dedi.

Trump, Tahran’ın müzakere pozisyonunu yetersiz bulduğunu söylerken, ziyaret iptalinin ardından İran’ın teklifini dakikalar içinde revize ettiğini de ifade etti.

“Bize daha iyi olması gereken bir belge verdiler ve ilginçtir ki ben ziyareti iptal ettikten sadece 10 dakika sonra çok daha iyi yeni bir belge geldi” diyen Trump, ayrıntı vermedi.

Açık çatışmalara geri dönülüp dönülmeyeceği sorusuna ise Trump, “Hayır, bu o anlama gelmiyor. Bunu henüz düşünmedik” yanıtını verdi.

Daha sonra Washington’da Beyaz Saray Muhabirleri Derneği yemeğinde silahlı bir saldırganın yakalanmasının ardından konuşan Trump, olayın İran’la bağlantılı olduğunu düşünmediğini ancak bunun kendisini “savaşı kazanmaktan alıkoymayacağını” söyledi.

Cumartesi günü Arakçi, Pakistan Genelkurmay Başkanı ve önemli arabuluculardan biri olan Asim Munir, Başbakan Şahbaz Şerif ve Dışişleri Bakanı İshak Dar ile görüştükten sonra Maskat’a geçti.

İslamabad’daki temaslarının ardından Moskova’ya gitmesi bekleniyor.

Arakçi, Pakistan’a yaptığı ilk ziyareti “çok verimli” olarak nitelendirirken, Washington’un niyetleri konusunda şüphelerini de dile getirdi.

“ABD’nin gerçekten diplomasi konusunda ciddi olup olmadığını henüz görmedik” dedi.

HÜRMÜZ BOĞAZI KRİZİ DERİNLEŞİYOR

Savaşın sona erdirilmesi yönündeki baskılar, petrol ve doğalgaz sevkiyatı açısından hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmasıyla daha da arttı.

İran Devrim Muhafızları, enerji piyasalarını sarsan bu ablukayı kaldırma niyetinde olmadıklarını açıkladı.

Muhafızlar, resmi Telegram kanallarından yaptıkları açıklamada, “Hürmüz Boğazı’nı kontrol etmek ve bunun caydırıcı etkisini Amerika ile Beyaz Saray’ın bölgedeki destekçileri üzerinde sürdürmek, İslami İran’ın kesin stratejisidir” ifadelerini kullandı.

ABD ise buna karşılık İran limanlarına abluka uygulamaya başladı.

İran ordusu devlet medyasında yayımlanan açıklamasında, ABD’nin süregelen “abluka, haydutluk ve korsanlık” faaliyetlerine karşılık verileceği uyarısında bulundu.

İSRAİL LÜBNAN’I VURDU

Savaşın Lübnan cephesinde ise İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran destekli Hizbullah’ı bu hafta uzatılan ateşkesi ihlal etmekle suçlayarak saldırı emri verdi.

Lübnan devlet medyası, ülkenin güneyinde en az dört noktaya İsrail saldırısı düzenlendiğini bildirdi. Bunlar arasında Bint Cbeyl bölgesindeki bir kasabaya art arda iki saldırı, Sur bölgesindeki bir kasabaya saldırı ve Nebatiye bölgesindeki iki ayrı kasabaya düzenlenen bombardıman yer aldı.

Lübnan Sağlık Bakanlığı’na göre Nebatiye ve Bint Cbeyl’deki saldırılarda altı kişi hayatını kaybetti.

İsrail işgal güçleri ise silah yüklü bir araçta bulunan üç Hizbullah mensubunun etkisiz hale getirildiğini, ayrıca motosiklet üzerindeki bir militan ile başka bölgelerde bulunan iki silahlı örgüt üyesinin daha öldürüldüğünü açıkladı.

Trump perşembe günü üç haftalık ateşkes uzatmasını duyurmuş ve İsrail ile Lübnan temsilcileriyle yaptığı görüşmenin ardından barış konusunda iyimser olduğunu söylemişti.

