CANLI | ABD-İran arasında Hürmüz Boğazı gerginliği

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin savaşı “onurlu bir şekilde” sona erdirmek istediğini açıkladı.

Pezeşkiyan, yaptığı değerlendirmede ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ı nükleer haklarından mahrum bırakma yetkisine sahip olmadığını vurguladı. 

Hürmüz Boğazı'nda sular durulmuyor. Dünyanın en kritik enerji damarlarından biri olan bölgede, İran ve ABD arasındaki gerilim "abluka" krizine dönüştü.

Siyaset Bilimci Prof. Dr. Ozan Örmeci, A Haber ekranlarında nükleer anlaşmadan deniz ablukasına, küresel güç savaşlarından yaklaşan seçimlerin etkisine kadar kritik süreci tüm çıplaklığıyla değerlendirdi. Peki, bölgede kalıcı bir barış mı yoksa yeni bir savaş mı kapıda? İşte masadaki tüm senaryolar.

URANYUMDA ANLAŞMA YAKINKEN 'DENİZ KRİZİ' PATLADI

Bölgedeki son durumu değerlendiren Prof. Dr. Ozan Örmeci, uranyum zenginleştirme gibi teknik konularda tarafların masada birbirine yakınlaştığını ancak denizdeki krizin sürpriz bir şekilde derinleştiğini belirtti. Ozan Örmeci, "Uranyum zenginleştirme gibi teknik konularda anlaşmaya yaklaşılmışken, deniz ablukasının aşılamayan bir krize dönüşmesi hayret verici. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı’nın da ifade ettiği gibi İran tarafında olumlu gelişmeler varken ve İran ablukayı kaldırdığını söylemişken, Amerika’nın Umman Körfezi çıkışında ablukaya devam etmesi bir hayal kırıklığı yarattı" ifadelerini kullandı.

EKONOMİK ÇÖKÜŞ VE İÇ KARIŞIKLIK RİSKİ

Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklığın hem İran hem de dünya ekonomisi için sürdürülebilir olmadığını vurgulayan Örmeci, tarafların üzerindeki baskıya dikkat çekti. Prof. Dr. Ozan Örmeci, "Abluka sürer ve İran’ın dış ticareti durma noktasına gelirse, ülkede ciddi bir kıtlık ve içeride istikrarsızlık yaşanabilir. Amerika tarafında ise Trump yönetimi barış karşıtı ve istikrar bozucu bir aktör olarak görüldüğü için içeride ve dışarıda yoğun eleştiriler alıyor. Amerika için de seçim yılındayız ve bu durum Trump’ın popülaritesini etkiliyor" sözleriyle süreci aktardı.

İran Sivil Havacılık Kurumu, ülkede sivil uçuşların dört aşamalı olarak yeniden başlatılacağını açıkladı.

İran basınına göre, Sivil Havacılık Kurumu, ülkedeki uçuşlara ilişkin bilgi verdi.

​​​​​​​Planlamaya göre ilk aşamada aktarmalı uçuşlara izin verilecek. İkinci aşamada ülkenin doğusundaki havalimanlarından yapılacak seferler başlayacak. Üçüncü aşamada ise başkent Tahran'da bulunan ABD-İsrail saldırılarında büyük hasar gören Mehrabad ve İmam Humeyni havalimanları yeniden kullanılacak. Son aşamada ise ülkenin batı bölgelerindeki havalimanları faaliyete geçecek.

Öte yandan İran'da uçak bileti satışlarının durdurulduğu, ikinci bir duyuruya kadar bilet satış işlemlerinin yapılamayacağı belirtildi.​​​​​​​

ABD’li istihbarat ve askeri yetkililer, haftalar süren ABD ve İsrail saldırılarına rağmen İran’ın askeri envanterinin önemli bir bölümünü koruduğunu ve “güçlü bir caydırıcılığı” sürdürdüğünü söyledi. The New York Times Cumartesi günü bu bilgiyi aktardı.

ENVANTERİN BÜYÜK KISMI HALA ELDE

Gazetenin aktardığı değerlendirmelere göre İran, “savaş öncesi İHA envanterinin yaklaşık yüzde 40’ını” ve “füze fırlatıcılarının yüzde 60’tan fazlasını” elinde tutuyor.

GİZLENEN SİSTEMLER YENİDEN ORTAYA ÇIKIYOR

Yetkililer, 8 Nisan’da başlayan iki haftalık ateşkesten bu yana “mağaralar ve sığınaklarda” gizlenmiş 100’den fazla fırlatıcı sistemin yeniden ortaya çıkarıldığını, bunun da İran’ın operasyonel kapasitesini aktif şekilde yeniden kurduğunu gösterdiğini belirtti.

