CANLI | ABD ve İran heyeti İslamabad'da: Savaşa tamam mı devam mı?

Pakistan'ın başkenti İslamabad'da gerçekleşmesi planlanan ABD ve İran arasındaki müzakere görüşmelerinin TSİ 13.00'de başlamasının beklendiği açıklandı.

ABD ve İran heyetlerinin, resmi görüşme öncesinde Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile ayrı ayrı görüşeceği ifade edildi.

Wall Street Journal gazetesinin konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, ABD yönetimi İslamabad’da planlanan kritik görüşmelere rağmen Orta Doğu’daki askeri varlığını artırmayı sürdürüyor.

Haberde, Washington’un son dönemde bölgeye yeni savaş uçakları sevk ettiği, ayrıca 82nd Airborne Division bünyesinden yaklaşık 1.500 ila 2.000 askerin daha Orta Doğu’ya gönderilmesinin planlandığı belirtildi.

Bununla birlikte ABD Donanması’ndan bir yetkili, binlerce deniz piyadesinin de bölgeye doğru yola çıktığını aktardı.

Bu gelişme, diplomatik temasların sürdüğü bir dönemde ABD’nin sahadaki askeri hazırlıklarını da eş zamanlı olarak artırdığı şeklinde yorumlanıyor.

Pakistan'da bulunan İran heyetinin, ABD'ye sunulan ön şartlar tam anlamıyla yerine getirilmeden müzakere kararı almayacağı belirtildi.

İran basınına göre Pakistan'daki İran müzakere heyeti, ABD'ye ön şart olarak sunulan ve ABD'nin de kabul ettiği yükümlülüklerini yerine getirmesini bekliyor.

Heyetin, "İran'ın varlıklarının serbest bırakılması ve Lübnan'da ateşkes sağlanması" konusunda sunduğu ön şartların henüz uygulanmadığı ve bu konuyu Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'e ileteceği belirtilirken, müzakere kararının ise ABD'nin ön şartlar ile ilgili tutumuna bağlı olarak alınacağı kaydedildi.

ABD ile İran arasında Pakistan’ın başkenti İslamabad’da başlaması beklenen kritik görüşmeler öncesinde dikkat çeken bir detay ortaya çıktı. Washington Post'un (WP) haberine göre Washington yönetimi, Tahran’dan tutuklu Amerikalıların serbest bırakılmasını müzakerelerin önemli bir başlığı haline getirmeye hazırlanıyor.

Kaynaklara göre bu talep, ABD’nin İran ile yürüttüğü diplomatik sürecin perde arkasındaki en kritik kozlardan biri olarak görülüyor.

“ÖNCE AMERİKALILAR SERBEST BIRAKILACAK” MESAJI

WP’ye konuşan ve planlamaya hâkim olan kaynaklar, Trump yönetiminin İran’daki Amerikalı tutukluların serbest bırakılmasını barış görüşmelerinin parçası olarak masaya getireceğini aktardı.

Ancak dikkat çeken bir ayrıntı da var:
Eğer görüşmeler beklenenden daha sert geçerse, bu talep ilk etapta geri planda tutulabilir.

Bu durum, Washington’un elindeki bu kartı stratejik bir baskı unsuru olarak kullanabileceği şeklinde yorumlanıyor.

EN AZ 6 AMERİKALI İRAN’DA: “REHİN DİPLOMASİSİ” İDDİASI

Habere göre İran’da en az 6 ABD vatandaşı tutuluyor. ABD’li yetkililere yakın isimler, bu kişilerin gelecekteki müzakerelerde koz olarak kullanılmak üzere gözaltında tutulduğu görüşünde.

Uluslararası gözlemciler ise Tahran’ın bu kişileri serbest bırakmasının, "krizden çıkış için en düşük maliyetli adım” olabileceğini vurguluyor.

BEYAZ SARAY SESSİZ: “BASIN ÜZERİNDEN PAZARLIK YOK”

Beyaz Saray ise iddialar karşısında net bir tavır aldı. Sözcü Anna Kelly, sürecin hassasiyetine dikkat çekerek,
“ABD basın üzerinden müzakere yürütmez” açıklamasını yaptı.

ABD Dışişleri Bakanlığı ise daha sert bir dil kullanarak İran’ın geçmişteki uygulamalarını eleştirdi ve "Tüm Amerikalılar derhal serbest bırakılmalı” çağrısında bulundu.

İSLAMABAD GÖRÜŞMELERİ: KADER ANI

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance başkanlığındaki heyetin Pakistan’a ulaşmasıyla birlikte gözler İslamabad görüşmelerine çevrildi.