Ancak Hizbullah’ın parlamentodaki grubunun lideri Muhammed Raad, Lübnan’a müzakerelerden çekilme çağrısı yaparak, varılacak herhangi bir anlaşmanın ulusal mutabakattan yoksun olacağı uyarısında bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump, katıldığı Beyaz Saray Muhabirleri Derneği yemeğinde düzenlenen silahlı saldırıya ilişkin yaptığı açıklamada, "Bu, beni İran'daki savaşı kazanmaktan alıkoymayacak. Bunun İran'la bir ilgisi var mı bilmiyorum. Bildiklerimize dayanarak öyle olmadığını düşünüyorum. Ama biz harika işler yapmaya devam edeceğiz" dedi.

"İRAN SAVAŞI İLE BAĞLANTILI OLDUĞUNU SANMIYORUM"

Trump, "Bu silahlı saldırının İran'daki savaşla bağlantılı olabileceğine dair herhangi bir belirti var mı" sorusu üzerine, "Sanmıyorum ama bunu asla bilemezsiniz. Dünyanın alanında en iyi kişileri bunun üzerinde çalışıyor. Pek çok şeyi öğreneceğiz" yorumunu yaptı.

Daha önce farklı saldırı ve saldırı girişimlerine hedef olduğu hatırlatılan Donald Trump, tehlikelerin başkanlık görevinin bir parçası olduğunu belirterek, "Bundan daha tehlikeli başka bir meslek olduğunu hayal edemiyorum ama ülkeyi seviyorum ve bu görevi yapmaktan çok gurur duyuyorum" şeklinde konuştu.

Dünyanın dört bir yanında siyasi figürlere yönelik sayısız suikast yaşandığını hatırlatan Trump, "Güney Amerika'ya bakıyorsunuz; bazı rakamlar tek kelimeyle korkunç. Bu tehlikeli. Bunlar tehlikeli şeyler. İster burada olsun ister başka bir yerde, hiçbir ülke bundan muaf değil" değerlendirmesini yaptı.

TRUMP'TAN SALDIRI İLE İLGİLİ İRAN İMASI

Göreve geldiğinden bu yana İran kaynaklı nükleer tehdidi ortadan kaldırmak dahil sayısız başarıya imza attığını söyleyen Trump, "Ve dedim ki, 'İran'a bir yolculuk yapmak zorunda kalacağız. Eğer bunu yapmazsak nükleer bir silaha sahip olacaklar.' Onları B-2 bombardıman uçaklarıyla etkisiz hale getirdik. İlk dönemimde, tam bir felaket olan Obama anlaşmasını, yani İran nükleer anlaşmasını feshettim. Bu, İran için nükleer silaha giden bir yoldu. Eğer sahip olsalardı, nükleer silahları yüzde yüz kullanırlardı. Yani, bilirsiniz, böyle şeyler yaptığınızda hedef haline gelirsiniz. Eğer bunları yapmıyor olsaydım, sanırım çok daha az hedef olurdum, ama bundan onur duyuyorum" ifadelerini kullandı.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile görüşmesinde ABD'nin bölgeye askeri güç sevkiyatını eleştirerek, "Askeri varlığın artırılması ve düşmanca eylemler yalnızca koşulların daha da karmaşık hale gelmesine yol açar ve diyalog ortamını sekteye uğratır. İran, baskı, tehdit ve abluka altında dayatılan bir müzakereyi kabul etmeyecektir" dedi.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Görüşmede, bölgedeki son gelişmeler, ABD ile ateşkes süreci ve diplomatik girişimler ele alındı. Pezeşkiyan taraflar arasında etkili bir diyalog için ortak bir anlayış ve söylem geliştirilmesinin önemine dikkat çekerek, "Ortak bir bakış açısına ulaşılması ve etkili diyalog için gerekli zeminin oluşturulması, mevcut sorunların çözümünde ilerleme sağlanmasının ön koşuludur. Aksi takdirde ABD düşmanca adımlarını ve operasyonel baskılarını durdurmadığı sürece, güvenin yeniden tesis edilmesi ve diyalog sürecinde ilerleme sağlanması zor olacaktır" ifadelerini kullandı.

