CANLI | ABD-İran-İsrail savaşında 45. gün! Gözler Hürmüz Boğazı'nda

Çin Dışişleri Bakanlığı, Islamabad’da gerçekleştirilen ABD-İran görüşmelerine ilişkin yaptığı açıklamada, müzakerelerin başlamasını “gerilimi azaltmaya yönelik önemli bir adım” olarak değerlendirdi.

Bakanlık, taraflara ateşkese bağlı kalma çağrısında bulunarak, sürecin istikrar açısından kritik olduğuna dikkat çekti. Açıklamada, Çin’in tarafların mevcut ateşkes anlaşmasına riayet etmesini umduğu ifade edildi.

“ÇİN SORUMLU VE TEMKİNLİ DAVRANIYOR”

Çin Dışişleri Bakanlığı ayrıca, ülkenin askeri ihracat politikalarına da değinerek, Pekin’in bu konuda her zaman “temkinli ve sorumlu bir yaklaşım” benimsediğini vurguladı.

DİPLOMASİ VURGUSU ÖNE ÇIKIYOR

Çin’in açıklamaları, bölgede artan gerilim ve başarısızlıkla sonuçlanan ABD-İran temaslarının ardından diplomatik çözüm çağrılarının sürdüğünü ortaya koydu.

Pekin yönetimi, sürecin diyalog yoluyla ilerlemesi gerektiğini savunurken, ateşkesin korunmasının bölgesel istikrar açısından hayati önemde olduğunu belirtti.

A Haber Programlar Müdürü Emine Kavasoğlu, İsrail-İran gerilimine dair Tel Aviv'den sıcak gelişmeleri paylaştı. İsrail'in Lübnan ile ateşkes masasına mesafeli durduğunu ve savaşı farklı cephelere yayma stratejisi izlediğini belirten Kavasoğlu, özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden İran’a yapılacak ekonomik ve askeri baskıların masada olduğunu aktardı.

Bölgede en yüksek seviyede alarma geçilirken, Mossad Başkanlığı'ndaki görev değişimi ve iç siyasetteki hareketlilik de dikkat çekiyor.

‘BİTMEYEN SAVAŞ’ STRATEJİSİ

İsrail'in ateşkes konusundaki tutumunu değerlendiren Emine Kavasoğlu, "İsrail, bir ateşkese en başından beri çok sıcak bakmıyor. Netanyahu’nun adeta köpürtmesi gereken bir savaş var; bir cephe bitmeden diğerini açıyor. Lübnan sınırına giderek 'Burada daha yapacak çok işimiz var' mesajı verdi. Bu da savaş hazırlığının bir göstergesi olarak yorumlanıyor" ifadelerini kullandı. Kavasoğlu, İsrail ordusunun en yüksek alarm seviyesine geçirildiğini ancak henüz resmi bir operasyon emrinin verilmediğini belirtti.

İsrail'in İran'a yönelik yeni hamlelerini aktaran Emine Kavasoğlu, "İsrail ve ABD’li yetkililer arasındaki görüşmelerde, müzakerelerin neden çöktüğü ve yeni yol haritasının ne olacağı konuşuluyor. Özellikle İran’ın 'yumuşak karnı' olarak görülen Hürmüz Boğazı üzerine yoğunlaşılmış durumda. Amaç, boğazı abluka altına alarak İran’ı ekonomik olarak zayıflatmak ve masaya eli zayıf bir şekilde oturtmak. Eğer bu gerçekleşmezse, medyaya yansıyan bilgilere göre sınırlı bir askeri operasyon da ihtimaller arasında" sözleriyle aktardı.

Londra merkezli denizcilik istihbaratına göre, ABD Başkanı Trump’ın İran limanlarına yönelik abluka kararını açıklamasının hemen ardından, Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiği anında durduruldu.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı’nı abluka altına alma planı, The Wall Street Journal tarafından tüm detaylarıyla ortaya kondu. Pakistan’da İran’la yürütülen kritik görüşmelerin çökmesinin ardından devreye alınan plan, küresel ekonomiyi sarsabilecek yeni bir savaş aşamasının sinyali olarak değerlendiriliyor.

“ABD DONANMASI SAHAYA İNİYOR”

The Wall Street Journal’ın aktardığına göre Trump, ABD Donanması’na Hürmüz Boğazı’nı abluka altına alma talimatı verdi. Plan kapsamında İran’a ödeme yaparak boğazdan geçmeye çalışan gemiler tespit edilip durdurulacak, ardından deniz mayınları temizlenecek.

Trump’ın açıklamaları ise oldukça sert: İran güçlerinin ABD askerlerine ya da ticari gemilere saldırması durumunda “cehenneme çevrilecekleri” uyarısı yapıldı.

İSLAMABAD’DA 21 SAATLİK GÖRÜŞME ÇÖKTÜ

Abluka kararı, Islamabad’da yürütülen ve 21 saat süren ABD-İran görüşmelerinin anlaşmasız sona ermesinin hemen ardından geldi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Tahran’ı nükleer program konusunda Washington’ın şartlarını reddetmekle suçladı.

“ASKERİ OLARAK MÜMKÜN AMA SÜRDÜRMEK ZOR”

The Wall Street Journal’a konuşan uzmanlar, ABD’nin böyle bir ablukayı başlatabilecek kapasiteye sahip olduğunu ancak uzun süre kontrol sağlamanın çok daha zor olacağını vurguluyor.

Hudson Enstitüsü’nden Bryan Clark’a göre:
“İran karşılık verirse işler hızla zorlaşır. Bu sistemleri korumak için ciddi bir askeri kalkan gerekir.”