Uzmanlara göre müzakerelerde yalnızca tutuklular değil, aynı zamanda:

Hürmüz Boğazı’nın kapatılması

İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoku

gibi küresel dengeleri etkileyen kritik başlıklar da ele alınacak.

EVİN CEZAEVİ DETAYI: KRİTİK İSİMLER RİSK ALTINDA

WP'nin aktardığı bilgilere göre tutuklu Amerikalılardan bazıları, Tahran’daki Evin Cezaevinde tutuluyor. Daha önce hava saldırılarında zarar gören bu cezaevi, siyasi tutukluların da bulunduğu en kritik merkezlerden biri olarak biliniyor.

Son haftalarda yaşanan savaş ve internet kesintileri nedeniyle, tutukluların durumuna ilişkin bilgi almak da giderek zorlaşıyor.

ABD ile müzakere için İslamabad'a giden İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, sosyal medya hesabından ABD-İsrail saldırılarında hayatını kaybeden Minab'daki ilokul öğrencilerini andı. Uçaktaki her koltukta vefat eden çocuklara ait bir fotoğrafın bulunduğu görsel için Kalibaf, "Bu uçaktaki yol arkadaşlarım." ifadelerini kullandı. 

ABD ve İsrail, İran'a saldırılarının ilk gününde Hizbullah karargahı olarak değerlendirdikleri Minab'daki ilkokula bir saldırı düzenlemişlerdi. Saldırıda 149 öğrenci hayatını kaybetmişti. 

İnternet izleme kuruluşu NetBlocks’un cumartesi günü paylaştığı verilere göre, İran genelinde uygulanan internet kesintisi 1.000 saati aştı.

NetBlocks, ABD merkezli sosyal medya platformu X’te yaptığı paylaşımda, “1000 saat” ifadesine yer verirken; İran’daki ağ bağlantısının Mart ayı başında neredeyse normal seviyelerden yaklaşık yüzde 1’e düştüğünü ve 10 Nisan’a kadar bu seviyede kaldığını gösteren bir grafik paylaştı.

NetBlocks ve uluslararası medyada daha önce yer alan haberlere göre, kesinti 28 Şubat’ta ABD-İsrail saldırılarının başlamasının ardından devreye girdi. Söz konusu saldırılarda, dönemin Dini Lideri Ali Hamaney’in de aralarında bulunduğu 3.000’den fazla İranlının hayatını kaybettiği bildirildi.

Kesinti 40 günü aşarak, kayıtlara geçen en uzun süreli ülke çapındaki internet kesintilerinden biri haline geldi. Bu süreçte kullanıcıların büyük çoğunluğu ciddi şekilde kısıtlanmış yerel ağlarla sınırlı kaldı.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in liderliğindeki heyeti taşıyan ABD’ye ait Air Force Two uçağı, devam eden iki haftalık ateşkes sürecinde Orta Doğu’daki çatışmaları sona erdirmeye yönelik kritik görüşmeler için cumartesi günü Pakistan’ın başkenti İslamabad’a ulaştı. 

Kaynaklar, ABD heyeti üyeleri ve gazetecileri taşıyan iki uçağın daha, başkent İslamabad’ın hemen yanında bulunan Rawalpindi’deki Nur Khan Hava Üssü’ne indiğini aktardı.

ABD heyetinde ayrıca özel temsilci Steve Witkoff ile Başkan Donald Trump’ın damadı Jared Kushner da yer alıyor.

Bu ziyaret, 2011 yılından bu yana bir ABD başkan yardımcısının Pakistan’a gerçekleştirdiği ilk ziyaret olma özelliğini taşıyor.

İran heyeti ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf başkanlığında; Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ve Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreter Yardımcısı Ali Bakıri Kani’nin de aralarında bulunduğu isimlerle cumartesi sabah erken saatlerde İslamabad’a ulaştı.

Pakistan, “İslamabad Görüşmeleri” olarak adlandırılan bu kritik müzakerelere ev sahipliği yapıyor. Görüşmelerin hem doğrudan hem de dolaylı formatlarda gerçekleşmesi bekleniyor.

Pakistanlı yetkililere göre, Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmeler, başkentte güvenliği üst düzeyde sağlanan gizli bir lokasyonda yapılıyor ve “birkaç gün” sürebilir.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, görüşmeleri “kalıcı ateşkes için belirleyici” olarak nitelendirirken, ülkeyi müzakerelerde Dışişleri Bakanı İshak Dar temsil edecek.