"DENİZ ABLUKASI GÜVENİ ZEDELİYOR"

ABD'nin İran'a yönelik uyguladığı deniz ablukasına değinen Pezeşkiyan, bu adımın güven inşa sürecini sekteye uğrattığını belirterek, "Bir yandan müzakere mesajları verilirken, diğer yandan deniz ablukası ve baskıların sürdürülmesi karşılıklı güven ortamını zedelemektedir. ABD'nin bu yaklaşımı, siyasi çözüm arzusuna ilişkin beyanlarıyla örtüşmezken, söz konusu çelişki İran halkı ve yetkililer nezdinde güvensizliği artırmaktadır. Eğer mevcut süreç önceki örneklerde olduğu gibi yeni bir saldırının zemini değilse ve gerçekten diplomasi iradesi varsa, eş zamanlı olarak baskı, abluka ve düşmanca adımların sürdürülmesi nasıl açıklanabilir?" dedi.

"MÜZAKERE İÇİN GÜVEN VE KARŞILIKLI SAYGI ŞART"

Pezeşkiyan, "İran, müzakere sürecinin ancak karşı tarafın tehdit, baskı ve dayatma politikaları yerine güven artırıcı ve karşılıklı saygıya dayalı bir yaklaşım benimsemesi halinde somut sonuçlar doğurabileceğini değerlendirmektedir. İran, uluslararası hukukun yerleşik ilkeleri ve küresel düzenlemeler çerçevesinde yalnızca halkının meşru haklarının teminini savunduğunu, bu çerçevenin ötesinde herhangi bir talepte bulunmadığını vurgulamaktadır" ifadelerini kullandı.

"ASKERİ YIĞINAK ÇÖZÜMLE ÇELİŞİYOR"

Düşmanca süreçlerin durdurulması ve müzakereler sırasında ihlal yaşanmayacağına dair güvence verilmesinin önemine işaret eden Pezeşkiyan, ABD'nin bölgeye ilave askeri güç sevk etmesini de eleştirdi. Pezeşkiyan, "Eğer sorunun çözümüne yönelik gerçek bir irade varsa, askeri varlığın artırılması ve düşmanca eylemler yalnızca koşulların daha da karmaşık hale gelmesine yol açar ve diyalog ortamını sekteye uğratır. Sorunların çözümü için uygun zemin oluşturulacaksa, öncelikle deniz ablukası gibi operasyonel engeller kaldırılmalıdır. İran, uluslararası hukuk çerçevesinde yalnızca meşru haklarını talep etmektedir. Baskı, tehdit ve abluka altında dayatılan bir müzakereyi kabul etmeyecektir" dedi.

İSLAM ÜLKELERİNE DİPLOMASİ ÇAĞRISI

İran'ın karşılıklı saygıya dayalı her türlü adil ve makul çözüm yoluna açık olduğunu belirten Pezeşkiyan, Pakistan başta olmak üzere İslam ülkelerinden, ABD'yi baskı ve tehditten uzak, sorumlu bir diyalog sürecine yönlendirmek için diplomatik kapasitelerini kullanmalarını istedi. Pezeşkiyan ayrıca, Şerif'in Türkiye, Katar ve Suudi Arabistan ile yürüttüğü temaslara teşekkür ederek, bu çabaların ateşkesin korunmasına ve gerilimin azaltılmasına katkı sağlamasını temenni etti.

PAKİSTAN'DAN ARABULUCULUK VE DESTEK VURGUSU

Pakistan Başbakanı Şerif ise İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin İslamabad ziyaretine değinerek, "Tahran'ın mesajları dikkatle alındı, dinlendi ve detayları üzerine kapsamlı görüşmeler yapıldı" dedi.

Pakistan'ın İran'ın onur ve egemenliğini zedeleyecek herhangi bir düzenlemeyi kabul etmeyeceğini belirten Şerif, bölgeye istikrar getirecek bir siyasi çözüm bulunmasının önemine işaret etti. Mevcut sürecin kritik bir aşamada olduğunu vurgulayan Şerif, bu fırsatın iyi değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, barışın kalıcı hale getirilmesi çağrısında bulundu.

"SAVAŞ DEĞİL, TEK SEÇENEK BARIŞ"

Şerif, Suudi Arabistan, Katar ve Türkiye ile yürütülen temaslara değinerek, "Bu ülkelerin liderleri de devam eden barış çabalarını desteklediklerini ifade etti. Diplomatik eşgüdüm sayesinde savaşın sona erdirilmesine yönelik bir çözüm bulunmasını umut ediyoruz; çünkü mevcut koşullarda savaş artık bir seçenek değildir, tek güvenilir seçenek barıştır" ifadelerini kullandı.