ENKAZ ALTINDAN SİLAH TOPLAMA OPERASYONU

Ayrıca İran’ın, depo ve yer altı tesislerine yönelik saldırıların ardından enkaz altında kalan füzeleri de çıkarmaya çalıştığı ifade edildi. Bazı tahminlere göre, bu çalışmalar tamamlandığında ülke “savaş öncesi envanterinin yüzde 70’ine kadarını” geri kazanabilir.

HÜRMÜZ BOĞAZI KARTI MASADA

Silah üretim altyapısında ağır hasar oluşmasına rağmen ABD’li yetkililer, İran’ın hâlâ “gelecekte Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığını rehin alacak kadar” kapasiteye sahip olduğuna inanıyor.

YENİ STRATEJİ: COĞRAFYA VE ASİMETRİK GÜÇ

Analistler, Tahran’ın caydırıcılık stratejisinin giderek daha fazla coğrafya ve asimetrik kabiliyetlere dayandığını belirtti.

Eski bir İsrail askeri istihbarat yetkilisi olan Danny Citrinowicz, “Artık herkes biliyor ki gelecekte bir çatışma olursa, İran’ın ilk yapacağı şey boğazı kapatmak olacak,” dedi.

TİCARİ TANKERLER SAVUNMASIZ

ABD savaş gemilerinin gelen tehditleri engelleyebileceği belirtilirken, yetkililer “ticari tankerlerin ise çok az savunma imkânına sahip olduğuna” dikkat çekti.

RUSYA’DAN DİKKAT ÇEKEN YORUM

Habere göre Rusya da stratejik sonuçlara ilişkin değerlendirmede bulundu.

Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitry Medvedev, “Kesin olan bir şey var, İran nükleer silahlarını test etti. Bunun adı Hürmüz Boğazı. Potansiyeli tükenmez,” dedi.

İRAN ŞİMDİLİK DOĞRUDAN TIRMANMADAN KAÇINIYOR

İran, şu ana kadar deniz ticaretini aksatan abluka dahil ABD’nin deniz gücü önlemlerine karşı doğrudan bir tırmanmaya gitmekten kaçındı.

EKONOMİK DAMAR: DENİZ TİCARETİ

Yetkililer, deniz yoluyla yapılan ticaretin İran’ın ekonomik faaliyetlerinin “yaklaşık yüzde 90’ını” oluşturduğunu ve bunun günlük yaklaşık 340 milyon dolar değerinde olduğunu, son günlerde bunun büyük ölçüde durduğunu belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump, İsrail'in ülkesinin büyük bir müttefiki olduğunu kanıtladığını belirterek, "Cesur, atılgan, sadık ve zekiler. Çatışma ve gerginlik anlarında gerçek yüzlerini gösteren diğerlerinden farklı olarak, İsrail azimle savaşır ve nasıl kazanılacağını bilir" açıklamasında bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump, Truth sosyal medya hesabından İsrail hakkında övgü dolu açıklamalarda bulundu. İsrail'i sevenlerin yanı sıra sevmeyenlerin olabileceğini belirten Trump, "Bu ülke, ABD'nin büyük bir müttefiki olduğunu kanıtlamıştır. Cesur, atılgan, sadık ve zekiler. Çatışma ve gerginlik anlarında gerçek yüzlerini gösteren diğerlerinden farklı olarak, İsrail azimle savaşır ve nasıl kazanılacağını bilir" ifadelerini kullandı.

ABD ile İran arasındaki görüşmelere ilişkin belirsizlik sürerken, ABD’nin Orta Doğu’daki askeri hava trafiğinde dikkat çekici bir hareketlilik yaşanıyor.

Bölgeye sevk edilen ve bölgeden ayrılan ABD savaş uçaklarının sayısında belirgin bir artış gözlemlendi. Sevkiyatın büyük bölümünü C-17A Globemaster III tipi ağır askeri nakliye uçakları oluşturuyor. Açık kaynaklara yansıyan verilere göre, Orta Doğu’ya yönelen en az 8 nakliye uçağı tespit edilirken, bölgeden ayrılan uçak sayısının da en az 6 olduğu görülüyor.

Öte yandan, Avrupa ve Orta Doğu hava sahasında çok sayıda Boeing KC-135R Stratotanker tipi havada yakıt ikmal uçağı ile Boeing KC-46A Pegasus model tankerlerin faaliyet gösterdiği belirlendi.

Ayrıca ABD’den havalanan ve nihai varış noktası henüz netleşmeyen bazı askeri nakliye uçaklarının da hareket halinde olduğu ifade ediliyor. Bu yoğun hava trafiği, bölgedeki askeri hazırlık seviyesinin yükseldiğine dair yorumlara neden oluyor.