YENİ AŞAMA: AÇIK UÇLU BOĞAZ SAVAŞI

Altı haftadır süren çatışma, bu kararla birlikte yeni bir evreye giriyor. Artık hedef sadece askeri tesisler değil; doğrudan Hürmüz Boğazı’nın kontrolü.

Uzmanlara göre bu hamle, Tahran ile küresel piyasalar arasında doğrudan bir “yıpratma savaşı” başlatacak. Sorunun özü ise şu:
Kim daha uzun süre dayanacak — İran mı, dünya ekonomisi mi?

İRAN’IN GÖLGESİ: MAYINLAR, DRONLAR VE HIZLI BOTLAR

Hürmüz Boğazı’nın coğrafi yapısı ABD için ciddi riskler barındırıyor. İran kıyılarına son derece yakın olan dar geçit; deniz mayınları, insansız hava araçları ve hızlı saldırı botlarına açık durumda.

Islamic Revolutionary Guard Corps filosunun büyük bölümü hâlâ aktif. Uzmanlara göre hızlı saldırı botlarının yüzde 60’tan fazlası operasyonel ve tehdit oluşturmaya devam ediyor.

ABD’NİN STRATEJİSİ: HER GEMİYİ DURDURMAK GEREKMİYOR

Emekli Tümamiral Mark Montgomery’ye göre ABD’nin tüm tankerleri durdurmasına gerek yok:
“Yeterince gemiyi hedef almak bile diğerlerini korkutmaya yeter.”

Bu strateji, İran’ın petrol gelirlerini kesmeyi ve ekonomik baskıyı artırmayı hedefliyor.

KÜRESEL EKONOMİ SARSILIYOR: PETROL ŞOKU BAŞLADI

The Wall Street Journal’ın analizine göre İran’ın boğazı felç etmesi şimdiden Asya’da etkisini gösterdi:

• Fabrikalar üretimi kısıyor
• Akaryakıt istasyonları yakıtı sınırlıyor
• Havalimanlarında jet yakıtı krizi başlıyor

Ekonomik tahminler ise çarpıcı:

Katar: Yüzde 13 daralma

Birleşik Arap Emirlikleri: Yüzde 8 daralma

Suudi Arabistan: Yüzde 6,6 daralma

PETROL ARZI DARALIYOR: 15 MİLYON VARİLLİK TEHLİKE

Savaş şu ana kadar küresel petrol arzının yaklaşık Yüzde 12’sine denk gelen 13 milyon varillik üretimi bloke etti. İran ihracatının da kesilmesi halinde piyasadan günlük yaklaşık 2 milyon varil daha eksilecek.

Bu durum, petrol fiyatlarında sert yükseliş riskini beraberinde getiriyor.

İRAN’IN KARŞI HAMLESİ: BORU HATLARI VE BAB EL-MENDEB

Tahran’ın elinde hâlâ güçlü kozlar var. Köşeye sıkışması halinde:

• Suudi Araibstan ve Birleşik Arap Emirlikleri boru hatlarını hedef alabilir
• Yemen açıklarındaki Bab al-Mandeb geçidini kapatma girişiminde bulunabilir

Bu senaryo, küresel ticaret için ikinci bir boğaz krizine yol açabilir.

ABD DONANMASI HAZIR: UÇAK GEMİSİ VE DESTROYERLER SAHADA

USS Abraham Lincoln uçak gemisi operasyon merkezi olarak görev yapacak. Bölgede bulunan güdümlü füze destroyerleri ise tanker trafiğini kontrol edecek ve olası İran saldırılarına karşı savunma sağlayacak.

ATEŞKES ÇÖKTÜ, GEMİLER MAHSUR KALDI

7 Nisan’da ilan edilen ateşkes, boğazın yeniden açılmasını sağlayamadı. İran, izinsiz geçiş yapan gemilerin vurulacağını duyurdu ve günlük geçişleri 100’den 12’ye düşürdü.

Sonuç:
Yüzlerce gemi Körfez’de mahsur kaldı.

TRUMP’TAN KRİTİK İTİRAF: “FİYATLAR YÜKSELEBİLİR”

Trump, enerji fiyatlarının kısa vadede düşmeyebileceğini kabul etti. Hatta ABD’deki ara seçimler sırasında fiyatların daha yüksek olabileceğini söyledi.

he Wall Street Journal’ın pazar günü yayımladığı habere göre, Pakistan’da gerçekleştirilen üst düzey barış görüşmelerinin anlaşmayla sonuçlanmamasına rağmen bölge ülkeleri ABD ile İran’ı yeniden müzakere masasına döndürmek için çalışmalarını sürdürüyor.

Islamabad’da düzenlenen zirve, ABD ve İranlı yetkililer arasında şimdiye kadarki en üst düzey doğrudan temas olarak kayda geçti. Ancak taraflar arasındaki derin görüş ayrılıkları aşılamadı.

Haberde yer alan yetkililere göre temel anlaşmazlık noktaları; İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun geleceği, Tahran’ın yurt dışında dondurulmuş yaklaşık 27 milyar dolarlık varlıklarının serbest bırakılması talebi ve Strait of Hormuz’un yeniden açılmasına ilişkin şartlar oldu.

İran’ın, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlamak ya da mevcut stokları azaltmak gibi alternatif öneriler sunduğu, ancak tarafların bu konuda ortak bir zeminde buluşamadığı belirtildi.

Her iki başkentten gelen sert açıklamalara rağmen yetkililer, birkaç gün içinde ikinci tur görüşmelerin yapılabileceğini ifade etti.

Haberde ayrıca bölge ülkelerinin, geçen hafta ilan edilen kırılgan iki haftalık ateşkesin uzatılması için ABD’ye baskı yaptığı da aktarıldı.