Ayrıca üst düzey bir hükümet yetkilisi, her iki heyetin de ayrı ayrı Başbakan Şerif ile görüşmesinin planlandığını Anadolu Ajansı’na bildirdi.

Pakistan’ın başkenti İslamabad, bugün dünya diplomasi tarihinin en kritik günlerinden birine ev sahipliği yapıyor.

40 gündür devam eden gerilim ve savaşın ardından, ABD ve İran heyetleri kalıcı bir ateşkes ve bölgeye huzur getirecek bir barış mutabakatı için müzakere masasına oturuyor. Pakistan Başbakanı’nın "ya tamam ya devam" (make or break) olarak nitelendirdiği tarihi zirveden çıkacak sonuç, sadece Körfez bölgesini değil, tüm dünya piyasalarını ve siyasi dengeleri yakından ilgilendiriyor.

İSLAMABAD’DA OLAĞANÜSTÜ GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

Zirve öncesinde başkent İslamabad’da adeta kuş uçurtulmuyor. Bölgeden aktarılan bilgilere göre, aralarında polis, paramiliter güçler ve ordunun da bulunduğu 10 binden fazla güvenlik personeli, konukların güvenliğini sağlamak için teyakkuza geçti. ABD heyetini taşıyan VIP uçak, Nur Han Hava Üssü’ne iniş yaparken, Pakistan Hava Kuvvetleri’ne ait 4 savaş uçağı bu uçuşa eşlik etti. Bölgedeki askeri hareketlilik ve üst düzey protokol, görüşmelerin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.

DEV HEYETLER MASADA: KİMLER KATILIYOR?

Müzakere masası, hem askeri hem de siyasi açıdan oldukça ağır isimleri ağırlıyor. ABD tarafını temsil eden heyette; ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, Orta Doğu Özel Elçisi Steve Witkoff, Donald Trump’ın damadı Jared Kushner ve Centcom Komutanı Amiral Cooper gibi isimler yer alıyor. İran tarafı ise İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf önderliğindeki 14 kişilik üst düzey bir heyetle temsil ediliyor. Pakistan Başbakanı ve Genelkurmay Başkanı da tarafları karşılamak ve arabuluculuk sürecini yürütmek üzere hazır bulunuyor.

İRAN CEPHESİNDEN İLK AÇIKLAMA: "ABD’YE GÜVENEMEYİZ"

Zirve öncesi İran kanadından gelen ilk mesajlar ihtiyatlı bir iyimserlik barındırıyor. Heyetiyle birlikte dün gece geç saatlerde İslamabad’a ulaşan İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, "Niyetimiz halis, ancak ABD’ye güvenemeyiz" ifadelerini kullandı. Bu açıklamanın arkasında, daha önce yapılan görüşmelerden sonuç alınmasına rağmen ABD’nin tutumu nedeniyle sürecin sekteye uğraması yatıyor. Tahran yönetimi, bu kez kalıcı bir teminat ve yaptırımların kaldırılması konusunda somut adımlar bekliyor.

MASADAKİ KRİTİK BAŞLIKLAR: HÜRMÜZ BOĞAZI VE YAPTIRIMLAR

Görüşmelerin ana gündem maddesi sadece ateşkes değil, aynı zamanda küresel ekonominin can damarı olan Hürmüz Boğazı’nın durumu. Boğazın mayınlardan temizlenmesi ve ticari geçişlere tamamen açılması masadaki en önemli başlıklardan biri. Ayrıca İran’ın dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlığının serbest bırakılması, yaptırımların kaldırılması ve Lübnan’da kalıcı bir ateşkesin sağlanması da pazarlıkların temelini oluşturuyor. Pakistan Başbakanı, "Çetin bir safhaya giriyoruz, ya buradan hayırlı bir sonuç çıkacak ya da süreç tamamen kopacak" sözleriyle durumun ciddiyetini aktardı.

DÜNYA KALICI BARIŞ İÇİN NEFESİNİ TUTTU

Tüm dünyanın kilitlendiği bu tarihi zirvede, tarafların öğleden sonra aynı masada buluşması bekleniyor. Körfez ülkelerinden gelen gözlemcilerin de yakından takip ettiği süreçte, bölgedeki tansiyonu düşürecek ve enerji koridorlarını güvenli hale getirecek bir imzanın atılıp atılmayacağı merak konusu. İslamabad Barış Zirvesi’nden çıkacak her haber, dünya siyaseti için yeni bir dönemin başlangıcı olabilir.