Samanyolu’nda akılalmaz keşif! Bilim insanlarını şaşırtan gizemli radyo sinyali hiçbir şeye benzemiyor
Samanyolu Galaksisi’nde keşfedilen gizemli bir radyo kaynağı, sıra dışı davranışlarıyla bilim dünyasının dikkatini çekti. VT J1906+0849 adı verilen nesne, onlarca yıla yayılan gözlemlerde önce görünmez oldu, ardından parladı, sönümlendi ve yeniden güç kazandı. Üstelik yaydığı radyo sinyalinin en güçlü olduğu frekans sürekli değişti. Bilim insanları, bu sıra dışı kozmik kaynağın arkasında gizlenen bir kara delik veya nötron yıldızı olabileceğini değerlendiriyor.
Dünya'dan yaklaşık 49 bin ışık yılı uzaklıkta bulunan VT J1906+0849, ilk olarak 2017 yılında Very Large Array Sky Survey (VLASS) verilerinde tespit edildi. Kaynağın bulunduğu bölgedeki en parlak geçici radyo kaynaklarından biri olması, araştırmacıların dikkatini çekti.
Geçmişe ait gözlem kayıtlarını inceleyen bilim insanları, nesnenin 1996 yılında tespit edilebilir bir radyo kaynağı olmadığını, 2005'ten itibaren parlamaya başladığını ve 2014'te en yüksek parlaklığına ulaştığını belirledi.
Sonraki yıllarda parlaklığı azalan nesne, daha sonra yeniden güç kazandı. Bu değişken davranış, kaynağın arkasında sıradan bir kozmik olaydan daha karmaşık bir mekanizma bulunabileceği ihtimalini gündeme getirdi.
RADYO SİNYALİNİN FREKANSI SÜREKLİ DEĞİŞİYOR
VT J1906+0849'u asıl sıra dışı kılan özelliklerden biri, radyo yayılımının en güçlü olduğu frekansın zaman içinde büyük değişimler göstermesi.
Araştırmacıların aktardığı ölçümlere göre, kaynağın radyo emisyonunun zirve yaptığı frekans 2019'da yaklaşık 1,9 gigahertz seviyesindeydi. Bu değer 2024'te 0,8 gigahertz'e kadar gerilerken 2026'da yeniden 2,2 gigahertz'e yükseldi.
Normal koşullarda, genişleyen bir madde bulutundan kaynaklanan senkrotron ışımasında tepe frekansının zamanla daha düşük değerlere kayması bekleniyor. Ancak VT J1906+0849'da bu davranışı açıklayacak belirgin bir genişleme gözlenmedi.
Frekansın önce keskin biçimde düşmesi, ardından yeniden yükselmesi, bilim insanlarının mevcut açıklamaları sorgulamasına neden oldu.
GİZEMİN ARDINDA KARA DELİK Mİ, NÖTRON YILDIZI MI VAR?
Bilim insanları, sıra dışı radyo kaynağının doğasını açıklamak için farklı senaryolar üzerinde duruyor. Bunlardan biri, güçlü parçacık akımları ve manyetik alanlar oluşturan bir pulsarın çevresinde meydana gelen süreçler.
Ancak radyo sinyalindeki düzensiz değişimler, bu ihtimali daha az olası hale getiriyor. Öne çıkan senaryolardan birine göre VT J1906+0849, bir ikili yıldız sisteminde bulunan ve eşinden madde çeken bir kara delik ya da nötron yıldızı olabilir.
Bu tür sistemlerde madde, yoğun kütleçekimin etkisiyle yüksek enerjili süreçlere yol açabilir. Bununla birlikte, araştırmacıların karşısında önemli bir soru bulunuyor: Böyle bir sistemde görülmesi beklenen güçlü X ışınları neden tespit edilemedi?
NASA'NIN SWIFT TELESKOBU NEDEN X IŞINI BULAMADI?
Olası kara delik veya nötron yıldızı senaryosunun en önemli sorunlarından biri, NASA'nın Swift teleskobuyla yapılan gözlemlerde beklenen güçlü X ışını sinyallerinin saptanamaması.
Araştırmacılar, yoğun gaz akımlarının bu ışınımı perdeleyebileceğini düşünüyor. Bu ihtimal, Dünya'dan yaklaşık 18 bin ışık yılı uzaklıkta bulunan SS 433 adlı mikrokuasarın davranışlarıyla karşılaştırılıyor.
SS 433 sisteminde güçlü madde akımları ve jetler görülüyor. VT J1906+0849 çevresinde de benzer süreçlerin yaşanması halinde, X ışınlarının yoğun gaz tarafından soğurulması veya gizlenmesi mümkün olabilir.
Kızılötesi gözlemlerde tespit edilen ve saniyede yaklaşık 2 bin kilometre hızla hareket eden gaz bulutları da güçlü akıntıların varlığına ilişkin ipuçları sunuyor. Ancak bu bulgular, nesnenin doğasını kesin olarak ortaya koymuş değil.
SAMANYOLU'NUN GİZLİ KOZMİK NESNELERİ ORTAYA ÇIKIYOR OLABİLİR
VT J1906+0849'un tam olarak ne olduğu henüz bilinmiyor. Kara delik, nötron yıldızı veya farklı bir astrofiziksel süreç ihtimalleri üzerinde çalışmalar sürüyor.
Bununla birlikte keşif, gökyüzünü geniş alanlarda tarayan radyo teleskoplarının başka dalga boylarında kolayca fark edilmeyen kozmik nesneleri ortaya çıkarabileceğini gösteriyor.
Bilim insanları için asıl mesele, yalnızca bu gizemli kaynağın ne olduğunu belirlemek değil; parlaklığının ve frekansının neden alışılmadık biçimde değiştiğini de açıklamak. Yeni gözlemler, Samanyolu'nun derinliklerinde saklanan bu sıra dışı nesnenin sırrının çözülmesine yardımcı olabilir.
